TPITH AΠOΨH Η προσευχή σας προωθείται

Εάν κανείς εξετάσει την ιστορία της ανθρώπινης επικοινωνίας, θα εντυπωσιαστεί
– όσο εξοικειωμένος και να είναι με το αντικείμενο – με την εξέλιξή της: από
τον προφορικό λόγο στον γραπτό, από την περγαμηνή και τον πάπυρο στους
υπολογιστές και από τους αγγελιαφόρους ή τα ταχυδρομικά περιστέρια στο
Ίντερνετ και στους δορυφόρους. Μέσα σε αυτό τον ορυμαγδό (σχεδόν πάντα)
κοσμογονικών αλλαγών, μόνο μία μορφή επικοινωνίας δεν έχει να επιδείξει κάποια
αξιοσημείωτη μεταβολή: η επικοινωνία με τον Θεό. Πιθανόν αυτό να οφείλεται στη
χαμηλή διαδραστικότητα καθώς ο Θεός δεν συνηθίζει να απαντά, ωστόσο η αλήθεια
είναι ότι τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει ιδιαίτερα από τότε που εφευρέθηκε η
προσευχή και οι ομαδικές συγκεντρώσεις (σε εκκλησίες, συναγωγές, τζαμιά
κ.ο.κ.).

Τουλάχιστον μέχρι σήμερα, αφού η τεχνολογική επανάσταση στην επικοινωνία – με
κύριους εκφραστές το Διαδίκτυο και το κινητό τηλέφωνο – δείχνει να ταράζει τα
χρονίως λιμνάζοντα νερά. Δεν προκαλεί καμία έκπληξη το γεγονός ότι το κράτος
όπου λαμβάνουν χώρα τα περισσότερα ενδιαφέροντα σχετικά πειράματα είναι οι
Ηνωμένες Πολιτείες: άλλωστε εκεί παρατηρούνται υψηλότατα ποσοστά τόσο
ενθουσιωδών φίλων της τεχνολογίας όσο και φανατικών της θρησκείας. Έτσι, οι
Αμερικανοί θρησκευόμενοι μπορούν πλέον να επισκέπτονται πληθώρα διαδικτυακών
τόπων (2 στις 3 Διαμαρτυρόμενες Εκκλησίες διατηρούν ιστοσελίδες) και να
παρακολουθούν ζωντανά από τον υπολογιστή τους το κήρυγμα ή να αναζητούν τα
αγαπημένα τους κείμενα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Ταυτόχρονα,
αυξάνονται αλματωδώς οι υπηρεσίες για χειροκίνητες συσκευές (κινητό τηλέφωνο,
palm, i-pod, mp3 player) – προφανώς με σκοπό την κάλλιστη εξυπηρέτηση του
πολυάσχολου θρήσκου – με την εταιρεία FaithMobile να ξεχωρίζει, στέλνοντας
καθημερινά στίχους από τη Βίβλο με γραπτό μήνυμα έναντι μόνο 5,99 δολαρίων
μηνιαίως.

Ωστόσο, αυτές οι νέες πρακτικές δείχνουν να διχάζουν τον κλήρο: η κύρια
ανησυχία είναι η μεταλλαγή του χριστιανισμού σε καταναλωτικό προϊόν αφού πλέον
κάθε μέλος του ποιμνίου μπορεί να προσαρμόζει τη θρησκευτική εμπειρία στις
προτιμήσεις του σε ό,τι αφορά τον τρόπο “χρήσης”, τον τόπο αλλά και τον χρόνο
– με άλλα λόγια, ο πιστός λαμβάνει μια ολιγόλεπτη δόση πνευματικότητας ώστε να
μπορέσει να συνεχίσει απερίσπαστος τις δουλειές του. Ο αντίλογος των θιασωτών
της τεχνολογίας είναι σχετικά προβλέψιμος: η αιώνια αλήθεια του Κυρίου οφείλει
να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες και να επικοινωνείται διαφορετικά, τόσο από
πλευράς συσκευασίας όσο και διανομής. Επιπρόσθετα, οι διαδραστικές τεχνολογίες
είναι μία σπουδαία ευκαιρία για προσέλκυση τμημάτων της αγοράς που δεν
βρίσκουν το παραδοσιακό κυριακάτικο κήρυγμα αρκούντως ελκυστικό. Γι’ αυτό
άλλωστε η γλώσσα που χρησιμοποιείται στις διάφορες ηλεκτρονικές υπηρεσίες
αποφεύγει πομπώδεις εκφράσεις όπως «λύτρωση, σωτηρία, πίστη» και απλά
παρουσιάζει το ποίμνιο σαν μία εύθυμη, αισιόδοξη κοινότητα από φίλους.

Υπάρχει περίπτωση να φθάσει άμεσα το φαινόμενο και στην Ελλάδα; Πιθανότατα
όχι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. H κεντρική αιτία δεν είναι ένας ενδεχόμενος
φόβος μήπως αδειάσουν τα στασίδια και ερημώσουν οι ναοί – συνίσταται
περισσότερο στο γεγονός (ή στη στερεότυπη αντίληψη) ότι το κύριο κοινό της
Εκκλησίας αποτελείται από ώριμους στην ηλικία ανθρώπους, βασικής και μέσης
εκπαίδευσης και κοινωνικής τάξης. Δηλαδή από το προφίλ του μη χρήστη του
Ίντερνετ στην Ελλάδα, όπως δείχνουν όλες ανεξαιρέτως οι έρευνες. Έτσι, στο
προσεχές μέλλον, η στάση της Εκκλησίας απέναντι στη σύγχρονη τεχνολογία θα
παραμείνει συνοψισμένη στην πινακίδα που έχει τοποθετηθεί στην είσοδο ενός
ναού (να σημειωθεί ότι η φωτογραφία τής εν λόγω πινακίδας έκανε τον γύρο της
Ελλάδας, από χρήστη σε χρήστη, μέσω Διαδικτύου): «Απενεργοποιήστε το κινητό
σας. Εμποδίζει την επικοινωνία με τον Θεό». Εκτός βέβαια εάν αυτό συνέβη
επειδή το κήρυγμα – με κάποιον διαστρεβλωμένο τρόπο – θεωρείται, όπως το
θέατρο ή η όπερα, υψηλή ψυχαγωγία…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων
και αντιπρόεδρος του IAB Europe, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική
επικοινωνία.