Tο απέραντο γαλάζιο… φαρμακείο!

Τα φάρμακα που θα κυκλοφορούν στην αγορά σε μερικά χρόνια θα γιατρεύουν
ασθένειες που σήμερα είναι ανίατες. Πολλά από αυτά τα σκευάσματα θα οφείλουν
την ύπαρξή τους σε έναν 64χρονο επιστήμονα, ο οποίος από την πρώτη στιγμή που
πάτησε το πόδι του στο φημισμένο Αμερικανικό Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Scripps
δεν σταμάτησε στιγμή να αναζητά στην άβυσσο των ωκεανών τους άγνωστους
οργανισμούς που θα εξασφάλιζαν τη μακροζωία στους ανθρώπους. Για τον Μπιλ
Φένικαλ, η βιοποικιλότητα των θαλάσσιων ειδών αποτελεί το αντίδοτο στις
ανθρώπινες ασθένειες.

ΟΑμερικανός ειδικός, που είναι πρωτοπόρος στην αναζήτηση θαλάσσιων οργανισμών
για την παρασκευή φαρμάκων, λέει στην εφημερίδα «The Los Angeles Times» ότι οι
περιοχές στην ξηρά όπου μπορούν οι βιολόγοι να ψάξουν για να βρουν καινούργια
και πολλά υποσχόμενα θεραπευτικά συστατικά έχουν σχεδόν εκλείψει. «Ουσιαστικά
εδώ και πολλά χρόνια κανένα σημαντικό αντιβιοτικό δεν έχει παρασκευαστεί. Και
την ίδια ώρα, τα βακτήρια που ταλαιπωρούν την υγεία των ανθρώπων δείχνουν
ολοένα και μεγαλύτερη αντοχή στις συνηθισμένες θεραπευτικές αγωγές».

Αντιθέτως, στο βασίλειο των ωκεανών, όπου η επιστημονική έρευνα δεν έχει ακόμη
καλά καλά εισχωρήσει, κρύβεται μια τεράστια ποικιλία ειδών από
μικροοργανισμούς που κρύβουν μέσα τους άγνωστες ιδιότητες. «Αυτοί οι
οργανισμοί θα αποτελέσουν σε λίγα χρόνια τη βάση για την παρασκευή της νέας
γενιάς φαρμάκων».

Στο εργαστήριό του στο Scripps, ο Μπιλ Φένικαλ μαζί με τους βοηθούς του έχουν
απομονώσει και εξετάσει διάφορες ουσίες που ανακάλυψαν μέσα σε θαλάσσιους
οργανισμούς. Τις ουσίες αυτές τις εξετάζουν τώρα για να δουν αν μπορούν να
χρησιμοποιηθούν ως αντικαρκινικά φάρμακα. Μια εξ αυτών, που ονομάζεται SalA,
παρασκευάζεται από άγνωστα μέχρι πρότινος βακτήρια τα οποία βρίσκονται στα
ιζήματα του ωκεάνιου πυθμένα. H ουσία αυτή δοκιμάζεται σε εθελοντές για να
διαπιστωθεί κατά πόσο μπορεί να καταπολεμήσει τους κακοήθεις όγκους που
εμφανίζονται στο αίμα και τα οστά.

Μήκυτας από φύκια. Μια ακόμη ουσία που είναι κάτω από το μικροσκόπιο
της ομάδας του Φένικαλ έχει την ονομασία ΝΡΙ-0058 και προέρχεται από έναν
θαλάσσιο μύκητα που βρίσκεται στα φύκια. H ουσία αυτή δοκιμάζεται σε ανθρώπους
που έχουν εκδηλώσει επιθετικούς κακοήθεις όγκους στους πνεύμονες, το στήθος
και το πάγκρεας και οι οποίοι δεν μπορούν να θεραπευτούν με άλλες μεθόδους.
Την ίδια στιγμή όμως, σε αντίστοιχα εργαστήρια εξετάζονται τουλάχιστον 15
άλλες ουσίες που προέρχονται από τη θάλασσα, με σκοπό να διαπιστωθεί η
ενδεχόμενη αντικαρκινική δράση τους. H αλήθεια όμως είναι ότι ακόμη κι αν
χρειαστούν μήνες για να φανούν τα πρώτα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η παρασκευή
του φαρμάκου θα πάρει αρκετά χρόνια.

Για τον Φένικαλ οι θαλάσσιοι οργανισμοί έχουν εκπληκτικές ιδιότητες. Υπάρχουν
πλάσματα που αντιμετωπίζουν τους εχθρούς χρησιμοποιώντας τα κελύφη ή τα
αγκάθια τους. Υπάρχουν όμως και άλλα που στηρίζουν την επιβίωσή τους στη
χημεία. Έχουν αναπτύξει ουσίες για την άμυνα του οργανισμού τους. Ουσίες που
εξουδετερώνουν τα μολυσματικά βακτήρια.

Αυτά τα είδη των ενεργών χημικών συστατικών αποτελούν τη βάση για την έρευνα
του Φένικαλ. Στη διάρκεια εξερευνητικών αποστολών με ειδικά εξοπλισμένα
ωκεανογραφικά σκάφη, οι Αμερικανοί επιστήμονες συλλέγουν από τον πυθμένα
οργανισμούς, απομονώνουν τις ωφέλιμες ουσίες τους και τις δοκιμάζουν ενάντια
στους εχθρούς του ανθρώπινου οργανισμού. Στα καρκινικά κύτταρα, τους ιούς, τα
βακτήρια, τους μύκητες. Μόλις διαπιστώσουν ότι ορισμένες από αυτές τις ουσίες
επιφέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, τότε εξετάζονται και για τυχόν…
παράπλευρες απώλειες. «Αν δηλαδή επιφέρουν άλλες βλάβες στον άνθρωπο
σκοτώνοντας μαζί και τα υγιή κύτταρα».

Ένας χημικός πόλεμος που μαίνεται εκατομμύρια χρόνια…

Ο Μπιλ Φένικαλ, που είναι επικεφαλής επιστήμονας στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Scripps στην Καλιφόρνια, έχει αφιερώσει τη ζωή του στην έρευνα των θαλάσσιων οργανισμών από τους οποίους μπορεί να προκύψουν πολύτιμες ουσίες για την παρασκευή φαρμάκων

Το μυστικό για την ανεύρεση των θαυματουργών ουσιών που θα βοηθήσουν
στην παρασκευή φαρμάκων, κρύβεται στον άγνωστο χημικό πόλεμο που γίνεται
ανάμεσα στους οργανισμούς που ζουν στη θάλασσα. Είναι ένας πόλεμος που διαρκεί
εδώ και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια και αποτελεί ένα μικρό άγνωστο θαύμα
για τους επιστήμονες. Εκατοντάδες χημικά συστατικά έχουν χρησιμοποιηθεί σαν
μόρια οδηγοί για τη σύνθεση χημικών ενώσεων με θεραπευτικές ιδιότητες.

Ο Μπιλ Φένικαλ, που είναι διευθυντής του Κέντρου Θαλάσσιας Βιοτεχνολογίας και
Βιοϊατρικής στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Scripps στην Καλιφόρνια και ένας από
τους κορυφαίους επιστήμονες στον τομέα του, λέει πως «η εποχή όπου μπορούσαμε
να αντιμετωπίζουμε κάποιες ασθένειες με αντιβιοτικά έχει παρέλθει. Ένα σωρό
καινούργια νοσογόνα βακτήρια εμφανίζονται και το οπλοστάσιό μας μοιάζει ολοένα
και πιο αδύναμο να τα αντιμετωπίσει. Να λοιπόν γιατί ψάχνουμε απεγνωσμένα στον
άγνωστο κόσμο της θάλασσας να βρούμε συστατικά που δρουν πολύ πιο
αποτελεσματικά από τις ουσίες που ήδη χρησιμοποιούμε».

Τα σφουγγάρια. Από το μικροσκόπιο των επιστημόνων περνάει κάθε είδος
θαλάσσιας ζωής, όπως τα σφουγγάρια που ζουν σε όλα τα μήκη και πλάτη. Από εκεί
μάλιστα απομονώθηκαν οι πρώτες δύο ουσίες (μεταβολίτες) κατά του καρκίνου που
λέγονται σπογγουριδίνη και σπογγοθυμιδίνη. Όταν δοκιμάστηκαν στο εργαστήριο,
γέμισαν με αισιοδοξία τους ερευνητές.

Την ίδια στιγμή, μεγάλο ενδιαφέρον συγκεντρώνουν τα κοράλλια που υπάρχουν στην
Καραϊβική, τη Νέα Γουινέα και την Αυστραλία. Οι επιστήμονες μάλιστα βρήκαν
χρήσιμα συστατικά πρωτεϊνικής φύσης ακόμη και στο αίμα ενός περίεργου
καβουριού, που είναι αρχαιότερο από τους δεινοσαύρους και είναι γνωστό με την
ονομασία Limulus polyphemus.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου