«Άφησα πίσω μου τα χρόνια του αλκοόλ»

Πάντα τον ήξερα. Τον έπαιρνε δηλαδή το μάτι μου στα μπαρ, στα εστιατόρια,
στα δρομάκια της πόλης. Σε όλα τα ωραία της γενιάς μας, εκεί ήταν. Μοντέρνος
άνθρωπος, ήρεμος, αδύνατος, ευγενικός, συνεσταλμένο θα τον έλεγες. Οι αργές
κινήσεις του, όμως, τρυφερές υποτίθεται, κάλυπταν τον λήθαργό του. Δεν ξέρω αν
το έχετε καταλάβει, αλλά για «τον φίλο μας» τον αλκοολικό μιλάω. Μπορεί να μην
το ξέρει, να μην το παραδέχεται, αλλά έτσι είναι. Το αλκοόλ ρέει στις φλέβες
της Ευρώπης περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου. Την τελευταία
φορά που τον είδα ξαφνιάστηκα. Τώρα σας μιλάω για τον Πάνο. Κρατούσε στο χέρι
ένα παγωμένο ποτήρι νερό. Αργότερα το άλλαξε με ένα παγωμένο αναψυκτικό. Με
ξάφνιασε. «Δεν θα πιω», τον άκουσα να λέει. Ούτε «το έκοψα», ούτε ηρωικές
δηλώσεις, ούτε τίποτα. Και τότε θυμήθηκα αυτό που τόσα χρόνια με τρόμαζε πάνω
του. Τη λαχτάρα του αλκοόλ «ζωγραφισμένη» στις κινήσεις του. Αυτή την εβδομάδα
τον ξαναείδα. Ο άνθρωπος που λατρεύει τα ασπρόμαυρα σχέδια του Μπιλάλ είχε
δεχθεί να μου μιλήσει για την ασπρόμαυρη ζωή του αλκοολικού. Θα το έκανε
επώνυμα! Είχε συμφωνήσει και ο ψυχολόγος του. Στο σπίτι του σε ένα στενό της
Πλάκας όλα μαρτυρούν τα θετικά της ζωής του. Αρχιτέκτονας σπουδαγμένος στη
Γαλλία, δημοσιογράφος του πρώτου «Κλικ», διευθυντής σε περιοδικά στη συνέχεια,
διαφημιστής τα τελευταία χρόνια. Διάσημοι καναπέδες, πίνακες σαν κόμικς,
πινελιές ποπ αρτ στο τραπέζι και στους τοίχους. Και σε μια γωνία στοίβες από
«Τεν Τεν» και «Αστερίξ». Τα αγαπημένα του παιδικά κόμικς. «Άρχισα να ξαναβλέπω
χρώματα», μου είπε κοιτώντας στον κήπο. «Δες πόσα πράσινα υπάρχουν».

«Ο Πάνος Γεωργόπουλος τα χρόνια του αλκοόλ», όπως τον ζωγράφισε μια φίλη του

Είμαι σε ένα σπίτι που δεν υπάρχει σταγόνα αλκοόλ;

Ναι, απαγορεύεται, αλλά και εγώ δεν θέλω να υπάρχει αλκοόλ στο σπίτι. Υπάρχουν
χυμοί, Κόκα Κόλα, V8…

Φοβάσθε μήπως σε μια στιγμή αδυναμίας αναζητήσετε ξανά το αλκοόλ;

Ναι, δεν θέλω να υπάρχει εύκολη πρόσβαση, στην περίπτωση που γίνει ένα κλικ
μέσα στο κεφάλι μου.

Πότε αρχίσατε να πίνετε πολύ;

Στα φοιτητικά χρόνια στη Γαλλία. Όταν ήμουν φοιτητής στην Ελλάδα πίναμε μόνο
γάλα και χυμούς. Ήμουν στέλεχος σε μια οργάνωση «εξτρεμιστικής Αριστεράς» και
το πολύ πολύ να πίναμε κανένα ποτηράκι στις «επαναστατικές ταβέρνες» της
εποχής.

Στη Γαλλία όμως τα «επαναστατικά πρότυπα» ήταν διαφορετικά…

Στο Παρίσι το αλκοόλ αλλά και η μαριχουάνα ήταν στην πρώτη γραμμή. Στο μάθημα
της Αρχιτεκτονικής ο Ιταλός καθηγητής κάπνιζε στις παραδόσεις μαριχουάνα. Ήταν
«μαγκιά» τότε.

Και αν δεν δοκίμαζες και εσύ, ήσουν και λίγο φλώρος…

Ναι, ήσουν και λίγο μαλάκας. Όταν δούλευα στη Σχολή σαν βοηθός, τα δυο παιδιά
που δουλεύαμε μαζί, ο ένας ήταν αλκοολικός και ο άλλος κάπνιζε συνέχεια
μαριχουάνα. Είχε ένα πρόβλημα τραυλισμού και ο μόνος τρόπος για να το
ξεπεράσει ήταν η μαριχουάνα. Κάποια φορά ο καθηγητής μας είπε, «παιδιά μην
καπνίζετε τόσο πολύ γιατί ντουμανιάζει το ατελιέ» και αρχίσαμε και φτιάχναμε
κούκις με μαριχουάνα. Έτρωγες ένα μπισκότο το πρωί με τον καφέ και σε κρατούσε
όλη την ημέρα. Ένα πρωί είχαμε αφήσει τα μπισκότα πάνω στο γραφείο, τα είδε ο
καθηγητής, τα έφαγε και λιποθύμησε. Τον πήγαμε στο νοσοκομείο, αλλά ποτέ
κανείς δεν έμαθε τι έπαθε. Τι να πεις;

Ποιες ήταν οι παρέες σας στο Παρίσι;

Όλη η παρέα προερχόταν από την Αριστερά. Είχαμε πιστέψει ότι θα αλλάζαμε τον
κόσμο, αλλά είχαμε αποχωρήσει από τις οργανώσεις του μαοϊσμού και του
τροτσκισμού και είχαμε επιλέξει τον δρόμο της προσωπικής επανάστασης. Την
άρνηση του κατεστημένου.

Και εκεί μέσα χωρούσαν όλα, ακόμη και τα ντραγκς;

Τότε, στα κλαμπ που ήταν της μόδας, δεν μπορούσες να σταθείς αν δεν έπινες
πολύ αλκοόλ ή αν δεν κάπνιζες. Θα ήσουν εκτός life style. Όλα τα κάναμε για να
είμαστε in. Δηλαδή όταν πήγαινες στην «Palase» ή στο «Bain Douchs» κι έβλεπες
δίπλα σου τα σούπερ μόντελ να παίρνουν κόκα, έλεγες «εγώ τι κάνω;».

Αλκοόλ, μαριχουάνα, κοκαΐνη ήταν τα ιν;

Ναι, ηρωίνη δεν είχαμε δοκιμάσει, ίσως υπήρχε ο φόβος της ένεσης. Έχω
δοκιμάσει τα πάντα, αλλά δεν έχω τρυπηθεί ποτέ μου.

Πότε γυρνάτε στην Ελλάδα;

Το ’85. Δεν ήθελα να πάω στον Στρατό, η γενιά η δική μας ήταν η γενιά του
«τρελόχαρτου».

Όταν λέτε «γενιά», μπορείτε να μου το προσδιορίσετε λίγο περισσότερο;

Εγώ κινιόμουν κυρίως σε χώρους της αρχιτεκτονικής και της δημοσιογραφίας, αλλά
γύρω μου υπήρχαν άνθρωποι από όλα τα διανοουμενίστικα επαγγέλματα και βέβαια
όλη η γκάμα των τεχνών. Ηθοποιοί, τραγουδιστές, ζωγράφοι. Δουλεύαμε,
συζητούσαμε και μετά clubbing, το οποίο συνοδευόταν από αλκοόλ και ενίοτε από
ναρκωτικά.

Εσείς τότε πού δουλεύατε;

Δούλευα σαν αρχιτέκτονας, αλλά παράλληλα συμμετείχα στις διεργασίες της
γέννησης του Κλικ, του περιοδικού που καθόρισε για πολλά χρόνια το life style.

Το να πίνετε τότε πολύ αλκοόλ, ήταν φαντάζομαι το πιο φυσικό πράγμα.

Ναι, ήταν η εποχή που κυριαρχούσε το «Νταντά» στα Εξάρχεια, ο πρώτος χώρος
συγκέντρωσης διανοούμενων αλκοολικών. Τώρα το λέω αλκοολικών, τότε δεν το
έλεγα. Ήταν η ζωή μας το αλκοόλ. Δηλαδή νομίζαμε ότι η φυσική κατάσταση ήταν
να πίνεις. Τρία ποτά κάθε βράδυ, που μπορεί να γίνονταν και πέντε.

Πότε γίνεσαι αλκοολικός;

Αλκοολικός γίνεσαι από τη στιγμή που χρειάζεσαι το αλκοόλ για να διασκεδάσεις,
για να γράψεις, για να κάνεις σεξ, για να συζητήσεις με φίλους.

Πόσο καιρό ζήσατε έτσι;

Πολλά χρόνια. Δέκα, δεκαπέντε. Υπήρχε μια μόνιμη επαφή με το αλκοόλ η οποία
δεν στιγματιζόταν εύκολα, γιατί περνούσε μέσα από το modus vivendi. Πηγαίναμε
στην παραλία και μόλις μας έκαιγε ο ήλιος πίναμε μια καϊπιρίνια και έπειτα από
λίγο μια μαργαρίτα. Στη συνέχεια με το φαγητό πίναμε κρασί. Και στα μπαρ το
βράδυ, τα «σκληρά».

Και όλοι σας θεωρούσαν ιν, κανείς δεν θα έλεγε οι «αλκοολικοί».

Ναι, γιατί το αλκοόλ είναι αποενοχοποιημένο σαν δηλητήριο. Οι προοδευτικοί και
διανοούμενοι αλκοολικοί έχουν πάντα το άλλοθι της δημιουργίας. Το άλλοθι του
ντανταϊσμού, το άλλοθι του σουρεαλισμού, το άλλοθι του Βαν Γκογκ. Στη σχολή
ένας Γάλλος καθηγητής έμπαινε στο ατελιέ και μέχρι να φύγουμε το απόγευμα είχε
πιει ένα μπουκάλι βότκα. Και ήταν μαθητής του φημισμένου Φρανκ Λόιντ Ράιτ.
Εμείς λατρεύαμε τον Ράιτ και βλέπαμε τον συνεχιστή του, να είναι αλκοολικός.

Ωστόσο, θα ήταν αυτό που ήταν χωρίς να έπινε αλκοόλ;

Πιθανά όχι. Τουλάχιστον για μια περίοδο, εκεί που είσαι στο μεταίχμιο ανάμεσα
στο να καταστραφείς ή να δημιουργήσεις, το αλκοόλ, η μαριχουάνα, η κοκαΐνη
λειτουργεί σαν το πιστόνι στον κύλινδρο.

Το πληρώνεις όμως μετά πολύ ακριβά.

Περισσότερο από όσο μπορείτε να φαντασθείτε. Πολλοί φίλοι έχουν χαθεί μέσα στο
αλκοόλ ή την κόκα. Ή έχουν κάψει εντελώς το μυαλό τους από τη φούντα.

Αυτός ο κίνδυνος πάντως δεν είναι ορατός για όλους αυτούς που πίνουν πολύ
αλκοόλ.

Ναι, τα ναρκωτικά είναι απαγορευμένα, στα τσιγάρα γράφουν πλέον «σκοτώνει»,
αλλά σε όλο το life style του αλκοόλ δεν υπάρχει τίποτα επώδυνο.

Μόνο ωραίες γυναίκες, πετυχημένοι άντρες…

Και μαζί το ηρωικό στοιχείο. Με τη χρήση του αψεντιού ο Βαν Γκογκ έκοψε το
αυτί του. Δείτε τις διαφημίσεις των ουίσκι. Θα προχωρήσεις, θα κάνεις
πράγματα, δεν θα διασκεδάσεις απλώς. H διασκέδαση στον χώρο της διαφήμισης
είναι οι τσίχλες με τον Ροναλντίνιο και τις ωραίες γκόμενες.

Εσείς είσθε αντίθετος με τις διαφημίσεις των ποτών;

Ναι, πλέον, είμαι αντίθετος. Αυτό είναι το αντιφατικό της όλης ιστορίας, είμαι
διαφημιστής, μπορεί να πρέπει να διαφημίσω αλκοόλ και είμαι αλκοολικός.

Γιατί λέτε «είμαι» και δεν λέτε «ήμουν»;

Γιατί ποτέ δεν παύεις να είσαι αλκοολικός, απλά δεν πίνεις. Αλκοολικός, είσαι
και θα είσαι, με την έννοια ότι είναι μια ασθένεια, δεν μπορεί να σταματήσεις
να είσαι άρρωστος.

Πότε είπατε «φτάνει πια»;

Υπάρχει μια περίοδος που αρχίζεις πλέον να συνειδητοποιείς ότι είσαι
εξαρτημένος. Εκεί αισθάνεσαι ντροπή, χάνεις την αυτοεκτίμησή σου, αρχίζεις να
αισθάνεσαι ότι δεν είσαι δυνατός. Αισθάνεσαι ότι κάνεις κακό στους δίπλα σου.
Βλέπεις πια ότι μπλοκάρεις ακόμη και για τα πιο απλά πράγματα. Ντρέπεσαι για
το πώς σε κοιτάει ο κόσμος. Μπορεί να μην είσαι σαν τους κλοσάρ που γίνονται
λειώμα με φτηνό κρασί, αλλά, αν βγάλεις το κοινωνικό και οικονομικό status,
τελικά αυτό είσαι.

Τι πίνατε σε αυτό το τελευταίο στάδιο;

Βότκα. Ήταν το πιο κοντινό στο νερό, ήταν πιο διαυγές, πιο άγευστο, πιο
καθαρό, σαν οινόπνευμα στην εικόνα. Και παράλληλα έβγαινα για φαγητό και έπινα
μισό μπουκάλι κρασί ή έπινα μπίρες.

Είχατε κάνει άλλες προσπάθειες για να το κόψετε;

Το έκοβα για ένα – ενάμιση μήνα, μετά πάλι γινόταν ένα «ντεκλίκ» και
ξαναγύρναγα. Λες, αφού το έκοψα για 30, 40 μέρες, ας πιω λίγο τώρα και το
ξανακόβω, και σε έπαιρνε πάλι η μπάλα. Είχα πάει και στους Ανώνυμους
Αλκοολικούς που έχουν βοηθήσει πολλούς ανθρώπους. Εμένα δεν μου πήγε αυτή η
συλλογικότητα. Δεν μπορούσα να πιάνομαι χέρι χέρι και να φωνάζω. Μπορώ να σου
πω ότι με τρομοκράτησε, με φόβισε και με έστειλε πιο βαθιά.

Προέρχεσθε από πλούσια οικογένεια;

Από οικογένεια που είχε τη δυνατότητα να έχει όνειρα, να στείλει τα παιδιά της
σε καλά σχολεία. Ο πατέρας αριστερός, αλλά με οικονομική ανεξαρτησία – είχε
ασχοληθεί με το εμπόριο – και η μητέρα γιατρός.

Έχετε αλήθεια απαντήσει στο ερώτημα γιατί εσείς γίνατε αλκοολικός και
κάποιος άλλος όχι;

Λένε ότι στη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ η κεντρική εξουσία τροφοδοτούσε
με βουνά ηρωίνης τους πεζοναύτες. Όταν το «παιχνίδι» τελείωσε μόνο το 5% – 8%
έμεινε στην πρέζα. Ίσως, και αυτό δεν είναι δικαιολογία, κάποιοι να είναι
θετικά διακείμενοι στην εξάρτηση. Πολλές φορές αρκεί ένα «απλό» γεγονός για να
πυροδοτήσει την πτώση. Το ’86 πέθανε ο πατέρας μου. Παράλληλα 3.000 χιλιόμετρα
βορειοδυτικά της Αθήνας γεννιόταν ο γιος μου. Κάτι που δεν ήθελα. Δεν ξέρω τι
από όλα αυτά καθόρισε πιο πολύ την απόδρασή μου στο ποτό. Ίσως όλα, ίσως
κανένα.

Πώς είναι σήμερα η σχέση σας με τον γιο σας;

Δεν τον έχω γνωρίσει.

H τελευταία προσπάθεια για να τελειώσετε με το αλκοόλ πώς ξεκίνησε;

Τους τελευταίους μήνες ζούσα με κάποιους ισχυρούς πόνους στον αυχένα και με
άλλοθι τον πόνο έπινα πάρα πολύ. Για να κοιμηθώ έπινα ένα μπουκάλι βότκα,
λιποθυμούσα, ξύπναγα, πόναγα, ξανά ένα μπουκάλι βότκα. Ώσπου κάποιοι φίλοι με
πήγαν σηκωτό σε ένα ιδιωτικό νοσοκομείο. Στην αρχή δεν το πίστευα. Μπήκα με
φόβο στη θεραπευτική διαδικασία. Έκλαψα. Για 20 ημέρες περίπου ήμουν σε
φαρμακευτική αγωγή, η οποία βοήθησε να περάσω πολύ ήπια τα τρέμουλα, τους
πόνους. Ήταν η πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό που είπα στον εαυτό μου, «μάγκα
μου έχεις τα κότσια να το κάνεις».

Αυτούς τους 9 μήνες που είσθε «εκτός», τι έχει αλλάξει στη ζωή σας;

Ξαναγεννιέσαι. Κατ’ αρχάς βλέπεις ότι υπάρχουν άνθρωποι δίπλα σου. Μπορεί να
έχεις πάλι συναισθήματα. Αποκτάς σωματική δύναμη. Πήγα γυμναστήριο, απέκτησα
ξανά σχέση με τις γεύσεις, σχέση με τις μυρωδιές, με τα χρώματα. Νιώθεις τον
έρωτα.

Παρέες, στέκια αλλάξατε;

Εξακολουθώ να κινούμαι σε χώρους όπου υπάρχει χρήση αλκοόλ, ενίοτε και
ναρκωτικών. Στην αρχή φοβόμουν ότι είναι επικίνδυνο. Τώρα έχει μπει ένα τείχος
μπροστά. Είναι σαν να βλέπω τον παλιό εαυτό μου στον καθρέφτη.

Γιατί επιβάλλετε στον εαυτό σας αυτή τη δοκιμασία;

Είναι μια «μαγκιά» που μου δίνει δύναμη. Να σου πω ένα παράδειγμα. Τον
Δεκέμβρη πήγαμε στο σπίτι μιας φίλης για να στολίσουμε το χριστουγεννιάτικο
δέντρο. Εγώ είχα βγει από το νοσοκομείο τέλη Σεπτέμβρη. Όλοι πίνανε τσίπουρα,
ρακές και κάποια στιγμή μού έβαλε η φίλη ένα σφηνάκι με νερό. Με χιούμορ
εκείνη, με χιούμορ κι εγώ, είπαμε γεια μας, κάποιοι φίλοι πανικοβλήθηκαν
νομίζοντας ότι πίνω αλκοόλ. Όταν κατάλαβαν την πλάκα, ηρέμησαν, περάσαμε ένα
βράδυ με αστεία και πειράγματα. Ήταν η πρώτη μεγάλη μου δοκιμασία. Και μου
άρεσε που βγήκα νικητής.

«Αυτό το καλοκαίρι θα είναι το πρώτο που θα προσπαθήσω να είμαι καθαρός»

Τώρα προσπαθείς να πείσεις και τους άλλους να κόψουν το ποτό ή τα
ναρκωτικά;

Δεν θέλω να μπω στη διαδικασία να διδάξω. Πιστεύω ότι κάποια στιγμή θα
θελήσουν και αυτοί να βγουν από το λούκι του αλκοολισμού ή των ναρκωτικών.
Ξέρεις ποια είναι η μεγαλύτερη αφορμή; Ότι με ανθρώπους που έχεις πιει δέκα
μπουκάλια βότκα και δέκα γραμμές κόκα και έχεις πει τον πόνο σου, τώρα σε
βλέπουν και τους μιλάς πάλι, αλλά εσύ είσαι καθαρός.

Δεν θα πιεις ποτέ ξανά;

Ναι, αυτό λέω τώρα, αυτό θέλω. Ζωή χωρίς αλκοόλ. Αυτό το καλοκαίρι θα είναι το
πρώτο που θα προσπαθήσω να είμαι καθαρός.

Διακοπές θα πας στα ίδια μέρη;

Θα πάω στα ίδια μέρη. Ο ψυχολόγος μου το θεωρεί επικίνδυνο. Αλλά εγώ
αισθάνομαι δυνατός αυτή τη στιγμή.

Δηλαδή θα πας στις ίδιες παραλίες με τις ίδιες παρέες;

Ναι, και τη στιγμή που οι άλλοι θα παραγγείλουν ποτά εγώ θα ζητήσω ένα χυμό ή
μια κόκα λάιτ. Δεν θέλω οι άλλοι να μην παραγγέλνουν αλκοόλ για να με
«προστατεύσουν». Τότε αισθάνομαι δακτυλοδεικτούμενος.

Αν ξαναζούσες τη ζωή σου, θα αφαιρούσες το διάστημα του αλκοολισμού;

Ίσως έπρεπε να είχα κάνει πολύ πιο νωρίς όλο αυτό το ντεκλίκ. Δηλαδή να μην
είχε γίνει τώρα που είμαι 49, αλλά να είχε γίνει όταν ήμουν 42, ή 40. Θα ήταν
καλύτερο. Θα ήταν κέρδος αυτό.

Ήταν δηλαδή ένα μονοπάτι που θα έπαιρνες, αλλά θα φρόντιζες να βγεις πιο
σύντομα;

Ναι. Υπήρξαν και ενδιαφέροντα πράγματα που έζησα όλα αυτά τα χρόνια. Όπως λέει
η Αλέκα Ρίτσου στην «λίστα της αιθυλικής αλκοόλης»: «δεν απορρίπτεις το
χέρι σου όταν μετέχει σε μια πράξη που δεν την εγκρίνεις».

Αυτό στο αριστερό σας χέρι τι είναι;

Είναι το βραχιόλι του νοσοκομείου. Δεν θα το βγάλω. Θέλω επειδή έχει αρχίσει
και καταστρέφεται να φτιάξω κάτι μόνιμο, που να μου το θυμίζει και να μην το
βγάλω ποτέ. Είναι η νέα μου ζωή.