TPITH AΠOΨH Συμμετοχικό έγκλημα

Έχω αρκετά χρόνια να γράψω για το Πανεπιστήμιο· όχι γιατί έφυγα πια, γιατί το
Πανεπιστήμιο δεν μας αφορά μόνον όταν είμαστε «μέσα», αλλά γιατί πιστεύω ότι
προσπαθώντας να αναλύσω μεγάλα κοινωνικά ζητήματα συμπεριλαμβάνω και το
Πανεπιστήμιο. Σκέφτηκα όμως τώρα να πω ευθέως τη γνώμη μου, καθώς γεγονότα και
«έγκυροι» αναλυτές τους μας έχουν στην κυριολεξία αλλάξει τα φώτα. Στην αλλαγή
των φώτων μας έδωσαν την αφορμή δύο, καθόλου ασήμαντα, γεγονότα· η αγριότητα
που παρουσιάζει η περίπτωση του θανάτου του Αλεξανδρόπουλου – όχι αυτά που
εκείνος είχε καταγγείλει – και οι φοιτητικές καταλήψεις.

Με την ευκαιρία πρέπει να πω ότι η πανεπιστημιακή καριέρα μου άρχισε με
φοιτητικές καταλήψεις, μακρόχρονες, για την ανατροπή του νόμου 805 (αν θυμάμαι
καλά τον αριθμό) – οι φοιτητές είχαν νικήσει. Ας εξηγήσω αμέσως γιατί μίλησα
πριν για αγριότητα του θανάτου του Αλεξανδρόπουλου, αλλά όχι όσων κατήγγειλε.
Αυτά λοιπόν που κατά καιρούς κατήγγειλε ιεραρχικώς δεν είναι παρά ένας πολύ
μικρός κρίκος στην αλυσίδα των εγκλημάτων κατά του Πανεπιστημίου που
διαπράττονται σχεδόν καθημερινά. Πού βρίσκεται το έγκλημα και γιατί μίλησα για
αγριότητα· πάλι στο ίδιο παράδειγμα: αυτοί που θίγονταν ευθέως από τα
καταγγελλόμενα ήταν οι ίδιοι που αποφάσισαν την παραπομπή του Αλεξανδρόπουλου
στο Πειθαρχικό με το ερώτημα της απόλυσης!

H συμμετοχή στο έγκλημα έχει δύο πόλους: Πολιτεία και καθηγητές· ή το
αντίστροφο, γιατί δεν ξέρω, για μια φορά, ποιος από τους δύο έχει τη
μεγαλύτερη ευθύνη. Να πω με δυο λόγια γιατί μπερδεύομαι: στο Πανεπιστήμιο έχει
από χρόνια εγκατασταθεί ένα σύστημα εκμαυλισμού, παρανομίας και ανοχής με τη
συμμετοχή της πολιτείας. Το κακό ξεκίνησε από τότε που ο νόμος – πλαίσιο του
1982, καθ’ όλα ευεργετικός, άρχισε να εκπνέει· όταν, μ’ άλλα λόγια, οι
συνθήκες άλλαξαν και στο Πανεπιστήμιο, και απαιτούνταν σε εκείνο το σημείο
ένας νέος, ριζικά διαφορετικός νόμος, αφού είχαμε πια να κάνουμε με ένα άλλο
Πανεπιστήμιο απ’ αυτό που ήρθε να θεραπεύσει – και θεράπευσε – ο νόμος –
πλαίσιο. Αντί γι’ αυτό, όλοι επιδόθηκαν σε νομοθετικά μπαλώματα, την ώρα που
χρειαζόταν καινούργιο κουστούμι· αλλά και τα μπαλώματα κινούνταν σε λογική
αντίθετη από τις ανάγκες· και αν «μπάλωσαν» κάτι, αυτό ήταν πολύ δευτερεύον.
Το κεντρικό χαρακτηριστικό του Πανεπιστημίου, κάθε Πανεπιστημίου, σε όλον τον
κόσμο, είναι αυτό που είχε καταλάβει ο νομοθέτης του 1982: η αναπαραγωγή του
διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού του· οι καθηγητές δηλαδή – η καρδιά.
Άλλωστε, εκεί βρίσκονται οι πολλές και σοβαρές αρρυθμίες του σημερινού
Πανεπιστημίου.

Εκεί βρίσκεται, επομένως, και η αυτονομία του Πανεπιστημίου· πολλοί συνδέουν
την αυτονομία του Πανεπιστημίου με τη χρηματοδότηση. H χρηματοδότηση είναι το
κεντρικό ζήτημα της καλής λειτουργίας του Πανεπιστημίου, δεν είναι η καρδιά
της αυτονομίας του. Και γι’ αυτό πιστεύω ότι τα σημερινά προτεινόμενα ή
προβλεπόμενα μέτρα από την πολιτεία δεν χτυπούν την καρδιά του προβλήματος· το
ίδιο λέω και για τα αιτήματα διδακτικού προσωπικού (εκτός από τις αμοιβές
βέβαια, που είναι άθλιες) και των καταλήψεων: ούτε τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια,
ούτε η αξιολόγηση, ούτε η διάρκεια της φοίτησης, ούτε ο χρόνος θητείας των
πρυτανικών αρχών, ούτε το δέκα στις εισαγωγικές εξετάσεις. Αν προσέξει κανείς,
θα διαπιστώσει ότι όλα αυτά είναι τα «εξωτερικά» του Πανεπιστημίου· τα
«εσωτερικά» είναι το είδος και η ποιότητα σπουδών και διδασκόντων – ερευνητών·
είναι η παραγωγή και αναπαραγωγή και των δύο αυτών στον υψηλότερο κάθε φορά
βαθμό ποιότητας.

Για να καταλάβουμε καλύτερα, θα πω κάτι που δεν συνηθίζεται να λέγεται και τις
σπάνιες φορές που λέγεται, λέγεται με πολλά «ίσως», «μάλλον», «προφανώς», «από
ανάγκη» κ.λπ. H αλήθεια είναι ότι τα Πανεπιστήμια έχουν γεμίσει με καθηγητές
μέτριας, χαμηλής, κάποτε και ανύπαρκτης ποιότητας· επιστημονικής, εννοώ. Το
επίπεδο της επιστημονικής ποιότητας όμως δεν είναι ανεξάρτητο από τον ρόλο που
έχει να παίξει ο εν λόγω καθηγητής στο Πανεπιστήμιο, καθώς έχει τη μέγιστη
εξουσία να εκλέγει τους συναδέλφους του.

Θα αναρωτηθεί κάποιος, πώς συνέβη αυτό; H απάντηση είναι γνωστή, εκτός από
εύκολη: με τον φόβο απέναντι στην ποιότητα, με τη χαλάρωση των ηθών, με τον
εκμαυλισμό, με την παρανομία. Θα ήταν ενδιαφέρον να μπορούσε να καταμετρήσει
κανείς πόσοι καθηγητές έχουν εκλεγεί χωρίς να έχει τηρηθεί το γράμμα και το
πνεύμα του νόμου. Ιδού ένα παράδειγμα, που αφορά όμως άπειρες περιπτώσεις: για
να εκλεγεί κάποιος στην τάδε βαθμίδα, λέει ο νόμος, απαιτείται, εκτός από τα
άλλα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα, να παρουσιάσει και μια μονογραφία, εκτός
από τη διδακτορική του διατριβή· ότι μονογραφία θα πει βιβλίο γραμμένο μόνον
από τον υποψήφιο δεν χωρεί αμφιβολία και πάντως δεν υπήρχε θέμα αμφισβήτησης
τουλάχιστον κατά τα δέκα πρώτα χρόνια μετά τον νόμο-πλαίσιο. Κατόπιν άρχισε να
συζητείται με, για να μην πολυλογώ, αποτέλεσμα: δεν είναι υποχρεωτικά βιβλίο η
μονογραφία, μπορεί να είναι ένα καλό άρθρο. Και καθώς, όταν αρχίσει να
κατρακυλάει κανείς στον κατήφορο, σταματημό δεν έχει, έκτοτε το άρθρο δεν
είναι ανάγκη να το έχει γράψει ο υποψήφιος μόνος του, ας το έχει γράψει μαζί
με τη σύζυγό του ή με τον εξάδελφό του· ας γίνει και εκείνη ή εκείνος
καθηγητής με το ίδιο άρθρο!

Θα πει κάποιος· μα, πώς είναι δυνατόν, δεν υπάρχει κανένας έλεγχος; Και βέβαια
υπάρχει! Από το υπουργείο Παιδείας. Και αν αυτός ο κάποιος εξακολουθεί να
απορεί, ας γνωρίζει ότι, κανονικά, οι αρμόδιες υπηρεσίες έχουν διαβάσει και το
Πρακτικό της εκλογής, όπου είναι γραμμένη και η αιτιολόγηση της ψήφου και
είδαν ότι κάποιος, ας πούμε, που καταψήφισε τον υποψήφιο έχει πει ότι η
υποψηφιότητά του δεν έχει τα προβλεπόμενα από τον νόμο προσόντα – από ‘κεί και
πέρα όλα γίνονται εύκολα. Το έγκλημα με συνένοχο δεν είναι, φαίνεται,
προμελετημένο· ή μάλλον, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι καν έγκλημα!

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.