Έξω από το χειρουργείο

Ο τίτλος δεν έχει καμιά σχέση με το θέμα, αλλά επειδή το κείμενο γράφτηκε έξω
από ένα χειρουργείο, το λογαριάζω ως μια έμμεση αφιέρωση στον φίλο που
εχειρουργείτο. Άλλωστε όταν στριμώχνεται κανείς, ο νους του πηγαίνει στους
ανθρώπους που τους έχει δει ο ίδιος να στριμώχνονται. Το περιστατικό είναι
αυθεντικό, συνέβη πριν από λίγες ημέρες σε τρόλεϊ της γραμμής του Αγίου
Αρτεμίου. Ώρα 10.30 πρωινή, τέσσερις όλοι κι όλοι οι επιβάτες στο πίσω μέρος
του τρόλεϊ. Ο ένας έγχρωμος, μαύρος, σίγουρα από χώρα της Κεντρικής Αφρικής.
Σιωπηλοί και οι τέσσερίς τους, ώς τη στιγμή που μια ηλικιωμένη μπαίνει από την
πίσω πόρτα στο τρόλεϊ. Κάθεται δίπλα στον μαύρο και χωρίς κανείς και τίποτε να
την προκαλέσει, πιάνει να ψέλνει τον «αναβαλλόμενο» στον μαύρο: ότι ο ίδιος
και οι όμοιοί του μας καταστρέφουν, ότι χάνεται η γλώσσα μας, ότι παίρνουνε
τις δουλειές από τα παιδιά μας, ότι μόνον αν αυτοί γυρίσουνε στη χώρα τους,
εμείς θα σωθούμε. Μαζί με τους μαύρους, την «τιμητική» τους στη λογοδιάρροια
της ηλικιωμένης την έχουν και οι Αλβανοί.

Ο μαύρος όλη αυτή την ώρα μένει σιωπηλός, σαν να μην τον αφορά και να μην
καταλαβαίνει λέξη από τον χείμαρρο της ηλικιωμένης που τον περιλούζει. Κάτι
αδιόρατο, όμως, στην έκφραση του προσώπου του, δείχνει πως καταλαβαίνει τα
πάντα, ώς την τελευταία λέξη. Οι υπόλοιποι τρεις επιβάτες σαφέστατα
δυσανασχετούν, χωρίς, ωστόσο, να λένε οτιδήποτε. Όλα αυτά ώς τη στιγμή που από
την μπροστινή πόρτα του τρόλεϊ, που είναι δίπλα στον οδηγό, μπαίνει ο
ελεγκτής. Στη θέα του η ηλικιωμένη βγάζει από την τσάντα το εισιτήριό της, ενώ
διευρύνει το «ρεπερτόριό» της λέγοντας: «Να δείτε τώρα που δεν θα έχει και
εισιτήριο» και με φανερή ικανοποίηση περιμένει την εξέλιξη της υπόθεσης. Αλλά
η εξέλιξη είναι αυτή που δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς στον κόσμο. Με
αστραπιαία ταχύτητα ο μαύρος αρπάζει το εισιτήριο από το χέρι της υβρίστριάς
του, το βάζει στο στόμα του και το καταπίνει, χωρίς το πρόσωπό του να
αλλοιωθεί ή να συσπαστεί. Πριν ακόμη πλησιάσει ο ελεγκτής (καθώς της είναι
αδύνατο να πιστέψει αυτό που έγινε), η γυναίκα βάζει τα ουρλιαχτά μ’ έναν
τέτοιο τρόπο που την κάνει να μοιάζει με τρελή. Εκλιπαρεί, ουρλιάζοντας πάντα,
την μαρτυρία των τριών ατόμων που (προς τιμήν τους) την κοιτάζουν σαν να
πρόκειται για τρελή κι όχι επιβεβαιώνοντας αυτά που λέει. Η συνέχεια δεν έχει
καμιά απολύτως σημασία.

Αδυνατεί να φανταστεί κανείς αμεσότερη και ιδιοφυέστερη τιμωρία του ρατσισμού.
Με μια απλή κίνηση και η ηλικιωμένη βρέθηκε, για λίγο έστω, σε δεινότερη θέση
από τον μαύρο που, θέλει δεν θέλει, θα συνειδητοποιεί τον εαυτό του ως
παράνομο σε όλα τα επίπεδα. Δεν χρειάστηκε παρά ένα δευτερόλεπτο για να
ανατραπεί ένα σκηνικό που η ηλικιωμένη αισθανόταν να της δίνει κύρος και
εξουσία ατράνταχτη. Δεν χρειάστηκε παρά ο άνεμος μιας ελαχιστότατης κίνησης
ώστε η περιουσία και η προίκα, όπως θα τις πίστευε, της χώρας και της γλώσσας
της, να μην μπορούν να της προσφέρουν την παραμικρότερη κάλυψη. Το γεγονός ότι
είμαστε όλοι το ίδιο γυμνοί και ανυπεράσπιστοι μπροστά στα βίαια
σκαμπανεβάσματα της ιστορίας, το συνειδητοποίησε (αν το συνειδητοποίησε) σ’
έναν περιορισμένο, ελάχιστων τετραγωνικών, χώρο, ως μια εκδίκηση που την
αφορούσε προσωπικά.

Όταν δεν αντιλαμβάνεται κανείς ότι η πραγματική του θέση στον κόσμο, δεν είναι
μέσα στο σπίτι του μπροστά στην τηλεόραση, ή μέσα σ’ ένα τρόλεϊ, δεν είναι
μέσα σ’ ένα θέατρο, ή μια κρεβατοκάμαρα, αλλά σ’ ένα πεδίο που το «ξυρίζουν»
οι συγκρούσεις, όπως κλιμακώνονται σ’ όλο τον πλανήτη, τότε ό,τι «απρόοπτο»
του παρουσιάζεται, το λογαριάζει ως μια αδικία που του γίνεται. Και τον μαύρο,
που λειτούργησε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ως πρόσωπο της μοίρας, τον θεωρεί
απλά ως ένα κακοποιό στοιχείο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».