[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

AYTO ΠΟΥ φαίνεται να κάνουν ορισμένοι τον τελευταίο καιρό είναι σταθερά
«να ανακυκλώνουν την Ιστορία» και κάποιοι άλλοι να εγκαταλείπουν «κεκτημένα»,
κυρίως στην Ευρώπη. Είναι αυτονόητο: κάθε λαός οφείλει να γνωρίζει, τιμά και
σέβεται την Ιστορία του. Αλλά κανένας λαός δεν μπορεί να προχωρήσει μπροστά
εάν συνεχώς «κοιτάζει πίσω». H γνώση της Ιστορίας είναι δύναμη. Αλλά κάποιος
γνωρίζει την Ιστορία για «να ξεπεράσει» μερικές φορές την Ιστορία, για να
αποφύγει τα λάθη και τραγωδίες του παρελθόντος και όχι για να τα επαναλάβει.
Τον τελευταίο καιρό η Ελλάδα (ή τουλάχιστον σημαντικό μέρος αυτής) εμφανίζεται
να βλέπει συνεχώς προς τα πίσω. Αντί να προχωρεί δυναμικά προς τον εικοστό
πρώτο αιώνα, φαίνεται να διολισθαίνει στον περασμένο αιώνα, ή ακόμα και στον
δέκατο ένατο. Να ασχολείται με το τι έγινε, πώς έγινε, γιατί έγινε σχεδόν έναν
αιώνα πριν. Και τούτο όχι ως μέρος μιας σοβαρής ιστορικής ερευνητικής
διαδικασίας (πράγμα ιδιαίτερα χρήσιμο), αλλά ως καθημερινή ενασχόληση των
βραδινών δελτίων ειδήσεων (πράγμα εξόχως επικίνδυνο). Για να παραφράσουμε τη
γνωστή διατύπωση, «τα δελτία ειδήσεων φαίνεται μερικές φορές να παράγουν πολύ
περισσότερη ιστορία απ’ αυτήν που μπορεί να αντέξει η χώρα». Κάποιες φορές
γνωρίζουμε την Ιστορία για να παραδώσουμε μερικά πράγματα στη «λυτρωτική λήθη»
(όχι στην «ανιστόρητη λήθη»). «Θυμόμαστε για να ξεχάσουμε» σε μια παράδοξη
διατύπωση. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός Τ. Judt στην έξοχη ιστορία του για την
Ευρώπη, η μεταπολεμική Ευρώπη και μαζί μ’ αυτήν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπόρεσαν να
προχωρήσουν χάρις «σ’ ένα ορισμένο μέτρο συλλογικής λήθης και αμνησίας».
«Χωρίς τη συλλογική αμνησία», γράφει, «η εντυπωσιακή μεταπολεμική ανάκαμψη της
Ευρώπης δεν θα ήταν δυνατή». Βεβαίως ζούμε σ’ ένα γεωγραφικό περιβάλλον στο
οποίο ισχυρές δυνάμεις, χώρες, άτομα επενδύουν στην «ανακύκλωση της Ιστορίας».
Είναι το περιβάλλον των Βαλκανίων. Αλλά η Ελλάδα υποτίθεται ότι θέλει να είναι
μια «ευρωπαϊκή χώρα» στην περιοχή που αγωνίζεται να εξευρωπαΐσει την περιοχή
στο σύνολό της. Επομένως καλό είναι να μην παρασύρεται απ’ τις διάφορες
σειρήνες του πρωτόγονου, έξαλλου εθνικισμού…

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.