Με το βλέμμα στις εθνικές εκλογές

Οι αυριανές δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές αποτελούν την πρώτη
πανελλαδικής εμβέλειας αναμέτρηση, μετά τη διπλή εκλογική νίκη της Ν.Δ., τον
Μάρτιο και τον Ιούνιο του 2004. Και καθώς ο ορίζοντας των επόμενων βουλευτικών
εκλογών δεν φαίνεται πλέον απομακρυσμένος, τα πολιτικά κόμματα επιζητούν να
ερμηνεύσουν (και κυρίως να χρησιμοποιήσουν) τα αποτελέσματα της αυριανής
αναμέτρησης ως αφετηρία για την επόμενη (και κρίσιμη) μάχη.

Βασική επιδίωξη της Ν.Δ. ήταν εξαρχής να αποφύγει ένα αρνητικό αποτέλεσμα, το
οποίο θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αποδοκιμασία της κυβέρνησης. Γι’ αυτό και
έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη μάχη των εντυπώσεων, κυρίως στους μεγάλους δήμους,
θεωρώντας ότι, με τεκμήριο τις βουλευτικές εκλογές, διαθέτει εκεί ένα σαφές
προβάδισμα. Τη στοχευμένη αυτή επιδίωξη υπηρετούσε άλλωστε και η αλλαγή του
εκλογικού νόμου με την καθιέρωση του (μικροπολιτικά προσδιορισμένου) 42% για
την εκλογή από τον α’ γύρο (παγκόσμια πρωτοτυπία, αφού το αυθαίρετο αυτό
ποσοστό δεν συναντάται σε κανέναν άλλο εκλογικό νόμο).

Κεντρικός στόχος της Ν.Δ. ήταν (και είναι) επομένως να εξασφαλίσει την εκλογή
των υποψηφίων της από τον α’ γύρο τουλάχιστον στους 2 από τους 3 μεγάλους
δήμους (στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη), στους οποίους άλλωστε διαθέτει ένα
σημαντικό προβάδισμα (βουλευτικό και δημοτικό) τα τελευταία 20 χρόνια. Γι’
αυτό και οποιαδήποτε αποτυχία στο σημείο αυτό – πιθανολογούμενη πλέον,
ιδιαίτερα στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης – θα καταγραφεί ως σημαντική ήττα.

Διπλός φόβος. Επιπλέον, και πάντα στο επικοινωνιακό πεδίο, επιθυμία της
Ν.Δ. θα ήταν επίσης να μπορεί να θριαμβολογεί μόνη της το βράδυ του α’ γύρου,
να αποφύγει δηλαδή μια απευθείας επικράτηση του ΠΑΣΟΚ στην Υπερνομαρχία Αθηνών
– Πειραιώς και στον δήμο του Πειραιά. Εξ ου και η συστηματική προσπάθεια
υπονόμευσης της Φ. Γεννηματά και του Π. Φασούλα (με χρήση αρνητικών
διαφημίσεων), η οποία όμως δεν φαίνεται να έχει αποδώσει κανένα αποτέλεσμα.

Τέλος, στο επίπεδο των νομαρχιακών εκλογών, όπου η Ν.Δ. είχε εξασφαλίσει το
2002 ένα σαφές προβάδισμα (κερδίζοντας τις 30 από τις 54 νομαρχίας), στόχος
της είναι ένα σχετικώς ισορροπημένο αποτέλεσμα, το οποίο δεν θα άλλαζε
ουσιωδώς τον χρωματισμό του χάρτη το βράδυ των εκλογών. Επίσης η Ν.Δ.
επιδιώκει οι όποιες απώλειές της να μπορεί, έστω και εν μέρει, να αναπληρωθούν
με αντίστοιχα κέρδη από το ΠΑΣΟΚ, γιατί κάτι τέτοιο θα της επέτρεπε να
ερμηνεύσει τις αλλαγές του χάρτη ως τοπικό φαινόμενο και όχι ως γενικό
πολιτικό ρεύμα. Αυτό εξηγεί και τη συστηματική προσπάθεια που έχει καταβάλει
σε ορισμένους νομούς (κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα), όπου θεωρεί ότι το ΠΑΣΟΚ
είναι ευάλωτο.

Στοίχημα και η σύνθεση του «παλιού» και του «νέου» ΠΑΣΟΚ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ θα μπορούσαν, εκ πρώτης όψεως, να ορισθούν ως το αρνητικό
είδωλο των επιδιώξεων της Ν.Δ., όμως κάτι τέτοιο μόνον εν μέρει αληθεύει. Για
το ΠΑΣΟΚ οι αυριανές εκλογές, οι πρώτες μετά τη διπλή ήττα του 2004, έχουν
αναπόφευκτα μια διπλή σημασία. Αφενός να καταδείξει μια αντιστροφή του
πολιτικού κλίματος, που θα του επιτρέψει να αντιμετωπίσει με αξιώσεις τις
επόμενες βουλευτικές εκλογές και αφετέρου να αποδείξει ότι διαθέτει ένα
αξιόπιστο πολιτικό προσωπικό, συνθέτοντας το «παλιό» και το «νέο» ΠΑΣΟΚ.

Ως προς το πρώτο σημείο οι στόχοι του ΠΑΣΟΚ είναι φυσικό να εντοπίζονται στα
ίδια πεδία με τους στόχους της Ν.Δ., απλώς συνιστούν την άρνησή τους:
επικράτηση από τον α’ γύρο στην Υπερνομαρχία Αθηνών – Πειραιώς και στον Δήμο
του Πειραιά, έστω και οριακή υπεροχή σε αριθμό νομαρχιών, διασφάλιση των
επισφαλών δημαρχιών και νομαρχιών που κέρδισε το 2002 και κάποια, έστω και
συμβολικά, κέρδη σε επίπεδο μεγάλων δήμων (Βόλος, Καβάλα, Γιάννενα κ.τ.λ.).
Για να έχουν όμως και προοπτικά πραγματικό (και όχι μόνο συμβολικό) αντίκτυπο
αυτές οι επιτυχίες θα πρέπει το ΠΑΣΟΚ να εμφανίσει σημεία ουσιαστικής
ανάκαμψης σε δυο κρίσιμες γεωγραφικές περιοχές – τη Θεσσαλία και την Κεντρική
Μακεδονία – που έχουν μεταστραφεί τα τελευταία χρόνια σε εστίες υπεροχής της
Ν.Δ. Με άλλα λόγια, ο χάρτης των νομαρχιών του ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να πάψει να
παραπέμπει στην Ελλάδα της Μελούνας (και τα σύνορα του 1881), με την προσθήκη
απλώς της Κρήτης και των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Γι’ αυτό και αποκτά
καθοριστική σημασία η διατήρηση των λίγων νομαρχιών που σήμερα ελέγχει στις
(πάλαι ποτέ ονομαζόμενες) Νέες Χώρες (Πρέβεζα, Θεσπρωτία, Κοζάνη, Φλώρινα,
Γρεβενά, Χαλκιδική και Υπερνομαρχία Έβρου – Ροδόπης).

Ως προς το δεύτερο σημείο, δηλαδή την ανάδειξη μιας νέας και αξιόπιστης
φυσιογνωμίας του ΠΑΣΟΚ, οι επιλογές που έγιναν υπήρξαν αρκετά διφορούμενες,
γι’ αυτό και η εκ των υστέρων αποτίμησή τους θα δώσει λαβή σε πολλές ερμηνείες
(ή και σκόπιμες παρερμηνείες). Κορυφαίο παράδειγμα ο Δήμος Θεσσαλονίκης, όπου
ένας β’ γύρος μεταξύ Παπαγεωργόπουλου και Μπουτάρη (ενδεχόμενο με μικρές
πιθανότητες, που όμως δεν μπορεί να αποκλειστεί) θα αποτελούσε ταυτόχρονα νίκη
και ήττα για το ΠΑΣΟΚ. Και τα αντίστοιχα παραδείγματα αμφιλεγόμενων επιλογών
(είτε προς την κατεύθυνση του «παλιού» είτε προς την κατεύθυνση του «νέου»
ΠΑΣΟΚ) είναι πάρα πολλά, ιδιαίτερα σε επίπεδο δημοτικών εκλογών, τόσο στην
επαρχία (Κέρκυρα, Γιάννενα, κ.τ.λ.) όσο και στην περιφέρεια της πρωτεύουσας
(Νέα Σμύρνη, Κερατσίνι, Νίκαια κ.τ.λ.).

Οι προσανατολισμοί της Αριστεράς

Για το ΚΚΕ, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, οι επιλογές του στις
αυτοδιοικητικές εκλογές δεν υπηρετούσαν πλέον τον παλαιότερο στόχο του που
ήταν η διαμόρφωση μιας διευρυμένης δημοτικής επιρροής. Αντίθετα, βασική του
επιδίωξη είναι η συγκρότηση ενός διακριτού πολιτικού χώρου, ο οποίος να
τροφοδοτεί την κομματική οικοδόμηση, τις περιχαρακωμένες συμμαχίες του και
γενικότερα την εμφάνισή του στις βουλευτικές εκλογές. Στη λογική αυτή
υπακούουν, και μάλιστα με τρόπο σχεδόν απόλυτο, οι φετινές επιλογές του.
Αυτόνομη κάθοδος σε όλους ανεξαιρέτως τους νομούς και ελάχιστες επιλεκτικές
συμμαχίες σε δήμους, κατά κανόνα μικρού μεγέθους. Μοναδική εξαίρεση στο σχήμα
αυτό η άτυπη συμμαχία με τη Ν.Δ. στον δήμο της Καρδίτσας, η διατήρηση του
οποίου έχει ιδιαίτερο συμβολικό βάρος για το ΚΚΕ (όπως και αντίστοιχα η
επανεκλογή του υποψηφίου του στη Νίκαια, όπου και πάλι υπολογίζει στη στήριξη
της Ν.Δ. στον β’ γύρο).

Σε αντίθεση με το ΚΚΕ, ο ΣΥΝ είχε μέχρι τώρα προσανατολιστεί σε μια στρατηγική
ευέλικτων κατά τόπους συνεργασιών, οι οποίες του εξασφάλιζαν μια σημαντική
παρουσία στον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (σαφώς υπέρτερη της βουλευτικής
του επιρροής). Τη στρατηγική αυτή ανέτρεψαν πλήρως οι φετινές επιλογές του, οι
οποίες οδήγησαν σε αυτόνομη κάθοδο σε όλους σχεδόν τους νομούς καθώς και στη
μεγάλη πλειοψηφία των δήμων. Το γεγονός αυτό δεν του προσέφερε πάντως ούτε
ενδοκομματική ηρεμία ούτε αρμονικές σχέσεις με τους προβληματικούς συμμάχους
του στον ΣΥΡΙΖΑ. Κορυφαίο παράδειγμα η Υπερνομαρχία Αθηνών – Πειραιώς, όπου το
σύνολο σχεδόν των (υποτιθέμενων) συμμάχων του ΣΥΝ δεν υποστηρίζει το
ψηφοδέλτιο του Γιάννη Πανούση.

Εκπλήξεις

Οι εκλογές για τον Α’ και Β’ βαθμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, παρά τη
συστηματική και εν πολλοίς πετυχημένη προσπάθεια όλων των κομμάτων να τις
εντάξουν στη δική τους λογική, είναι βέβαιο ότι επιφυλάσσουν πολλές εκπλήξεις.
Άλλωστε, το γεγονός και μόνο ότι η κομματική ταύτιση δεν αποτελεί πλέον το
ασφαλές κριτήριο της αυτοδιοικητικής ψήφου μπορεί να επιφέρει σημαντικές
ανατροπές, όπως έχει συχνά καταγραφεί και στο πρόσφατο παρελθόν. Γι’ αυτό και
οι ερμηνείες που θα προβληθούν, ήδη από το βράδυ της Κυριακής, με βάση τα
συνολικά αθροίσματα νομαρχιών, δήμων ή και ψήφων, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν
με ιδιαίτερη επιφύλαξη. Γιατί είναι πιθανόν οι λεπτομέρειες της κάθε
περίπτωσης να προσφέρουν σαφέστερες ενδείξεις για το τι η κοινωνία αναμένει.