TPITH AΠOΨH Περιβάλλον και βιοποικιλότητα

Μπορεί να υπάρχουν απανταχού στον κόσμο κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης,
αλλά το υποκείμενο της Βιολογικής Ποικιλότητας είναι αδιαπραγμάτευτα
παγκοσμιοποιημένο. Δεν υπάρχει κανείς ενημερωμένος πολίτης στον κόσμο που να
μην αντιλαμβάνεται ότι το περιβάλλον δεν έχει σύνορα, δεν έχει ταυτότητα και
ότι δεν ανήκει σε κανέναν. Το δυστύχημα όμως είναι πως η κακώς εννοούμενη
ανθρωποκεντρική αντίληψη των πολιτών για το περιβάλλον περιπλέκει τα πράγματα,
καθώς αναπτύχθηκαν και αναπτύσσονται αντιλήψεις εφησυχασμού,
υπερκαταναλωτισμού, ψευδοπολιτισμού, ματαιοδοξίας και πάνω απ’ όλα
απαιδευσίας.

H Συνθήκη του RIO 1992, Gaston & Spicer 2002, Βιοποικιλότητα: Μια
εισαγωγή, (University Studio Press), σηματοδότησε παγκοσμίως την απαρχή μιας
νέας εποχής για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος. Στο
επίκεντρο πάντα της προσπάθειας να αντιμετωπιστεί η καταστρεπτική συμπεριφορά
του ανθρώπου πάνω στη βιοποικιλότητα, η συγκεκριμένη Συνθήκη αποτελεί ένα
πλαίσιο δράσης και στάσης ζωής με επιστημονικό πνεύμα. Απώτερος σκοπός της
Συνθήκης είναι η ανάπτυξη ενός προτύπου περιβαλλοντικής συνείδησης για τον
παγκόσμιο πολίτη. Μιας συνείδησης που να στηρίζεται στις αρχές της διατήρησης
της βιοποικιλότητας της αειφόρου χρήσης της αλλά και της δίκαιης και ισότιμης
διανομής των ωφελειών που προκύπτουν από την εκμετάλλευσή της. Είναι γνωστό
πως οι φυσικοί πόροι που προέρχονται από τη βιολογική ποικιλότητα δεν είναι
ανεξάντλητοι. H αειφορική διαχείριση, όμως, φαίνεται πως δεν συνειδητοποιήθηκε
επαρκώς από μια σημαντική μερίδα πολιτών. H συνείδηση της αειφορικής
διαχείρισης αποβλέπει στο να διατηρήσει τα οφέλη της βιοποικιλότητας για όλο
το φάσμα των γενεών – σημερινών και μελλοντικών. Όλα τα κράτη-μέλη που
υπέγραψαν τη Συνθήκη οφείλουν να υιοθετήσουν, από οικονομική και κοινωνική
σκοπιά, μέτρα που θα λειτουργήσουν ως κίνητρα για τη διατήρηση και αειφόρο
χρήση της βιολογικής ποικιλότητα.

Το ερώτημα που τίθεται στη σύγχρονη ελληνική Πολιτεία, είναι αν έχει κάνει
κάτι μέχρι σήμερα για τα διεθνώς συμφωνηθέντα. Θα έλεγα, απλά, ότι φάσκει και
αντιφάσκει. Εκεί που συγκροτεί μιαν επαρκή νομοθεσία για την προστασία του
περιβάλλοντος στο επίπεδο του Συμβουλίου της Επικρατείας, έρχεται να
αναθεωρήσει το άρθρο 24 του Συντάγματος για τα δάση και την προστασία τους. Σε
πόσες περιπτώσεις σιώπησαν ή κραύγαζαν πολιτικοί, μεγαλοδημοσιογράφοι και
επιστήμονες για την προστασία του περιβάλλοντος, ακολουθώντας πάντα το ρεύμα
των συγκαιρινών πολιτικών καταστάσεων; Οι προτάσεις για την αναθεώρηση του
Συντάγματος, σε ό,τι αφορά τα δάση και τις εκτάσεις τους, θέτει σε άμεσο
κίνδυνο τη διατήρηση και την αειφορική χρήση των φυσικών πόρων. H χώρα μας
αποτελεί ένα μοναδικό περιβάλλον. Έχει ενταχθεί σε ζώνες υψηλής
βιοποικιλότητας πανευρωπαϊκά. Με την αλλαγή του άρθρου 24 του Συντάγματος,
κάποιοι συμπολίτες μας θα τρίβουν τα χέρια τους γεμίζοντας τσέπες και
σεντούκια, και κάποιοι άλλοι θα περισώσουν μια περιουσία παράνομων οικοδομικών
δραστηριοτήτων. Εκείνο, όμως, που δεν έχουν κατανοήσει ακόμα πολλοί επαΐοντες
και μη, είναι ότι με τη συνεχιζόμενη κατάχρηση του φυσικού περιβάλλοντος, αργά
ή γρήγορα, θα επιβεβαιωθούν οι απόψεις του Άγγ. Τερζάκη: «Ας μην
κολακευόμαστε για τις ανθρώπινες νίκες πάνω στη Φύση. Για κάθε τέτοια
νίκη, η Φύση παίρνει την εκδίκησή της πάνω μας…»· αλλά και του
Θουκυδίδη: «Για το κακό δεν φταίει μόνο αυτός που το διαπράττει,
αλλά και εκείνος που δεν το εμποδίζει…».

Το τίμημα της ανεξέλεγκτης καταστρατήγησης των διεθνών Συνθηκών, όπως αυτών
του RIO και του Κιότο, θα είναι μεγάλο και απροσδόκητο. Μπορεί το τίμημα να
μην είναι άμεσο αλλά έμμεσο, όπως και οι αξίες της βιοποικιλότητας. Μπορεί
πάλι να μη σχετίζεται με την απώλεια κάποιων κεκτημένων απολαύσεων, αλλά απλά
με την απώλεια της αισθητικής εκείνης που ομορφαίνει τη ζωή μας και που τόσο
απλόχερα μας προσφέρει η ενδογενής αξία του φυσικού περιβάλλοντος. Οι ευθύνες
διατήρησης της ομορφιάς αυτής βαρύνουν όλους μας. H φράση που πρέπει να
συνειδητοποιηθεί είναι αυτή των περιβαλλοντικών και ανθρωπιστικών οργανώσεων:
«Σκεφτόμαστε παγκόσμια, δρώντας τοπικά».

O Χαρίτων Χιντήρογλου είναι καθηγητής Τμήματος Βιολογίας ΑΠΘ