TPITH AΠOΨH Aντιφάσεις στην Οικονομία

Αν ρίξουμε τη ματιά μας στη μεγάλη εικόνα της ελληνικής οικονομίας, αφήνοντας
κατά μέρος τα δύσκολα τρέχοντα καθημερινά προβλήματα, αβίαστα φαίνεται η
τεράστια διαφορά σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Λειτουργεί τώρα σε άλλα
υψηλότερα επίπεδα, μέσα σε άλλες συνθήκες, σε άλλο επίπεδο ανάπτυξης και με
άλλα ανακλαστικά.

Ενώ λοιπόν η οικονομία έχει αναπτυχθεί σε επίπεδα που λίγοι ευφάνταστοι θα
μπορούσαν να έχουν προβλέψει, εντούτοις πολύ λίγοι σήμερα είναι ευτυχείς με
την κατάσταση. H δυσφορία, η απαισιοδοξία, είναι περίπου διάχυτα και
γενικευμένα. Τι συμβαίνει;

Πέραν των λαϊκιστικών χαρακτηριστικών που συχνά λαμβάνει ο δημόσιος διάλογος,
τίθεται το ζήτημα κατά πόσο οι μέθοδοι αξιολόγησης της οικονομικής και
κοινωνικής κατάστασης ανταποκρίνονται στα δεδομένα της εποχής μας και της
κοινωνίας μας. Χωρίς βέβαια να παραγνωρίζεται η τρέχουσα οικονομική
πραγματικότητα, οδυνηρή, εν μέρει δυναμική και αρκετά αντιφατική.

H ευημερία, η ποιότητα ζωής σήμερα καθορίζεται με διαφορετική ένταση από
παραμέτρους όπως π.χ. το περιβάλλον, η εγκληματικότητα, η πρόσβαση στα αγαθά
πολιτισμού, ενώ έχουν διαμορφωθεί καταναλωτικές ανάγκες για προϊόντα και
υπηρεσίες που λίγα χρόνια πριν δεν υποψιαζόμασταν. Όταν οι ανάγκες και οι
προτεραιότητες για τη συλλογική αλλά και την ατομική ευημερία αλλάζουν,
αναπόφευκτα αλλάζουν αυτά που οφείλουμε να μετρήσουμε προκειμένου να
περιγράψουμε την οικονομική κατάσταση και τη δυναμική της.

Σε πιο ώριμες κοινωνίες επιχειρείται μια περισσότερο σύγχρονη και κοινωνικά
αποδοτική προσέγγιση της πραγματικότητας από αυτούς που απευθύνονται στην
κοινή γνώμη. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά παραδείγματα:

Ήδη εμφανίσθηκαν οι πρώτες διαφοροποιήσεις στον τρόπο υπολογισμού του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Στον Καναδά, την Αυστραλία αλλά ακόμη και στο
κρατίδιο του Μπουτάν και αλλού μετρούν το λεγόμενο Πραγματικό Ακαθάριστο
Εγχώριο Προϊόν συνυπολογίζοντας ποιοτικά στοιχεία της καθημερινής
κοινωνικής πραγματικότητας όπως η ταχύτητα απόδοσης δικαιοσύνης, η συχνότητα
των τροχαίων ατυχημάτων, το επίπεδο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, η
προσβασιμότητα στα πολιτιστικά αγαθά, ο ελεύθερος χρόνος, η ανισοκατανομή του
εισοδήματος και πολλά ακόμη. Αλλού πάλι χρησιμοποιείται και ο δείκτης
«μιζέριας», το άθροισμα των ποσοστών ανεργίας και πληθωρισμού ή άλλος
δείκτης συνδυάζει το παραδοσιακό Ακαθάριστο Προϊόν με το έλλειμμα, την
ανεργία, τον πληθωρισμό, τη διεθνή ανταγωνιστικότητα και τη διατηρησιμότητα
του ρυθμού ανάπτυξης.

Ένα δείγμα ουσιαστικής προσέγγισης των προβλημάτων και των προοπτικών της
ελληνικής οικονομίας εμφανίζεται με την Έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου
Ανταγωνιστικότητας. Σκεφθείτε ότι η Έκθεση αυτή στέκεται ακριβώς στην
αντίφαση που καταγράφεται μεταξύ των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης και της
υπονομεύουσας την ανάπτυξη χαμηλής ανταγωνιστικότητας. H αλήθεια είναι πως
μέχρι τώρα μάς παρουσιαζόταν μια στατική εικόνα χωρίς τη δυσοίωνη πλευρά της.
H ανάπτυξη είναι γεγονός, αλλά ποια; H συγκυριακή, η χωρίς ισχυρή διάρθρωση
των δομών, η ευάλωτη στις διακυμάνσεις της διεθνούς οικονομίας.

H Έκθεση δεν συγκαλύπτει την κοινωνική πραγματικότητα, ούτε τα
στοιχεία που την καθορίζουν, όπως π.χ. το άγχος και η ανασφάλεια των νέων,
η μετανάστευση του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού, το επενδυτικό κλίμα και
πολλά ακόμη. Αυτά τα ζητήματα, που συνήθως τα προσεγγίζουμε αποκομμένα από
τους οικονομικούς υπολογισμούς, έχουν έμμεση αλλά ισχυρή επίδραση στην
οικονομική επίδοση της χώρας και στη λεγόμενη «καθημερινότητα» των πολιτών.
Πώς π.χ. θα απομονώσουμε την ανασφάλεια για απασχόληση από την
ανάγκη επένδυσης σε γνώσεις και δεξιότητες; Πώς θα απομονώσουμε τη ροπή
προς επένδυση σε καινοτομίες όταν η μείωση της αγοραστικής δύναμης μοιάζει
απειλητική ή όταν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στους θεσμούς της οικονομίας; Πώς θα
ανακόψουμε τη διαφυγή του πνευματικού κεφαλαίου; Και τούτο είναι το κυρίαρχο
συγκριτικό πλεονέκτημα που πρέπει να κτίσουμε. H σύγχρονη γνώση.

Ερωτήματα σοβαρά, που τώρα με την Έκθεση αυτή διαμορφώνονται με τρόπο κάπως
συστηματικό και μεθοδικό. Ίσως λοιπόν αποτελέσει πεδίο σοβαρού, κυρίως
συνολικού, προβληματισμού και διαλόγου, ψύχραιμου, ευαίσθητου και όσο το
δυνατόν αποφορτισμένου από μικροπολιτικές σκοπιμότητες.

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.