Ο Άδης κάτω από τα πόδια μας

H νύχτα πέφτει γρήγορα στο Μεκέλε. Σε αυτόν το δροσερό, πολύβουο,
ηλιόλουστο τόπο, στα υψίπεδα της Βόρειας Αιθιοπίας, το σούρουπο έρχεται και
φεύγει βιαστικά. Από τη λοφοπλαγιά όπου στεκόμουν, παρακολουθούσα τον ουρανό
να γίνεται μοβ, κατόπιν πορφυρός. Έψαχνα με το βλέμμα τον ορίζοντα για τις
σκιές που μου είχαν πει. Τα καραβάνια με τις καμήλες που επέστρεφαν,
φορτωμένες αλάτι, από την κόλαση. Εκεί όπου θα πήγαινα σύντομα κι εγώ…

Άνδρες της φυλής των Αφάρ σπάνε και βγάζουν το αλάτι σε πελώριες πλάκες που γίνονται στη συνέχεια ράβδοι

H κόλαση βρίσκεται σε απόσταση 160 χιλιομέτρων και 3.000 μέτρα χαμηλότερα από
το Μεκέλε, κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, στην έρημο Ντανακίλ. Ανηφορίζεις
στα ολόξερα βουνά, κατηφορίζεις από την άλλη μεριά και φτάνεις σε ένα από τα
πιο ζεστά και τα πιο αφιλόξενα μέρη του πλανήτη. Γύρω γύρω σε αυτή τη λεκάνη,
μια σειρά από ηφαίστεια – κάποια ανενεργά, άλλα «οργισμένα» ακόμα – φροντίζουν
να κρατούν μακριά την Ερυθρά Θάλασσα και ανεβάζουν τη θερμοκρασία στους 38
βαθμούς Κελσίου μέσα στο καταχείμωνο – το καλοκαίρι μόνον οι Αφάρ, οι νομάδες
που έχουν μετατρέψει το Ντανακίλ σε σπίτι τους, μπορούν να αντέξουν. Γιατί να
το αντέξουν; θα αναρωτηθείτε. Γιατί να επιχειρήσει κανείς την κάθοδο σε αυτόν
τον φούρνο;

Σφίγγουν τα δόντια. Το αλάτι είναι πολύτιμο για τους κατοίκους της
Αφρικής και τα ζώα τους – ανέκαθεν ήταν. Κάθε χρόνο, λοιπόν, άνθρωποι και ζώα
από τα πράσινα και ευχάριστα υψίπεδα της Αιθιοπίας σφίγγουν τα δόντια και
ξεκινούν με προορισμό την αποξηραμένη αλμυρή λίμνη που βρίσκεται στο κέντρο
του Ντανακίλ. H μια καμήλα πίσω από την άλλη, έως και τριάντα κάθε φορά
δεμένες μαζί. Στη ράχη τους κουβαλούν βουνά ολόκληρα από άχυρο. Σε κάθε
χωριουδάκι που περνούν κατηφορίζοντας αφήνουν και από μερικά δεμάτια. Οι
χωρικοί τα φυλάνε γι’ αυτές πάνω στις στέγες, μέχρι το ταξίδι του γυρισμού.
Όσο για τους καμηλιέρηδες; Αυτοί ξεκινούν για το δεκαήμερο κοπιαστικό ταξίδι
παίρνοντας μαζί τους μόνο λίγο ξερό ψωμί, μερικά φύλλα τσαγιού και, φυσικά,
άφθονο νερό.

Καταμερισμός. Δύσκολα θα βρεις Αιθίοπα να διαφωνήσει με την άποψη ότι
το ταξίδι αυτό είναι ένα από τα σκληρότερα πράγματα που μπορεί να επιχειρήσει
ένας άνθρωπος – ή μια καμήλα – στη ζωή τους. Ίσως γι’ αυτό να είναι τόσο σαφής
και αδιαμφισβήτητος ο καταμερισμός της εργασίας. Μόνο οι Τιγκραγιάν – οι
κάτοικοι των υψιπέδων – οδηγούν τις καμήλες στο Ντανακίλ. Μόνο οι Αφάρ σπάνε
και βγάζουν το αλάτι, σε πελώριες πλάκες που γίνονται στη συνέχεια ράβδοι.
Πίσω στα υψίπεδα, όμως, πάλι οι καμήλες των Τιγκραγιάν θα μεταφέρουν αυτό τον
«λευκό χρυσό». Οι Αφάρ, βλέπετε, έχουν καμήλες αλλά δεν έχουν «καύσιμα»
(άχυρο). Οι Τιγκραγιάν, από την πλευρά τους, έχουν και καμήλες και άχυρο – δεν
έχουν όμως ούτε τη λίμνη ούτε το αλάτι: αυτά βρίσκονται στα εδάφη των Αφάρ.

Σαν ταινία επιστημονικής φαντασίας

Ο Μάθιου Πάρις, με τους Αιθίοπες συνοδοιπόρους του στην έρημο Ντανακίλ, με τους λόφους αλατιού και τις γαλαζοπράσινες λίμνες από θειάφι

Μπαίνω στον πειρασμό να σας περιγράψω ένα προσωπικό οδοιπορικό ταλαιπωρίας,
κόπου και γενναιότητας. Οι συνεργάτες μου κι εγώ, όμως, από το Τέταρτο
Πρόγραμμα του ραδιοφώνου του BBC, είχαμε και άνετο μεταφορικό μέσο (τζιπ), και
φαγητό, και νερό, και σκηνές. Το μόνο που κάναμε στην πραγματικότητα, λοιπόν,
ήταν να παρακολουθούμε αποσβολωμένοι τη στωικότητα και τα κότσια των
καμηλιέρηδων – και των καμηλών.

Νεκρό τοπίο. H εμπειρία που ζήσαμε παρέπεμπε σε ταινία επιστημονικής
φαντασίας. Δύσκολα μπορεί να περιγράψει κανείς τον ήχο από το αργόσυρτο,
νωχελικό περπάτημα χιλιάδων καμηλών. Το τριζοβόλημα της φωτιάς στις πρόχειρες
κατασκηνώσεις που στήνονταν το σούρουπο, τα γέλια και τις ιστορίες που
αφηγούνταν οι κατάκοποι Τιγκραγιάν πίνοντας χλιαρή μπίρα, τα γογγυτά των
ζωντανών όταν τα σήκωναν οι καμηλιέρηδες για να συνεχίσουν το ταξίδι, τη
φιλοξενία των ντόπιων στα χωριουδάκια που συναντά κανείς στο διάβα του και,
έπειτα, τους λόφους από θείο και αλάτι, τις λιπαρές γαλαζοπράσινες λίμνες από
θειάφι, τα κουφάρια των καμηλών που δεν τα κατάφεραν, το νεκρό πουλί που είχε
μετατραπεί σε πετσί από το αλάτι, το νεκρό τοπίο, την αντηλιά που δεν σε άφηνε
να κοιτάξεις ούτε πάνω ούτε κάτω, το παχύ στρώμα του αλατιού που έσπαγε κάτω
από τις αξίνες των Αφάρ, τις πληγές στις ράχες των καμηλών από τα αυτοσχέδια
σαμάρια, τον Γολγοθά της επιστροφής στον πάνω κόσμο…

Κάθομαι στη δροσερή βεράντα του ξενοδοχείου «Αμπράχα Καστλ» στο Μεκέλε, και
δυσκολεύομαι κι εγώ ο ίδιος να πιστέψω πως η εμπειρία αυτή ήταν αληθινή.
Παρακολουθώ τα κολιμπρί να παίζουν με την μπουκαμβίλια και κουνάω πέρα-δώθε το
κεφάλι δύσπιστα. Κι όμως! Το Ντανακίλ βρίσκεται εκεί κάτω. Ο Άδης βρίσκεται
κάτω από τα πόδια μας, συνέχεια.