H επιστροφή των θηλαστικών

Επέστρεψαν και είναι πολλά. Δελφίνια, φάλαινες, μεσογειακές φώκιες, είδη
που στο παρελθόν είχαν σχεδόν εξαφανιστεί από τις ελληνικές θάλασσες, τώρα
κάνουν δυναμική επανεμφάνιση στο Αιγαίο και το Ιόνιο, όπου καταγράφονται
μεγαλύτερα κοπάδια απ’ ό,τι την προηγούμενη δεκαετία.

Τα καλά νέα έρχονται από την περιβαλλοντική οργάνωση Αρχιπέλαγος Αιγαίου και
το Ινστιτούτο Θαλάσσιας και Περιβαλλοντικής Έρευνας της οργάνωσης, φορείς του
οποίου μελετούν τους πληθυσμούς πολλών ειδών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους
και σε διάφορες περιοχές του Αιγαίου. Είναι σημαντικό ότι ακόμα και το κοινό
δελφίνι του Αιγαίου γνωστό στους ανθρώπους από πολύ παλιά, έκανε και πάλι την
εμφάνισή του στα ελληνικά νερά. Το όνομά του οφείλεται στο γεγονός ότι
αποτελούσε το πιο κοινό είδος δελφινιού στην αρχαία Ελλάδα. «Αυτό το είδος
δελφινιού είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στη χημική ρύπανση και την ηχορρύπανση
των θαλασσών» αναφέρει η κ. Αναστασία Μήλιου, υπεύθυνη επιστημονικής έρευνας
του Αρχιπελάγους Αιγαίου.

H ερευνήτρια συμπληρώνει ότι «στο ανατολικό Αιγαίο βρίσκεται ένας από τους πιο
σημαντικούς, ίσως και από τους τελευταίους, πληθυσμούς κοινού δελφινιού στην
ανατολική Μεσόγειο». Αλλά και είδη όπως το ζωνοδέλφινο, το ρινοδέλφινο, το
σταχτοδέλφινο έχουν καταγραφεί σε μεγάλους πληθυσμούς.

Θετική εικόνα δίνουν και τα κατά τόπους λιμεναρχεία. Τα τελευταία τέσσερα
χρόνια οι αναφορές για δελφίνια που βρίσκονταν νεκρά στις ελληνικές ακτές δεν
ξεπέρασαν συνολικά τις 200. Κατά μέσο όρο υπήρχαν 50 κάθε χρόνο. Τα διαθέσιμα
στοιχεία της οικολογικής οργάνωσης Greenpeace, από τον Αύγουστο του 1991 ώς
και τον Αύγουστο του 2001, έκαναν λόγο για 79 ανάλογες αναφορές το έτος.
Χάνουμε αποδεδειγμένα 20 δελφίνια λιγότερα κάθε χρόνο.

Φάλαινες κατά καλαμαριών. Οι φυσητήρες, είδος φαλαινών των ελληνικών
θαλασσών, δίνουν επίσης σταθερά ραντεβού με τους ερευνητές τα τελευταία
χρόνια, νοτίως της Κρήτης, στο ανατολικό Αιγαίο, στο βαθύ φαράγγι ανάμεσα στη
Χίο και την Ικαρία, στην περιοχή μεταξύ Χαλκιδικής και Βορείων Σποράδων, καθώς
και στην περιοχή που ορίζεται από τα παράλια της Τουρκίας, τη Ρόδο, και τις
νότιες ακτές της Πελοποννήσου. Οι φυσητήρες μεταναστεύουν από τις ελληνικές
θάλασσες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, αναζητώντας τροφή – τρέφονται σχεδόν
αποκλειστικά με τα μεγάλα βαθύβια καλαμάρια που ζουν σε αφθονία στα βαθιά νερά
του Αιγαίου και του Λιβυκού Πελάγους.

Είναι ένα είδος πραγματικά εντυπωσιακό, αφού ξεπερνά τα 18 μέτρα μήκος και
τους 50 τόνους βάρος. Χαρακτηριστικό τους, το πτερύγιο που έχουν στη ράχη, το
οποίο φτάνει και τα 2 μέτρα. H όρκα είναι ιδιαίτερα κοινωνικό ζώο. Αν και δεν
είναι σαν τα δελφίνια που παίζουν με τον άνθρωπο και τα κύματα πίσω από τα
σκάφη, εντούτοις η κοινωνική τους οργάνωση είναι σύνθετη. Αναπτύσσουν δική
τους διάλεκτο, διαφορετική σε κάθε κοινότητα, φροντίζουν με σχεδόν ανθρώπινο
τρόπο τα μικρά τους, στα οποία διδάσκουν τους κανόνες συμβίωσης στην ομάδα.

Φώκιες στα δίχτυα. Όσο για τις μεσογειακές φώκιες, παρ’ όλο που ο
πληθυσμός του είδους μειώνεται σημαντικά παγκοσμίως, στις ελληνικές θάλασσες
εμφανίζονται σε σημαντικούς πληθυσμούς. Καταγράφονται σε περιοχές όπως οι
Βόρειες Σποράδες, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα, καθώς και
τα νότια παράλια της Θάσου. Τα σπάνια αυτά θηλαστικά συχνάζουν στις περιοχές
αυτές αναζητώντας τροφή στους πλούσιους ψαρότοπους. Όπως αναφέρουν ωστόσο οι
επιστήμονες ο πληθυσμός κινδυνεύει και από τον ανθρώπινο παράγοντα. H μείωση
των ιχθυαποθεμάτων ωθεί τις φώκιες να αναζητούν την τροφή τους ολοένα και
συχνότερα στα δίχτυα των ψαράδων τα οποία και καταστρέφουν. Παρ’ όλο που η
ελληνική νομοθεσία ορίζει αποζημιώσεις, αυτό δεν συμβαίνει στην πράξη και οι
παράκτιοι αλιείς έχουν επωμιστεί αποκλειστικά να καλύπτουν το κόστος
προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα.

Ανασφαλή. Το ότι καταγράφονται αυτά τα σπάνια είδη στα ελληνικά νερά
δεν σημαίνει ότι οι θάλασσές μας είναι ασφαλείς γι’ αυτά. «Οι κίνδυνοι που τα
απειλούν αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο. H χημική μόλυνση των θαλασσών από τους
χιλιάδες τόνους αστικών λυμάτων, φυτοφαρμάκων και άλλων χημικών ουσιών που
καταλήγουν στα πελάγη, η ηχορρύπανση που προκαλείται όταν πραγματοποιούνται
ασκήσεις του Πολεμικού Ναυτικού (της Ελλάδας, της Τουρκίας και του ΝΑΤΟ),
καθώς και η υπεραλίευση που μειώνει συστηματικά τα ιχθυαποθέματα, άρα την
τροφή των θηλαστικών, αποτελούν τους μεγαλύτερους κινδύνους για αυτά τα σπάνια
είδη» αναφέρει ο κ. Θοδωρής Τσιμπίδης, διευθυντής του Αρχιπελάγους. «Στις
ελληνικές θάλασσες δεν εφαρμόζεται κανένα ουσιαστικό πλαίσιο προστασίας».

Απροστάτευτη η φώκια

Παρ’ όλο που στην Ελλάδα δεν έχουν ποτέ χρησιμοποιηθεί πόροι για την προστασία
των δελφινιών και των φαλαινών, για την προστασία της μεσογειακής φώκιας, ως
είδος που απειλείται άμεσα υπό εξαφάνιση, έχουν χρησιμοποιηθεί τεράστια
κονδύλια από εθνικούς, ευρωπαϊκούς, αλλά και ιδιωτικούς πόρους. «Δεδομένου
όμως ότι καμία οικονομική ενίσχυση δεν έχει αποδοθεί ποτέ στους ψαράδες, οι
οποίοι θίγονται οικονομικά από το είδος αυτό, το πρόβλημα της προστασίας της
φώκιας δεν έχει ποτέ λάβει την κατάλληλη προσέγγιση. H μεσογειακή φώκια
(Monachus monachus) είναι όπως περιγράφει και το όνομά της ένα είδος μοναχικό,
που αποφεύγει κατά το δυνατόν την παρουσία του ανθρώπου» λέει ο κ. Θοδωρής
Τσιμπίδης, διευθυντής του Αρχιπελάγους Αιγαίου. «Το γεγονός ότι σε
προστατευόμενες περιοχές ασκείται οικοτουρισμός, με επίκεντρο τις σπηλιές όπου
ζουν αυτά τα σπάνια θηλαστικά, είναι ένας παράγοντας που δείχνει πόσο μη
αποτελεσματικές είναι οι δράσεις για την προστασία του είδους στην Ελλάδα»
συμπληρώνει. Αυτή τη στιγμή στο θαλάσσιο πάρκο Βορείων Σποράδων υπολογίζεται
ότι ζουν περίπου 40 φώκιες.