H Πράσινη Eπανάσταση της Kούβας

Βρίσκομαι μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα μακριά από την Πλατεία της
Επανάστασης, εκεί από όπου ο Φιντέλ Κάστρο επέβλεπε κάθε χρόνο (μέχρι φέτος
τουλάχιστον) την παρέλαση της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Στα δεξιά μου, κείτονται
επαναστατικές ντομάτες. Στα αριστερά μου, επαναστατικό μαρούλι. Το δε ποτήρι
που κρατώ στα χέρια μου, είναι γεμάτο χυμό από επαναστατικά μάνγκο. Χυμό
πεντανόστιμο. Και βιολογικό.

Με τα καρότσια γεμάτα «επαναστατικούς καρπούς»…

«Όλα είναι φυσικά», μου λέει ο Μιγκέλ Σαλσίνες Λόπες, με το μέτωπό του γεμάτο
στάλες ιδρώτα από τον καυτό ήλιο. «Το να καλλιεργείς κατ’ αυτόν τον τρόπο
είναι πολύ πιο ενδιαφέρον. Πολύ πιο έξυπνο». Σχεδόν πέντε δεκαετίες αφότου ο
ασθενής, σήμερα, Φιντέλ Κάστρο και οι σύντροφοί του ανέτρεψαν τον δικτάτορα
Μπατίστα και κατέλαβαν την εξουσία στην Κούβα, μια άλλη επανάσταση βρίσκεται
σε εξέλιξη σε αυτό το νησί της Καραϊβικής – κι ας περνά σχεδόν απαρατήρητη από
τους περισσότερους επισκέπτες. Ξεκίνησε από ανάγκη, όταν κατέρρευσε η
Σοβιετική Ένωση και κόπηκαν όλες οι επιδοτήσεις προς την οικονομία της Κούβας.
Το καθεστώς αναγκάστηκε τότε να λάβει δραστικά μέτρα για να ταΐσει τον λαό.
Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, η καθημερινή
πρόσληψη θερμίδων του μέσου Κουβανού μειώθηκε από 2.600 θερμίδες στα τέλη της
δεκαετίας του 1980 σε 1.000 -1.500 το 1993. Ουσιαστικά, το φαγητό των Κουβανών
μειώθηκε κατά το ήμισυ.

Τροφική ασφάλεια. H λύση που επέλεξε η κυβέρνηση – μια λύση χωρίς
προηγούμενο – ήταν να εγκαθιδρύσει ένα αυτοσυντηρούμενο σύστημα βιολογικής
γεωργίας. «Αυτό που συνέβη στην Κούβα ήταν εντυπωσιακό», λέει η Λάουρα
Ενρίκεζ, μία κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Μπέρκλεϊ.
«Ήταν εντυπωσιακό που αποφάσισαν να δώσουν προτεραιότητα στην παραγωγή
τροφίμων. Άλλες χώρες της περιοχής προτίμησαν τη νεοφιλελεύθερη λύση: εξήγαγαν
“αυτό στο οποίο ήταν καλές” και εισήγαγαν τρόφιμα. Οι Κουβανοί επέλεξαν την
τροφική ασφάλεια».

Λαχανικά, φρούτα, ακόμη και «βιολογικά» λουλούδια καλλιεργούν στην Κούβα, με ενδιαφέρουσες γεύσεις αλλά χωρίς γεύση επανάστασης…

Κήποι – αγροτεμάχια. H Κούβα διαθέτει σήμερα περισσότερα από 7.000
αστικά αγροτεμάχια ή «organoponicos», τα οποία καλύπτουν συνολικά μια έκταση
έως και 3.270 στρεμμάτων. Τα βρίσκεις παντού. Στο κέντρο οικοδομικών
τετραγώνων, ανάμεσα στα ετοιμόρροπα αποικιακά οικήματα που γεμίζουν την
Αβάνα… Στην πρωτεύουσα της Κούβας υπάρχουν περισσότεροι από 200 κήποι οι
οποίοι καλύπτουν το 90% και πλέον των αναγκών των κατοίκων της σε φρούτα και
λαχανικά. Σε κάποια «organoponicos», όπως στο Vivero Organoponico Alemar, δυο
βήματα από την Πλατεία της Επανάστασης, οι εργάτες είναι υποχρεωμένοι να
παραδίδουν στην κυβέρνηση μια συγκεκριμένη ποσότητα φρούτων και λαχανικών –
οτιδήποτε περισσότερο, το πωλούν και μοιράζονται τα κέρδη. Σε άλλα, όπως στο
Metropolitana Organoponico, στο κέντρο της πόλης, οι εργάτες λένε πως η γη
ανήκει στο κράτος και ό,τι παράγουν, το μοιράζονται 50-50 μαζί της.

Γεύση επανάστασης; Ο Σαλσίνες με ξεναγεί στον κήπο του δείχνοντάς μου
με υπερηφάνεια τις βιολογικές ντομάτες, την αυτοσχέδια μεταλλική πυραμίδα που
τραβά, όπως υποστηρίζει τη φυσική ενέργεια και ωφελεί και τα φυτά και τους
εργάτες, το «παρτέρι» με τα κόκκινα σκουλήκια Καλιφόρνιας και τις καλεντούλες
στο τέλος κάθε σειράς λαχανικών που έχει αποστολή να ελκύει μέλισσες και
πεταλούδες… Είναι ιδιαίτερα υπερήφανος για τον δυόσμο που παράγει, μου λέει
πως αυτόν χρησιμοποιεί στα κοκτέιλ μοχίτο που φτιάχνει το Hotel Nacional, το
θρυλικό κρατικό ξενοδοχείο της Αβάνας που έχει φιλοξενήσει έναν Ουΐνστον
Τσώρτσιλ, έναν Φρεντ Αστέρ, έναν… Αλ Καπόνε και, πιο πρόσφατα, τη Ναόμι
Κάμπελ και τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο. Εδώ βρίσκομαι τώρα.

Καθισμένος στον κήπο, έχοντας θέα τον ωκεανό, απολαμβάνω ένα μοχίτο. Έχει
υπέροχη γεύση, ναι. Γεύση επανάστασης, όμως, δεν έχει. Τα χρήματα που έδωσα
γι΄ αυτό, ισοδυναμούν με τον εβδομαδιαίο μισθό του μέσου Κουβανού…

Ένας ποιητής απαριθμεί τις… «αρετές» του ηγέτη

Φιντέλ Κάστρο. «Σοφός ηγέτης», «ειδήμων σεξολόγος», «βαθυστόχαστος φιλόσοφος» κατά τον Κουβανό ποιητή Ρεϊνάλντο Αρένα, ο οποίος υπήρξε θύμα του καθεστώτος, βεβαίως…

Έχουν περάσει δεκαέξι χρόνια αφότου αποχαιρέτισε εκούσια, στο Μαϊάμι, τον
μάταιο τούτο κόσμο, έχοντας χτυπηθεί από AIDS, με την εξής φράση: «Είστε οι
κληρονόμοι όλης μου της φρίκης, αλλά και της ελπίδας μου ότι η Κούβα θα είναι
σύντομα ελεύθερη… Εγώ είμαι ήδη». Και όμως, ο Ρεϊνάλντο Αρένας, ο Κουβανός
ποιητής και συγγραφέας που εγκατέλειψε το 1980 την Κούβα αφού πρώτα τιμωρήθηκε
σκληρά για τα «εγκλήματα» της ομοφυλοφιλίας και της ελεύθερης σκέψης,
εξακολουθεί να στοιχειώνει τον Φιντέλ Κάστρο – ακόμα και στο κρεβάτι όπου
κείτεται ασθενής. Μόλις πρόσφατα, η ισπανική El Pais «ξετρύπωσε» ένα ανέκδοτο
κείμενό του, γραμμένο λίγους μήνες πριν από το τέλος. Απόσπασμα:

«Ο Φιντέλ Κάστρο έχει δεχθεί επικρίσεις επειδή αρνείται να αποδεχθεί
οποιαδήποτε αλλαγή ή οτιδήποτε αποπνέει περεστρόικα ή δημοκρατία. Εγώ, από την
άλλη πλευρά, ίσως λόγω του πνεύματος αντιλογίας μου, δεν θα επικρίνω τον
“Ανώτατο Ηγέτη”. Θα απαριθμήσω τις αρετές του:

Ευφυής οικονομολόγος. Τριάντα χρόνια διανομής κάθε αγαθού με δελτίο
έχουν αποτρέψει τον πληθωρισμό, μιας και ούτως ή άλλως δεν υπάρχει σχεδόν
τίποτα να αγοράσεις.

Διάσημος αγρότης. Κατάφερε να κάνει μια αγελάδα ονόματι Λευκό Μαστάρι
να παράγει περισσότερα από 100 λίτρα γάλα την ημέρα. H δύσμοιρη αγελάδα
εξερράγη. Το γάλα εξακολουθεί να διανέμεται με δελτίο.

Ειδήμων σεξολόγος. Έχει προετοιμάσει έναν υπέροχο στρατό νέων να
εργαστούν ως ξεναγοί και μεταφραστές, εξυπηρετώντας παράλληλα ευγενικά τις
ανάγκες των προσκεκλημένων, είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες.

Βαθυστόχαστος φιλόσοφος. Έχει δώσει στους υπηκόους του να καταλάβουν
πως η υλική ύπαρξη είναι ανούσια, σε σημείο που, στην Κούβα, δεν υπάρχουν
υλικά αγαθά και το ποσοστό αυτοκτονιών είναι το μεγαλύτερο στη Λατινική
Αμερική.

Σκληρά εργαζόμενος μαθητής. Ακολούθησε το παράδειγμα του Στάλιν,
εξαποστέλλοντας όποιον μπορούσε να επισκιάσει τη λάμψη του,
συμπεριλαμβανομένου και του Ερνέστο “Τσε” Γκεβάρα.

Σοφός ηγέτης. Γνωρίζει καλά ότι ένας δικτάτορας δεν πρέπει ποτέ να
δέχεται τη διοργάνωση δημοψηφίσματος, εκτός αν θέλει να εκδιωχθεί. Έτσι
εξηγείται η οργισμένη αντίδρασή του εναντίον όλων εκείνων των διανοουμένων
(συμπεριλαμβανομένων έξι βραβευμένων με Νόμπελ) που του έχουν ζητήσει, με
πολιτισμένο τρόπο, να προκηρύξει εκλογές».