H γεωπολιτική παίζει μπάλα

Ο ποδοσφαιρικός αγώνας ανάμεσα στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη που ονειρευόταν ο προηγούμενος πρόεδρος της FIFA μπορεί να μην πραγματοποιήθηκε ποτέ, αλλά οι θεατές των ποδοσφαιρικών αγώνων μπορούν να απολαμβάνουν στο γήπεδο «ηρωικές» μάχες, γνωρίζοντας ότι ούτε οι ίδιοι ούτε οι παίκτες θα πάθουν κακό

«Το ποδόσφαιρο αποτελεί το δικαίωμα στο έπος, έστω και με τον χαζό και τρελό
τρόπο που το ασκεί ο λαός. Υπήρξε και είναι ένα μέσον που στρέφει την
κοινωνική επιθετικότητα σε μη πολιτικούς στόχους. Αλλά έχει χρησιμεύσει επίσης
σαν βαλβίδα ασφαλείας για τις απογοητεύσεις των κοινών θνητών και, ως εκ
τούτου, έχει έναν “υγειονομικό” ρόλο στην ανώριμη κοινωνική συνείδηση της
χώρας».

Ο «υγειονομικός» αυτός ρόλος που περιέγραφε ο Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν στο
βιβλίο «Ποδόσφαιρο, μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού, μια θρησκεία σε χέρια
πολυεθνικών» (Μεταίχμιο) συνδέεται και με την απελευθέρωση των εθνικιστικών
αισθημάτων· τουλάχιστον για όσους υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για άθλημα,
αλλά για έναν ιδιότυπο πόλεμο με όπλα – εκτός από την μπάλα – τα λάβαρα, τους
εθνικούς ύμνους και την επιθετική γλώσσα. Διότι μέσα από το ποδόσφαιρο δεν
εκφράζονται μόνο οι ελπίδες και οι φόβοι, τα πάθη και τα μίση του λαού, αλλά
επίσης επιβεβαιώνονται οι συλλογικές ταυτότητες, οι περιφερειακοί και διεθνείς
ανταγωνισμοί.

Το ποδόσφαιρο, βέβαια, δεν ευθύνεται για τις κακές ή καλές διπλωματικές
σχέσεις των χωρών. Παρέχει, όμως, «έναν χώρο αντιπαράθεσης που επιτρέπει την
ελεγχόμενη έκφραση της επιθετικότητας, αφήνοντας τους σημαντικούς τομείς στις
σχέσεις δύο χωρών ανεπηρέαστους», υποστηρίζει σε άρθρο του στο «Project
Syndicate», ο Πασκάλ Μπονιφάς, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών και
Στρατηγικών Σπουδών της Γαλλίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι για κάποιους η FIFA θα έπρεπε να έχει τιμηθεί με το
Νόμπελ Ειρήνης, αφού το ποδόσφαιρο επιτρέπει περιορισμένες αντιπαραθέσεις,
χωρίς μεγάλο πολιτικό ρίσκο. Ακόμη κι αν βοηθά να αφυπνισθούν φαντάσματα του
παρελθόντος, όπως συνέβη το 2004 στον τελικό του Κυπέλλου Ασιατικών Χωρών που
έφερε την Κίνα αντιμέτωπη με την Ιαπωνία, όταν οι Κινέζοι οπαδοί φόρεσαν
στρατιωτικές ιαπωνικές στολές του ’30 για να εκφράσουν την εχθρότητά τους προς
την ιαπωνική ομάδα. Το κλίμα, αντίθετα, ήταν συμφιλιωτικό το 2002, όταν η
συνδιοργάνωση του Μουντιάλ από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα συμβόλιζε όχι
μόνο τη βελτίωση στις σχέσεις των δύο χωρών, αλλά και την παγκοσμιοποίηση της
Ασίας.

«Οι διευρυμένες οικονομίες και οι ανοιχτές κοινωνίες αντανακλώνται και στο
ποδόσφαιρο», λέει στα «NEA» ο ανεξάρτητος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας
Ανδριανόπουλος. Κι αυτό διότι, «αν δει κανείς τις ομάδες που ανταγωνίζονται
στο Μουντιάλ, οι μισοί αντίπαλοι σήμερα είναι συμπαίκτες στις ίδιες ομάδες.
Παρατηρείται μια σύζευξη τεχνικών, νοοτροπιών και εθνικών αντιλήψεων. Είναι
χαρακτηριστικό το ότι το 70% των οπαδών της Μάνστεστερ δεν έχει πατήσει ποτέ
στο Ολντ Τράφορντ, ενώ υπάρχει ομάδα του Βελγίου που έχει έδρα στη Γαλλία για
να πληρώνει χαμηλότερους φόρους στις μεταγραφές. Όλα αυτά έχουν αλλοιώσει και
τους τοπικούς εθνικισμούς, αφού όσοι ανταγωνίζονται είναι συμπαίκτες. Πόσοι
παίκτες της Εθνικής Βραζιλίας παίζουν στη Βραζιλία, για παράδειγμα; Ή, παρ’
όλο που ο Ζιντάν είναι αλγερινής καταγωγής, μπορεί να δει κάποιος στους
δρόμους του Παρισιού οπαδούς του λευκού ρατσισμού να κραυγάζουν υπέρ του.
Πρόκειται για ένα μοντέρνο μείγμα που έχει να κάνει με την παγκοσμιοποίηση».

«Περιοχές αποκλεισμένες έως σήμερα, όπως η Αφρική και η Ασία,
εμφανίζονται στο προσκήνιο», παρατηρεί ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Μίμης
Ανδρουλάκης, ο οποίος επικεντρώνει στις ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης. «Αν
μαζί με τους ποδοσφαιριστές που εξάγει η Γκάνα ή Ακτή του Ελεφαντοστού μπορούν
να ενταχθούν και οι ίδιες οι χώρες στην παγκόσμια αγορά, ακόμα καλύτερα. Το
στοίχημα είναι η ένταξή τους με όρους επωφελείς».

Ο παγκοσμιοποιημένος Ροναλντίνιο

«Οι ευκαιρίες και οι απειλές της παγκοσμιοποίησης γίνονται γλαφυρές στο Μουντιάλ», παρατηρεί ο βουλευτής Μίμης Ανδρουλάκης

Ο Ζιντάν, ο Ροναλντίνιο και ο Μπέκαμ φαίνεται να είναι οι περισσότερο
παγκοσμιοποιημένοι πολίτες του πλανήτη. «Το ποδόσφαιρο είναι glocal, είναι η
διασταύρωση του παγκόσμιου με το εθνικό», τονίζει ο Μίμης Ανδρουλάκης. «Είναι
ένα μοντέλο για να παρακολουθήσουμε τις ευκαιρίες και τις απειλές της
παγκοσμιοποίησης. Διότι υπάρχει το ρίσκο της ομογενοποίησης του ποδοσφαίρου,
της πολτοποίησης των εθνικών χαρακτηριστικών. Κι αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο,
αν ο ρυθμός γίνει ξέφρενος, να υπάρξει αυτό που στην οικονομία ονομάζεται
brain-drain ή φυγή εγκεφάλων, δηλαδή να σταματήσει η αναπαραγωγή τέτοιων
παικτών στις χώρες από τις οποίες προέρχονται».

«Ο απόλυτος εθνικισμός έχει καμφθεί και στο ποδόσφαιρο, λόγω της παγκοσμιοποίησης των αγορών», λέει ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Όπως εξηγεί και ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος: «H Ρεάλ και η Μάνστεστερ έχουν πλέον
στις τάξεις τους παίκτες από την Αφρική. Όπως διάφορες χώρες πηγαίνουν στην
Ινδία για να βρουν φθηνότερους ειδικούς στους υπολογιστές, έτσι και τώρα το
ποδόσφαιρο βρίσκει καλούς κυνηγούς στην Γκάνα, για να βελτιώσει το προϊόν.
Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το ποδόσφαιρο είναι προϊόν».

Για την ιστορία, η FIFA έχει περισσότερα μέλη από τον ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης
της Βόρειας Ιρλανδίας, της Σκωτίας, της Αγγλίας και της Ουαλίας, ενώ πολλοί
αναρωτιούνται αν ο πρόεδρος της FIFA είναι σημαντικότερη προσωπικότητα από τον
Κόφι Ανάν. H αλήθεια είναι ότι η FIFA πέτυχε εκεί όπου απέτυχε ο ΟΗΕ: να βάλει
την Κίνα και την Ταϊβάν στον ίδιο διεθνή οργανισμό. Όσο για τον Πασκάλ
Μπονιφάς, «ως Γάλλος», λέει, «δεν βλέπω την ώρα για την επόμενη ποδοσφαιρική
αναμέτρηση Γαλλίας – Γερμανίας. Αλλά θέλω η Γαλλία να εκδικηθεί για την ήττα
της στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Σεβίλλης και όχι για την ήττα της στο Βερντέν».

Πολιτική στη σέντρα

* Το 1954 η Δυτική Γερμανία έγινε μέλος του ΝΑΤΟ. H νίκη της στο
Μουντιάλ της ίδιας χρονιάς επισφράγισε την επανενσωμάτωσή της στη δυτική
οικογένεια κι έσβησε τα τελευταία ίχνη της ήττας της στον πόλεμο.

* Το 1978 η χούντα της Αργεντινής χρησιμοποίησε τη διοργάνωση του
Μουντιάλ ως βιτρίνα. Όσοι καλούσαν σε μποϊκοτάρισμα δεν εισακούσθηκαν. Το
Μουντιάλ πραγματοποιήθηκε και η Αργεντινή κέρδισε, ενώ ο διεθνής Τύπος έβριθε
δημοσιευμάτων για τα βασανιστήρια της χούντας.

* Στις πιο σκοτεινές ώρες της δικτατορίας, η Βραζιλία κατάφερε να
διατηρήσει θετική εικόνα προς τα έξω χάρη στο ποδόσφαιρο – σύμβολο της
γενναιοδωρίας και της επιδεξιότητας του λαού της.

* Οι πρώτες ρωγμές στην πρώην Γιουγκοσλαβία φάνηκαν το 1990, σε αγώνα
μεταξύ της Δυναμό του Ζάγκρεμπ και της Red Star Βελιγραδίου, όταν Κροάτες (οι
πρώτοι) και Σέρβοι (οι δεύτεροι) συγκρούστηκαν και 60 άνθρωποι τραυματίστηκαν.

* H γιουγκοσλαβική ομοσπονδία μπορεί να πέθανε συμβολικά το 1990 στο
Σπλιτ, σε αγώνα ανάμεσα στην Hadjuk του Σπλιτ και την Partizan Βελιγραδίου,
όταν οι οπαδοί της πρώτης εισέβαλαν στο γήπεδο κι έκαψαν τη γιουγκοσλαβική
σημαία.

* Το ποδόσφαιρο επίσης χρησιμοποιήθηκε για να τιμωρήσει τη
Γιουγκοσλαβία· η διεθνής κοινότητα σε μια συμβολική πράξη χωρίς στρατιωτικό
κόστος απέκλεισε την ομάδα της Γιουγκοσλαβίας από το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα το
1992.

* Όταν ο Ζακ Σιράκ επισκέφθηκε το 1997 τη Βραζιλία, την Ουρουγουάη, την
Παραγουάη και την Αργεντινή σε μια προσπάθεια να συσφίγξει τις σχέσεις Ευρώπης
– Λατινικής Αμερικής, πήρε μαζί του τον Μισέλ Πλατινί.