Η Εκκλησία και το ’21

Ο κ. Ιωάννης Α. Παπαδριανός, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θράκης,
σε επιστολή του με αφορμή τα άρθρα του καθηγητή Β. Κρεμμυδά και του
ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Ι. Δεσποτόπουλου για τη συμμετοχή της Εκκλησίας στην
Επανάσταση του 1821 («ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ», 7-8/10/2006 και 14-15/10/2006) αναφέρει:

«Η Επανάσταση του ’21 είναι έργο όλων, της Εκκλησίας (ανώτεροι και κατώτεροι
κληρικοί) και όλων των τάξεων του ελληνικού λαού (αστοί και απλοί πολίτες).
Κατά συνέπεια, η συμμετοχή των διάφορων κατηγοριών των Ελλήνων δεν μπορεί “να
μετρηθεί με το στρέμμα” ή να χαρακτηριστεί “σημαντική, ασήμαντη” κ.ά.)
Υποσημειώνω τη θυσία του κληρικού Γρηγορίου Δικαίου (Παπαφλέσσα) στο Μανιάκι.

Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ πράγματι έγραψε, όπως πιστεύει και ο ακαδημαϊκός κ.
Δεσποτόπουλος, επιστολή προς τους Έλληνες να μην εξεγερθούν εναντίον των
Οθωμανών, γιατί, απλούστατα, πίστευε ότι το Έθνος δεν ήταν ώριμο να διεξαγάγει
αγώνα εναντίον μιας ολόκληρης αυτοκρατορίας. Ως προς τούτο είχε απόλυτα το
δικαίωμα να το πράξει, όπως πίστευε και ο Ιωάννης Καποδίστριας, όταν οι
Φιλικοί, πριν από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, του πρόσφεραν την αρχηγία. Νομίζω,
ωστόσο, ότι στη διαμόρφωση της άποψης του εν λόγω Πατριάρχη συνετέλεσαν δύο
σημαντικά γεγονότα: η πεποίθηση του αρχηγού της Ορθοδοξίας, του τσάρου
Αλέξανδρου Α’, ότι πρέπει να διατηρηθεί η νομιμότητα ( όχι άλλες κοινωνικές
αντιθέσεις) και ότι ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν “στη φωλιά
του λύκου” και ήταν δύσκολο να αρνηθεί μια επιθυμία του σουλτάνου να μην
κινηθούν οι Έλληνες. Ο μαρτυρικός θάνατος του Γρηγορίου του Ε’ οφείλεται στην
έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε στην Κωνσταντινούπολη, όταν μαθεύτηκε η
επανάσταση των Ελλήνων (το πλήθος ήταν αλλοπρόσαλλο και δεν μπορούσε να το
εμποδίσει τίποτε)».