Ιός επιτοκίων χτυπά τα χρηματιστήρια

Η άνοδος, από τις αρχές του έτους, στις χρηματιστηριακές αγορές έφερε ευφορία στους επενδυτές. Στη Γουόλ Στριτ (φωτογραφία) ο Ντάου Τζόουνς σκαρφάλωσε στα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, ενώ στην Ευρώπη τα χρηματιστήρια σημείωσαν νέα υψηλά πενταετίας. Αν συνεχιστεί η άνοδος των επιτοκίων όμως, το θετικό κλίμα υπάρχει κίνδυνος να αναστραφεί

Τον περασμένο Μάιο οι Κασσάνδρες προέβλεπαν ότι η σημαντική άνοδος που είχε
σημειωθεί στις χρηματιστηριακές αγορές μέσα στους πρώτους πέντε μήνες του 2006
δεν θα διαρκούσε για πολύ ακόμη και πως σύντομα θα ακολουθούσε… βουτιά. Η
πορεία των χρηματιστηρίων, όμως, από τον Μάιο μέχρι και σήμερα, διέψευσε κάθε
απαισιόδοξη πρόβλεψη. Όχι μόνο δεν ακολούθησε βουτιά, αλλά τα χρηματιστήρια
στην Ευρώπη έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων πέντε ετών, ενώ στη
Γουόλ Στριτ ο δείκτης Ντάου Τζόουνς σκαρφάλωσε στα υψηλότερα επίπεδα όλων των
εποχών ξεπερνώντας τις 12.000 μονάδες.

Έπειτα από τρία χρόνια διορθωτικής πορείας, που ξεκίνησε το 2000, ο πτωτικός
κύκλος των χρηματιστηρίων έκλεισε τον Μάρτιο του 2003. Έκτοτε, οι βασικοί
δείκτες στις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου ανέκαμψαν σημαντικά, γεμίζοντας
υποσχέσεις θεσμικούς και ιδιώτες επενδυτές που διοχέτευσαν τα κεφάλαιά τους
στα χρηματιστήρια. Αν και τον περασμένο Μάιο καταγράφηκαν ρευστοποιήσεις, οι
οποίες τότε είχαν χαλάσει προσωρινά το θετικό κλίμα που επικρατούσε μεταξύ των
επενδυτών, σύντομα η εμπιστοσύνη αποκαταστάθηκε. Έτσι, σήμερα, οι αγορές σε
Ευρώπη και Αμερική δείχνουν ισχυρότερες από ποτέ – έτσι τουλάχιστον πιστεύουν
οι περισσότεροι.

Τα κλειδιά της ανόδου

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν στον ορίζοντα κίνδυνοι που θα
μπορούσαν να ανατρέψουν τα δεδομένα και να προκαλέσουν δυσάρεστες εκπλήξεις. Η
άνοδος των χρηματιστηρίων στα σημερινά επίπεδα οφείλεται σε δύο βασικούς
λόγους: πρώτον, στα κέρδη των εταιρειών και δεύτερον, στην αυξημένη
ρευστότητα, που επιτρέπει τη διακίνηση μεγάλων κεφαλαίων προς τις
χρηματιστηριακές αγορές.

Ακόμη και αν πιστέψει κανείς ότι οι εισηγμένες δεν θα μπορούν για πολύ ακόμη
να αυξάνουν την κερδοφορία τους με τους ίδιους ρυθμούς, όπως προβλέπουν
μερικοί, αυτό δεν σημαίνει ότι οι τιμές των μετοχών τους θα υποχωρήσουν. Στα
τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν έσκασε η φούσκα των χρηματιστηρίων, τα κέρδη
των εισηγμένων αυξάνονταν συνεχώς, ενώ οι αποτιμήσεις των μετοχών τους
βρίσκονταν σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Θανάσιμος συνδυασμός

Υψηλά κέρδη και υψηλές αποτιμήσεις αποτελούν θανάσιμο συνδυασμό για τα
χρηματιστήρια. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει σήμερα. Τα κέρδη που
ανακοινώνουν οι εταιρείες είναι μεν υψηλά, αλλά οι αποτιμήσεις των μετοχών
παραμένουν χαμηλές, επειδή αντικατοπτρίζουν την προσδοκία εξασθένησης των
κερδών αυτών. Με άλλα λόγια, οι αποτιμήσεις των εισηγμένων σήμερα δεν
βρίσκονται σε επίπεδα – ρεκόρ, όπως συνέβαινε στα τέλη της δεκαετίας του ’90,
όταν επρόκειτο να σκάσει η φούσκα του χρηματιστηρίου.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις αγορές προέρχεται από έναν άλλο παράγοντα: να
μπει φρένο στη ρευστότητα που τροφοδοτεί σήμερα τα χρηματιστήρια, λόγω της
αύξησης των επιτοκίων. Παρά τις συνεχείς αυξήσεις στο κόστος δανεισμού που
έχει προκαλέσει η περιοριστική νομισματική πολιτική που ακολουθούν οι
Κεντρικές Τράπεζες σε Ευρώπη και Αμερική, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ακόμη.

Ένα παράδοξο

Οι κεφαλαιαγορές σε ολόκληρο τον κόσμο τροφοδοτούνται συνεχώς με ρευστότητα.
Υπάρχει όμως ένα παράδοξο: Αν και οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν αυξήσει
σημαντικά τα επιτόκια βραχυπρόθεσμου δανεισμού (τα επιτόκια με τα οποία
δανείζονται οι τράπεζες), για να διατηρήσουν υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, τα
επιτόκια μακροπρόθεσμου δανεισμού (στα ομόλογα κ.λπ.) παραμένουν ακόμη σε
σχετικά χαμηλά επίπεδα. Έτσι, πολλοί επενδυτές προτιμούν να διοχετεύουν τα
χρήματά τους σε μετοχές, επειδή πιστεύουν ότι με τον τρόπο αυτό θα έχουν
υψηλότερες αποδόσεις (από το να τα επενδύσουν, για παράδειγμα, σε ομόλογα ή να
αγοράσουν άλλα επενδυτικά προϊόντα με 10ετή ή 15ετή σταθερά επιτόκια που
παραμένουν χαμηλά).

Όμως, πόσο επικίνδυνο είναι αυτό για τα χρηματιστήρια; Όσο οι εταιρείες
παρουσιάζουν υψηλά κέρδη και το κόστος του χρήματος παραμένει φθηνό,
πιθανότατα οι κεφαλαιαγορές δεν θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα. Αν όμως οι
κεντρικοί τραπεζίτες αναγκαστούν να βάλουν φρένο σε αυτή την υπερβολική
ρευστότητα, επειδή θα θελήσουν να αντιμετωπίσουν τον πληθωρισμό (γεγονός που
πρακτικά σημαίνει ότι θα αυξήσουν τα επιτόκια περισσότερο από όσο περιμένουν
οι αγορές), ίσως τα πράγματα δυσκολέψουν. Τα κέρδη των επιχειρήσεων θα
υποχωρήσουν και οι μετοχές τους ίσως σταματήσουν να φαντάζουν τόσο φθηνές όσο
σήμερα.

Η ιστορία έχει δείξει ότι η οικονομική επέκταση σπάνια σταματά μόνη της.
Αντίθετα, την οικονομική επέκταση «σκοτώνουν» οι ίδιοι οι κεντρικοί
τραπεζίτες, στην προσπάθειά τους να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό. Η απειλή αυτή,
όχι μόνο δεν έχει πάψει να υπάρχει, αλλά και μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη
σήμερα από ό,τι στα μέσα του έτους.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ