Ένας Tαμερλάνος σαν «κακός» του Tζέιμς Mποντ

Μακέτα από το σκηνικό του Διονύση Φωτόπουλου. Στην ένθετη φωτογραφία, ο Νίκος Σπανός που θα ερμηνεύσει τον Ταμερλάνο

«Έτσι όπως σκιαγραφείται στο έργο ο Ταμερλάνος συνάδει απόλυτα με το μοντέλο
του “κακού” που έχουμε συνηθίσει σε πάρα πολλά σύγχρονα έργα – από “Το
φάντασμα της όπερας” μέχρι τις ταινίες του Τζέιμς Μποντ: ένας άνθρωπος
ευγενής, που δεν βγαίνει ποτέ έξω από τα όρια αλλά στην εξέλιξη φτάνει στην
παράνοια και ενδεχομένως στην αυτοκαταστροφή. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ρόλος
αυτός δεν έχει καμιά λυρική στιγμή – καμιά λυρική άρια, ούτε ένα λαμέντο…».

Ο μουσικός διευθυντής της παράστασης, Γιώργος Πέτρου, προσπαθεί να αναγάγει σε
σύγχρονα «μέτρα» τη γραμμένη και πρωτοανεβασμένη στο Λονδίνο του 1724 όπερα
του Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ «Ταμερλάνος», που ήρωά της έχει τον ομώνυμο αρχηγό
των Τατάρων στο διάστημα 14ου-15ου αιώνα και άξονά της τη συντριβή του Τούρκου
σουλτάνου Βαγιαζίτ A’ από τον Ταμερλάνο στην Άγκυρα το 1402. Όπερα με – σπάνιο
για την όπερα μπαρόκ – δραματικό φινάλε, άπαιχτη και σχεδόν άγνωστη στην
Ελλάδα, «που μιλάει κατ’ ευθείαν στην ψυχή».

Και η οποία παρουσιάζεται «σαν παραμύθι», όπως είπε ο κ. Πέτρου, κλείνοντας
τις εκδηλώσεις στον καινούργιο, ερεθιστικά εναλλακτικό χώρο «Πειραιώς 260»
(που μεταμορφώνεται ριζικά για τις ανάγκες της παράστασης) του φετινού,
εξαιρετικού, Φεστιβάλ Αθηνών. Σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, με σκηνικά και
κοστούμια Διονύση Φωτόπουλου, επιμέλεια κίνησης και χορογραφία Αγγελικής
Στελλάτου, φωτισμούς Λευτέρη Παυλόπουλου, βίντεο – στα οποία δίνεται ιδιαίτερη
σημασία για το παραστασιακό αποτέλεσμα – Νάνσυς Μπινιαδάκη και με την Ορχήστρα
Πατρών σε όργανα εποχής.

«H όπερα μπαρόκ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί αποτελεί πια ένα νέο
πεδίο που μας βάζει πέρα από τα δεδομένα», συμπληρώνει ο μαέστρος. «H ιστορική
πληροφόρηση σχετικά με τις τεχνικές της εκτέλεσης των έργων αυτών έχει
ανατρέψει όλα τα δεδομένα, ακόμα και στην εκτέλεση των έργων της ρομαντικής
και της μεταρομαντικής περιόδου».

«Είναι ένα πάρα πολύ δύσκολο είδος η όπερα μπαρόκ», εξηγεί ο σκηνοθέτης. «Τα
έργα αυτά δεν έχουν τη δραματουργική επεξεργασία των μεταγενέστερων – από τον
Μότσαρτ και μετά. Έχουν μια πολύ συγκεκριμένη, σχεδόν συμβατική δομή: μια
γραμμική εξέλιξη – άρια – ρετσιτατίβο, άρια – ρετσιτατίβο… – που δεν οδηγεί
στις αναμενόμενες κλιμακώσεις. Με ελάχιστες εξαιρέσεις. Στις οποίες ανήκει και
ο “Ταμερλάνος”. Όπου έχουμε μία από τις πρώτες απόπειρες η δραματική και η
μουσική ανέλιξη να δημιουργήσουν κάποια νέα δεδομένα. H σκηνή του φινάλε,
μάλιστα, πάει να ανατρέψει το συμβατικό πλαίσιο της όπερας μπαρόκ. Σίγουρα το
έργο δεν μπορεί να έχει τη δραματουργική δύναμη ενός Βέρντι. Πρέπει να το δει
κανείς στο πλαίσιο που του αρμόζει και στις συντεταγμένες ενός στυλιζαρίσματος
στο οποίο κινούνταν τα πράγματα εκείνη την εποχή. Τα έργα αυτά, επειδή ακριβώς
είναι συμβατικά, σου δίνουν μεγαλύτερη ελευθερία για στυλιστικές προσεγγίσεις.
Αποπειραθήκαμε να φτιάξουμε ένα θέαμα με σύγχρονους όρους αλλά χωρίς
εκσυγχρονισμούς, αφαιρετικό, που προσπαθεί όμως αισθητικά να είναι ανάλογο της
εποχής που γράφηκε η όπερα».

Μαχαίρι σε μετάξι

«Στον “Ταμερλάνο” οι αναφορές στη βία είναι αφορμές για τον Χέντελ να
αναφερθεί στη βία που εκείνος γνώριζε, μέσα από τη στενή επαφή την οποία
διατηρούσε με την αγγλική Αυλή. Και στην εποχή του η βία μεταφραζόταν ως “σε
σκοτώνω με το μαχαίρι τυλιγμένο σε μετάξι”. Αυτό ακριβώς εκφράζει το μπαρόκ»,
λέει ο Θωμάς Μοσχόπουλος. Και μας προετοιμάζει για μια παράσταση όπου όλοι οι
ήρωες θα είναι παρόντες διαρκώς στη σκηνή, «απομονωμένοι» σε μικρά «τετράγωνα»
και μόνο στο φινάλε θα πλησιάζονται, ενώ η κίνηση θα είναι περιορισμένη και
χωρίς νατουραλιστικούς όρους – «σχεδόν πόζες».

Τον επώνυμο ρόλο επωμίζεται ο νεαρός κόντρα τενόρος Νίκος Σπανός και τους
άλλους οι: Μάτα Κατσούλη, Μαίρη – Έλεν Νέζη, Τάσης Χριστογιαννόπουλος
(Βαγιαζίτ), Ειρήνη Καράγιαννη, Πέτρος Μαγουλάς. Το ανέβασμα θα ηχογραφηθεί στη
συνέχεια σε στούντιο.

INFO

Την Κυριακή και τη Δευτέρα στο «Πειραιώς 260» (τηλ. 210-3272.000, http//www.hellenicfestival.gr. Στα
ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους. Εισιτήρια: 25, (μειωμένο) 15 ευρώ.