Δυο δυο επιστρέφουν τα «ύποπτα» αρχαία

Λεπτομέρεια από το κλεμμένο αναθηματικό ανάγλυφο της Θάσου που πέρασε ξανά στην ιδιοκτησία του ελληνικού κράτους

Δεκατέσσερα χρόνια αναμονής, αλληλογραφίας, διαπραγματεύσεων και απειλών ότι
το Ελληνικό Δημόσιο θα προσφύγει στη Δικαιοσύνη εναντίον του Μουσείου Γκετί
έφεραν τους πρώτους καρπούς. Την περασμένη Κυριακή στο Μουσείο της Καλιφόρνιας
ο διευθυντής του Τζ. Π. Μπραντ και ομάδα εμπειρογνωμόνων απεσταλμένων του
υπουργείου Πολιτισμού υπέγραψαν τα έγγραφα μεταβίβασης του τίτλου κυριότητας
δυο αρχαίων ελληνικών αναγλύφων.

Το πρώτο είναι ένα αναθηματικό ανάγλυφο του τέλους της αρχαϊκής εποχής 490
π.X. Προέρχεται από την Ακρόπολη Πυθίου της Θάσου και είχε κλαπεί το 1911 από
την αποθήκη του Αρχαιολογικού Μουσείου Θάσου, φυγαδεύτηκε μέσω Καβάλας στη
Βουδαπέστη και τη Βιέννη στη συλλογή Βιζ Ζολνάι και μάλιστα ήταν δημοσιευμένο
από τον Γάλλο ανασκαφέα Σ. Πικάρ. Είχε αγοραστεί μισοτιμής από τον ίδιο τον
πολυεκατομμυριούχο Πολ Γκετί στο Λονδίνο το 1955, θρασύτατα εκτίθετο στο
μουσείο και στον κατάλογο μαζί με το ιστορικό της προέλευσής του από την Θάσο
όπου αναφερόταν ότι είναι κλεμμένο.

Το δεύτερο γλυπτό είναι ένα χαρακτηριστικό βοιωτικό επιτύμβιο ανάγλυφο από
μαύρο πέτρωμα του 4ου π.Χ. αιώνα με εγχάρακτη τη μορφή του πολεμιστή Αθανία,
που δεν συναντάται σε κανένα άλλο σημείο της αρχαίας Ελλάδας.

«Η απόφαση να επιστραφούν τα δύο αρχαία αντικείμενα στην Ελλάδα βασίστηκε στον
σχολαστικό εσωτερικό έλεγχο που διενήργησε το Μουσείο Γκετί και που κατέληξε
στο συμπέρασμα ότι θα ήταν σωστό να επιστραφούν τα αρχαία αντικείμενα»,
ανακοίνωναν πρόσφατα από κοινού το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού και το
Μουσείο Γκετί στο Μαλιμπού της Καλιφόρνια.

Σύμφωνα με το πόρισμα εσωτερικής έρευνας που έκανε το Μουσείο Γκετί,
τουλάχιστον 350 ελληνικές αρχαιότητες έχουν αγοραστεί από ύποπτους εμπόρους
και ότι περισσότερα από τα μισά των 115 έργων της συλλογής αριστουργημάτων του
Γκετί χαρακτηρίζονται ως αγνώστου προελεύσεως, ενώ πολλά από αυτά είναι σαφώς
ελληνικά. Το θέμα είναι πόσο βαθιά θα θελήσει – και θα μπορέσει – να βάλει το
νυστέρι η ελληνική πλευρά πιέζοντας το πλουσιότερο μουσείο του κόσμου που
κατηγορείται για ύποπτες συναλλαγές ώστε να επιστραφούν οι αρχαιότητες που
αποκτήθηκαν παράνομα και προέρχονται από λαθρανασκαφές.

Δεδομένου ότι η πρώην επιμελήτρια των ελληνικών και ρωμαϊκών συλλογών του
Μουσείου Γκετί Μάριον Τρου είναι υπόδικη στην Ιταλία για αρχαιοκαπηλία (στη
βίλα της στην Πάρο εντοπίστηκαν και αδήλωτες αρχαιότητες: δύο μαρμάρινες
σαρκοφάγοι, οκτώ μαρμάρινες κέραμοι, μία μαρμάρινη πλάκα αρχαίου πιεστηρίου
και ένα λίθινο γουδί), οι εκπρόσωποι του Γκετί εμφανίζονται πλέον περισσότερο
διαλλακτικοί, καθώς η ελληνική πλευρά είχε καταστήσει σαφές ότι σε περίπτωση
που δεν βρεθεί λύση θα διεκδικήσει δικαστικά τα ελληνικά αρχαία. Η λίστα των
διεκδικούμενων αρχαιοτήτων από το Γκετί είναι μεγάλη και η διαδικασία δεν
πρόκειται να σταματήσει στα τέσσερα (επιστραφέντα) κομμάτια.

Στις 18 Αυγούστου πάντως στο Μουσείο Γκετί ανέλαβε τα ηνία νέα πρόεδρος
«κάθαρσης», καθώς το ίδρυμα βρίσκεται στο στόχαστρο της Δικαιοσύνης τόσο για
θέματα ατασθαλιών στην εσωτερική οικονομική διαχείριση όσο και, κυρίως, για
την απόκτηση παράνομων αρχαιοτήτων από την Ιταλία και την Ελλάδα. Η Λουίζ
Μπράισον, που εξελέγη σε τηλεφωνική συνεδρίαση, υπηρετούσε μέχρι πρόσφατα το
Ίδρυμα Γκετί ως αντιπρόεδρος.

Μένουν το στεφάνι και η κόρη

Το χρυσό στεφάνι είχε μεταφερθεί το 1992 στο Μόναχο από Έλληνα μετανάστη, όπου και πουλήθηκε στο Μουσείο Γκετί, αν και υπήρχαν υπόνοιες για την προέλευσή του

Για το σπανιότατο χρυσό στεφάνι του 4ου αι. π.X. που προέρχεται από
λαθρανασκαφή και αγοράστηκε το 1992 έναντι 12 εκατ. ευρώ στην Ελβετία από την
υπόδικη σήμερα έφορο αρχαιοτήτων Μάριον Τρου και τον κορμό αθηναϊκού ή
νησιωτικού αγάλματος κόρης του 510 π.X., που και αυτό είχε αγοραστεί παλιότερα
από τον Γκετί έναντι 3,3 εκατ. δολαρίων, συμφωνήθηκε ότι θα «γίνουν στο
προσεχές μέλλον συνομιλίες στην Αθήνα, ενώ θα ερευνηθεί και το ενδεχόμενο
αμοιβαίας συνεργασίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος».