Aδικαιολόγητος τρόμος

Σε ραδιοφωνική εκπομπή τού Sport Time την περασμένη Παρασκευή το απόγευμα,
στις 18.45, ακούστηκε ο επιμελητής της να λέει: «Γιατί όπως όλοι γνωρίζουμε,
το ευρώ έχει γίνει πια δραχμή». Εννοεί προφανώς ο κύριος επιμελητής πως ό,τι
αγόραζες έως το 2000 με μία δραχμή, σου χρειάζεται τώρα ένα ευρώ για να το
αποκτήσεις. Δεν είναι δα η πρώτη υπερβολή που ακούγεται στο ραδιόφωνο ή την
τηλεόραση, αλλά πρόκειται για μιαν υπερβολή που παγώνει όποιον την ακούει. Αν
ο καθένας που λέει, ή επαναλαμβάνει, μιαν υπερβολή το κάνει για να αφυπνίσει
τον κόσμο, ως προς την πραγματικότητα που τον περιβάλλει, αναμφισβήτητα
λογαριάζει χωρίς τον ξενοδόχο.

Το μόνο που δεν συμβαίνει, ακούγοντας κανείς μια τέτοια υπερβολή και μάλιστα
στο ραδιόφωνο, είναι να αφυπνιστεί. Αντίθετα πανικοβάλλεται και όταν
πανικοβάλλεται κάποιος το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να σώσει το τομάρι
του.

Αλλά για να σώσει το τομάρι του ο οποιοσδήποτε χρειάζεται τους άλλους. Σε
κοινωνίες και εποχές όμως ατομοκεντρικές και κάθε άλλο παρά επαναστατικές, ο
καθένας αισθάνεται πως αν σωθεί, θα σωθεί αυτονόμως, επομένως χρειάζεται να
έχει εξοπλιστεί με τη συνείδηση ότι όλοι οι άλλοι πρέπει να καταποντιστούν.
Μια υπερβολή σαν αυτή που ήδη σημειώσαμε όταν ενωθεί μαζί με άλλες,
αντίστοιχες ή διαφορετικές, δεν είναι παρά το έναυσμα ώστε ο καθένας να
στραφεί εναντίον των άλλων, στην ουσία, δηλαδή, όλοι να στραφούν εναντίον
όλων. Σημαίνει μάλιστα να στραφούν με μέσα όχι εμφανή (δηλαδή με όπλα), αλλά
ακόμη πιο αποτελεσματικά, καθώς αναφέρονται στην ηθική οργάνωση του καθενός
μέσα του, ένα «μέσον» δηλαδή που δεν αντιμετωπίζεται με τίποτε. Τελικό
αποτέλεσμα, η μεταβολή της κοινωνίας σε θηριοτροφείο (όπως είναι άλλωστε), δεν
χρειάζεται όμως να κάνουμε το θηριοτροφείο ακόμη πιο αποπνικτικό.

Αν χρειάζεται ακόμη να μιλήσουμε σε επίπεδο πραγματιστικό, ουδέποτε αγόραζε
κανείς με μια δραχμή ένα κιλό ψωμί (το κιλό σήμερα, το χωριάτικο, έχει ένα
ευρώ και δέκα λεπτά). Βέβαια, σε σχέση με τις εκατόν είκοσι δραχμές που είχε
το κιλό το ψωμί το 2000 η αύξηση είναι δραματική, εξίσου όμως παραπλανητική
και τρομοκρατική είναι και η υπερβολή. Το αξιοπαρατήρητο, ωστόσο, στην όλη
υπόθεση είναι κάτι άλλο: σε μια κατά πρόσωπο αντιμετώπιση με τα προβλήματα
(κυρίως τα οικονομικά και τα κοινωνικά) ποτέ δεν τρομάζει κανείς τόσο όσο όταν
τα ακούει διατυπωμένα «επίσημα» (και το ραδιόφωνο είναι ένα επίσημο μέσον). H
καλλιέργεια αυτής της διάστασης ανάμεσα στην πραγματική πραγματικότητα και την
καθ’ υπερβολήν ή πλασματική πραγματικότητα έχει ως στόχο, ακόμη και το
ελαχιστότερο πρόβλημα, ν’ αφυπνίζει τη σκοτεινή ρίζα του τρόμου που υπάρχει
μέσα στον καθένα μας.

Δεν ισχυρίζεται κανείς πως δεν υπάρχουν προβλήματα. Υπάρχουν και άπειρα. Αλλά
σε κοινωνίες που έχουν διαιρεθεί σε τόσα κομμάτια όσα είναι οι άνθρωποι που
τις αποτελούν, δεν μπορεί να έρχεται ο οποιοσδήποτε και «κλείνοντάς» του το
μάτι να είναι σαν να λέει στον άλλον (γιατί ο καθένας παρατηρεί τι συμβαίνει
γύρω του): «Παρά τα προβλήματα που υπάρχουν, ο διπλανός σου τα έχει καταφέρει
μια χαρά. Εσύ τι κάθεσαι με σταυρωμένα χέρια;». Απλώς τότε διογκώνεται ένα
είδος μιας διαλυτικής κοινωνικής απελπισίας, ενώ ο συνειδητός πολίτης
δημιουργείται μόνον όταν κάνεις τον καθένα να καταλάβει πόσο γελοίο και
αδιέξοδο είναι το να προσπαθεί να λύσει το οποιοδήποτε πρόβλημα ως προσωπική
του υπόθεση.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».