TPITH AΠOΨH Aνωτάτη Παιδεία, πού χαθήκαμε;

Πολλοί το γνώριζαν ότι θα ερχόταν η στιγμή της εκδίκησης. Φώναζαν, του κάκου
όμως, ότι η εκπαιδευτική πολιτική, εδώ και δεκαετίες – όσον αφορά κυρίως την
ανώτατη βαθμίδα – οδεύει ανεξέλεγκτη και απρογραμμάτιστη. H πολιτική τής
σποράς πανεπιστημίων και ανωτάτων σχολών ανά την επικράτεια ήταν ένα κρίμα
που, αργά ή γρήγορα, θα πλήρωνε η κοινωνία, οι νέοι άνθρωποι και η Εκπαίδευση.

Πριν από λίγες ημέρες μάθαμε ότι οι δήμαρχοι ορισμένων πόλεων ετοιμάζουν
διαμαρτυρίες για τον φόβο ότι η καθιέρωση της βάσης του «δέκα» θα οδηγήσει
στην απίσχνανση των οικονομικών της περιοχής τους και στον κίνδυνο για κάποιες
επαγγελματικές δραστηριότητες. Και φυσικά, οι δήμαρχοι από τη δική τους στενή
πλευρά κάτι πρέπει να πουν, κάτι πρέπει να κάνουν. Αλλά δέχεται η ελληνική
κοινωνία, δέχονται τα πανεπιστήμια, οι πρυτάνεις, οι πολιτικοί να εξισώσουν
την Εκπαίδευση με τα εφήμερα επαγγελματικά συμφέροντα της μιας ή της άλλης
περιοχής; Υπάρχουν μήπως τα πανεπιστήμια για να δίνουν δουλειά σε ορισμένα
επαγγέλματα ή υπάρχουν για να συμβάλλουν στην απασχόληση των νέων, στη
διεύρυνση της ανάπτυξης της κοινωνίας και της οικονομίας.

Ενώ λοιπόν η αναταραχή πλησίαζε, οι φωνές διαμαρτυρίας δεν ακούγονταν. Οι
πολιτικοί διαμαρτύρονταν διότι δεν έγινε ακόμη ένα TEI ή ένα πανεπιστημιακό
τμήμα στην εκλογική τους περιφέρεια και άλλα τέτοια. H αναζήτηση πήγαινε αλλού
και όχι στα σχέδια για τα μακροχρόνια ζητήματα, τις μεγάλες πληγές τής
Εκπαίδευσης. Ύφος διαλόγου η συντήρηση, το συντεχνιακό και το σύνθημα.

Εδώ και τουλάχιστον είκοσι χρόνια προσφέρονται πολλά και χρήσιμα παραδείγματα
για να μας διδάξουν, όπως αυτό του Μεσοτζόρνο της Ιταλίας. Εκεί δημιουργήθηκαν
περιφερειακά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα για να συμβάλλουν μαζί με την
τοπική κοινωνία στην ανάπτυξη της εθνικής και της περιφερειακής οικονομίας.
Έγιναν όμως με αναπτυξιακή λογική, σχεδιασμένα με τρόπο αρθρωμένο, έτσι που να
συνδέουν τα τοπικά χαρακτηριστικά με την ευρύτερη οικονομική στρατηγική και
κυρίως για να επιταχύνουν τη μεταφορά της σύγχρονης τεχνολογίας και να
ενθαρρύνουν τους δεσμούς των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και των ερευνητικών
κέντρων με τις παραγωγικές δομές τής οικονομίας.

Υπάρχουν όμως και άλλα πιο σύγχρονα παραδείγματα όπως της Ιρλανδίας, της
Σκωτίας, της Φινλανδίας, τα οποία ισχυριζόμαστε ότι θέλουμε να μιμηθούμε. Εκεί
όχι μόνον έχουν ξεπεραστεί οι προκαταλήψεις για τη συνεργασία των
πανεπιστημίων με τις επιχειρήσεις, αλλά και δημιουργούνται κίνητρα για
καλύτερη διασύνδεσή τους με στόχο και την αυξημένη χρηματοδότηση των
πανεπιστημίων από τις επιχειρήσεις αλλά και για την ασφαλέστερη ροή των
αποφοίτων σε δυναμικές θέσεις απασχόλησης. Στην Ιρλανδία, σημείο ευρύτατου
πολιτικού διαλόγου, μεταξύ άλλων, ήταν ήδη προ δεκαετίας η διαμόρφωση κινήτρων
για τον επαναπατρισμό των Ιρλανδών πανεπιστημιακών δασκάλων της διασποράς!

Αναγνωρίζεται πλέον ότι ο μακροχρόνιος ανταγωνισμός Κίνας – Ινδίας θα κριθεί
«στο νήμα», στο νήμα της Εκπαίδευσης. H Κίνα έχει πετύχει καλύτερους ρυθμούς
ανάπτυξης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ η Ινδία έχει
επενδύσει με πρωτοποριακούς τρόπους στην ενίσχυση των πανεπιστημίων. Εκεί
δίνονται σπουδαστικά δάνεια, κατά το αμερικανικό πρότυπο, αλλά με περισσότερο
ευνοϊκούς όρους ώστε η αποπληρωμή τους να αρχίζει χρόνια μετά την απόκτηση
θέσης εργασίας των αποφοίτων. Οι επιχειρήσεις που χρηματοδοτούν ερευνητικά
προγράμματα αναλαμβάνουν την υποχρέωση να προσλάβουν ένα σημαντικό ποσοστό των
σπουδαστών που συμμετέχουν σε αυτά τα προγράμματα.

Μια τελευταία σκέψη: πρόσφατα, με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον θάνατο του
Ανδρέα Παπανδρέου, έγιναν αναφορές στο έργο του φωτισμένου ακαδημαϊκού
δασκάλου, στις πνευματικές υποθήκες που άφησε, στις πρωτοποριακές ιδέες του
για τον ρόλο των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων στην ανάπτυξη, στην
ανάγκη για άλλες νοοτροπίες για να πάει ο τόπος μπροστά. Ήδη το 1961, από το
τότε Κέντρο Οικονομικών Ερευνών, εξηγούσε ότι η Παιδεία φέρνει μαζί της έναν
άλλο πολιτισμό που θα εκσυγχρονίσει το κράτος, θα αλλάξει τη νοοτροπία στη
Δημόσια Διοίκηση, θα κάνει την κοινωνία περισσότερο προοδευτική. Τι έγινε όλα
αυτά τα χρόνια που περιλαμβάνουν ακόμη και τη δική του διακυβέρνηση; Πού χαθήκαμε;

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.