Ενέσεις κουλτούρας από τους μετανάστες
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Το “Μιρουπάφσιμ” του Γιώργου Κόρρα (φωτογραφία) και “Ο δρόμος προς τη Δύση” |
Τρίτη, 6 Ιουνίου 2006. Αφγανοί μετανάστες, ντυμένοι με τα καλά τους αποθεώνουν
την «Ουμ Καλσούμ του Αφγανιστάν», Μαουάς, σε συναυλία στην Πειραιώς. Πλάι
τους, χαμογελαστοί και αμήχανοι οι Έλληνες. Οι μεν παρατηρούν τους δε και
καταλήγουν να γιορτάζουν μαζί. Το θέαμα, αν και πρωτόγνωρο, αντικατόπτριζε μια
νέα πολιτιστική πραγματικότητα.
Με τη συναυλία της Μαουάς και μουσικών από το Πακιστάν και το Ιράν, το
Φεστιβάλ Αθηνών διοργάνωσε για πρώτη φορά τριήμερο για τις «μουσικές του
κόσμου», καλώντας σε συμμετοχή τις μεταναστευτικές κοινότητες. Πριν από
μερικούς μήνες ο Αλβανός συγγραφέας Γκαζμέντ Καπλάνι έγραψε το πρώτο του
μυθιστόρημα στα ελληνικά. Το «Μικρό ημερολόγιο συνόρων» αφηγείται τις εφτά
πρώτες μέρες μιας παρέας Αλβανών μεταναστών στην Ελλάδα του ’90. Ο
συμπατριώτης του Λουάν Τζούλις, εξέδωσε αυτή τη χρονιά τη δεύτερη ποιητική του
συλλογή στα ελληνικά. Ενώ για πρώτη φορά φέτος το Διεθνές Φεστιβάλ
Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα συμπεριλάβει ειδική ενότητα για τη
μετανάστευση. Τα παραπάνω θα έμοιαζαν τουλάχιστον «παράδοξα» στις αρχές του
’90. Αλλά η Ελλάδα του 2006 είναι μια άλλη Ελλάδα. Σε μια χώρα υποδοχής
μεταναστών οι πολιτισμικές ανταλλαγές είναι αναπόδραστες, λένε οι ειδικοί. Οι
μετανάστες «μπολιάζουν» αργά αλλά σταθερά την ελληνική κουλτούρα και
μετασχηματίζουν μια κοινωνία που έχει βασιστεί στον μύθο της εθνικής
ομοιογένειας; «Η Ελλάδα του 21ου αιώνα έχει αναδειχθεί σε ένα ιδιότυπο
χωνευτήρι των λαών της Βαλκανικής. Οι Αλβανοί λόγου χάριν μετανάστες που ζουν
εδώ, πολιτισμικά απέχουν απ’ αυτό που ήταν πριν από την άφιξή τους. Αλλά και η
Ελλάδα πολιτισμικά απέχει από αυτό που ήταν πριν από την άφιξή τους και
εξαιτίας τους», λέει στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Χριστόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής
Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Η καθυστέρηση της ελληνικής κοινωνίας να προσαρμοστεί στις αλλαγές που
επιφέρει η μετανάστευση «οφείλεται σε υποσυνείδητες αντιστάσεις που αντλούν
την ισχύ τους από την κυρίαρχη εικόνα-πρόσληψη της ελληνικής κοινωνίας ως
αμιγώς ομοιογενούς», κατά τον καθηγητή Νικηφόρο Διαμαντούρο, Ευρωπαίο Συνήγορο
του Πολίτη. «Η ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. έφερε την ελληνική κοινωνία και
τον κρατικό μηχανισμό αντιμέτωπους με έναν νομικό πολιτισμό εστιασμένο στη
συστηματική και σθεναρή υπεράσπιση της ετερότητας και της έννοιας των
πολλαπλών ταυτοτήτων και της πολιτισμικής διαφοράς. Πολιτισμό που συγκρούεται
μετωπικά με το ιδεολόγημα της ομοιογένειας με το οποίο είχε επιτυχώς
γαλουχηθεί η ελληνική κοινωνία». Κάπως έτσι συγκρούστηκε ο μύθος της ελληνικής
ομοιογένειας με την πολύχρονη έρευνα του μουσικού και συγγραφέα Θανάση Μωραΐτη
για τους Αρβανίτες, που απέδειξε με ιστορικά στοιχεία ότι η γλωσσική και
μουσική συγγένεια Αρβανιτών και Αλβανών είναι πολύ πιο στενή απ’ όσο
διατείνεται ο μύθος της ομοιογένειας.
Ο Θανάσης Μωραΐτης δεν ξεχνά τις αντιδράσεις, αλλά και τις επισκέψεις από
εκπροσώπους του υπουργείου Εξωτερικών που του ζητούσαν να ακυρώσει την πρώτη
του συναυλία με αρβανίτικα τραγούδια το 1985. «Δεν υπήρχε περίπτωση να ήταν
ποτέ το κοινό ανοιχτό σε τέτοιου είδους ρεύματα», λέει σήμερα. «Με την έλευση
των Αλβανών στην Ελλάδα “καταστράφηκαν” οι Έλληνες Αρβανίτες γιατί
συνειδητοποίησαν την καταγωγή τους. Το καλό είναι ότι περισσότεροι άνθρωποι
τώρα μιλούν αρβανίτικα. Και μάθαμε πώς να λέμε ευχαριστώ στα αλβανικά, λέξη
που δεν υπήρχε στα αρβανίτικα».
Για τον Γκαζμέντ Καπλάνι, «ό,τι υπάρχει σ’ αυτό το επίπεδο βρίσκεται
στο ημίφως. Η δεύτερη γενιά μεταναστών είναι εκείνη που θα φέρει δυναμικές
αλλαγές στην ελληνική κουλτούρα. Όμως, για να γίνει αυτό πρέπει οι πόρτες και
οι νοοτροπίες να ανοίξουν».
 |
Παράλληλα, ο ελληνικός κινηματογράφος «ανακαλύπτει ασθμαίνοντας τη
μετανάστευση», σημειώνει ο Μίλτος Παύλου, κοινωνιολόγος, μέλος του Κέντρου
Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων. Πριν καν προβληθεί στις αίθουσες, ο «Όμηρος» του
Κωνσταντίνου Γιάνναρη έγινε αντικείμενο συζητήσεων το 2004 επειδή η ταινία
ήταν εμπνευσμένη από τη λεωφορειοπειρατεία του Αλβανού Φλαμούρ Πίσλι τον Μάιο
του 1999. «Το “Μιρουπάφσιμ” του Γιώργου Κόρρα και “Ο δρόμος προς τη Δύση” του
Κυριάκου Κατζουράκη, ήταν το άνοιγμα στις κουρτίνες σε ένα σκοτεινό δωμάτιο.
Βέβαια, στη μαζική κουλτούρα ο μετανάστης είναι ακόμη αντικείμενο με
προσδιορισμένους ρόλους και στερεότυπα: «η “δίμετρη Ρωσίδα”, η “Φιλιπινέζα”, ο
“Χασάν”, ο “Αλβανός”».
Αλληλεπιδράσεις
Βιβλίο: Φέτος δύο Αλβανοί μετανάστες, ο συγγραφέας Γκαζμέντ Καπλάνι (φωτό)
και ο ποιητής Λουάν Τζούλις, έγραψαν βιβλία τους στα ελληνικά.
Μουσική: Μετανάστες προσκλήθηκαν πρώτη φορά στη συναυλία της Μαουάς,
εθνικής τραγουδίστριας του Αφγανιστάν, σε τριήμερο του Φεστιβάλ Αθηνών.
Κινηματογράφος: Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα
συμπεριλάβει πρώτη φορά ειδική ενότητα για τη μετανάστευση.
Τηλεόραση: Σειρά ντοκιμαντέρ του Μάρκο Γκαστίν με θέμα τους μετανάστες θα
προβάλλει η ΕΡΤ.
Εικαστικά: Στην «Αθηναΐδα» οργανώθηκε τον Ιούνιο έκθεση Αλβανών ζωγράφων
(εδώ, ο Μπάμπι Αρίζι). Και στον «Ζυγό» έκθεση της Λέλας Τσοπανάκη και της
Μάρως Ριζικιανού-Πασίσι για τη μετανάστευση.
«Ανταλλάξαμε συνήθειες»
 |
|
«Όπως επηρεάστηκα κι εγώ από την ελληνική μουσική, πολλοί μου έχουν πάρει |
«Έχω επηρεαστεί πολύ από την Ελλάδα. Και πολύ περισσότερο από την ελληνική
μουσική», λέει στα «ΝΕΑ» ο ράπερ Αρμπάν Περλάλα. Ήρθε στην Ελλάδα από την
Αλβανία όταν ήταν 12 ετών και λίγα χρόνια αργότερα ήταν από τα βασικά μέλη του
μουσικού συγκροτήματος «Ηνωμένα Χρώματα» που είχε στις τάξεις του Έλληνες,
Αλβανούς, Ουκρανούς και Αφρικανούς. Σήμερα, μάλιστα, γράφει τη μουσική για τη
σειρά ντοκιμαντέρ του Μάρκο Γκαστίν για την ΕΡΤ που έχει θεματικό άξονα τους
μετανάστες. «Ένα από τα κομμάτια είναι διασκευή του “Ποτέ την Κυριακή”,
αφιερωμένη στους μετανάστες που έχουν μόνο την Κυριακή για να ξεκουραστούν»,
λέει ο 24χρονος που μιλάει τέλεια ελληνικά. «Στην Αλβανία ήμασταν
εγκλωβισμένοι στη δική μας μουσική, δεν ακούγαμε κάτι άλλο κι έτσι οι επιρροές
από την ελληνική μουσική με βοήθησαν. Βέβαια, πηγαίνοντας σχολείο στην Ελλάδα
απέκτησα και κάποιες κακές συνήθειες. Το κλίμα σε επηρεάζει. Αλλά είναι θετική
η ανταλλαγή κουλτούρας».
Ψευδαίσθηση εθνικής ομοιογένειας
 |
Συχνά η κοινωνία καταφέρνει να λύσει μόνη της εκείνα που δεν λύνει η πολιτεία.
Για παράδειγμα, μπορεί η ελληνική κοινωνία να είναι ξενοφοβική και συχνά
ρατσιστική, αλλά «η άλλη όψη δείχνει ότι η καθημερινότητα και η γειτονία έχει
φέρει κοντά τους Έλληνες με τους μετανάστες», κατά τον Δημήτρη Χριστόπουλο της
Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. «Στη διαδικασία αφομοίωσης
στοιχείων του γηγενούς πολιτισμού από τους μετανάστες, υπάρχει και η
αντίστροφη διαδικασία· η ανεπαίσθητη αλλαγή της κυρίαρχης κουλτούρας από τα
μέσα, από τους ίδιους τους μετανάστες πλέον».
«Ένας μετανάστης στην Αγγλία ή τη Γαλλία αισθάνεται αντίστοιχα Βρετανός ή
Γάλλος, γιατί οι πολιτικές πολιτογράφησης είναι πολύ πιο φιλελεύθερες»,
παρατηρεί η Άννα Τριανταφυλλίδου, ειδική επιστήμων για τη μετανάστευση στο
ΕΛΙΑΜΕΠ και το European University Institute. «Στην Ελλάδα υπάρχει άρνηση στο
να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τους εαυτούς μας. Το θέμα δεν είναι αν θα
διδάξουμε την ουκρανική γλώσσα ή την αλβανική στους μετανάστες, αλλά πώς
ορίζεις τη γλώσσα και τη θρησκεία. Κι εδώ δεν περιλαμβάνουμε τους μετανάστες.
Ο βασικός τρόπος με τον οποίο βλέπουμε την Ελλάδα είναι ως ομοιογενή
πολιτισμικά. Ενώ θεωρούμε επιτυχία το να κάνουμε όλους τους μετανάστες
Έλληνες, να ισοπεδώσουμε τις διαφορές, ώστε να μην μπορεί να ξεχωρίσει κανείς
ένα παιδί που έχει Ουκρανούς γονείς απ’ αυτό που έχει Έλληνες. Αυτό δεν
σημαίνει ένταξη».
INFO
* Μ. Παύλου-Δ. Χριστόπουλος (επιμ.), «Η Ελλάδα της μετανάστευσης», Εκδ.
Κριτική.
* Θανάσης Μωραΐτης, «Ανθολογία Αρβανίτικων Τραγουδιών της Ελλάδας», Εκδ.
Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.
* Γκαζμέντ Καπλάνι, «Μικρό ημερολόγιο συνόρων», Εκδ. Λιβάνη.
Google news
