ΠAPEMBAΣH Oι 10 θέσεις του ΠAΣΟK για την αναθεώρηση

Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κ. Γ. Παπανδρέου υπέβαλε στις 10 Μαΐου 2006 δέκα
προτάσεις για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Από την ώρα που πληροφορήθηκα
τις προτάσεις αυτές από τον Τύπο, αισθάνομαι το χρέος ως Καθηγητής του κλάδου
αλλά και ως πολίτης να πω τη γνώμη μου. Παίρνω τις προτάσεις με τη σειρά που
δημοσιεύθηκαν:

1. «Ενδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης».

Συμφωνώ απολύτως με την πρόταση. Ανταποκρίνεται στο εκφρασμένο αίτημα της
ΚΕΔΚΕ, κυρίως όμως ανοίγει τελικά τον δρόμο για την αναβάθμιση των τοπικών
κοινωνιών. Σε μια εποχή σημαντικής κρίσης αξιοπιστίας του πολιτικού βίου σε
εθνικό επίπεδο, η ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών αποτελεί ένα θεσμικό και
πολιτικό αντίδοτο.

2. «Ενίσχυση θεσμών άμεσης δημοκρατίας (δημοψήφισμα, λαϊκή νομοθετική
πρωτοβουλία)».

Συμφωνώ απολύτως με την πρόταση, υπό τον όρο να κατοχυρωθεί το δημοψήφισμα
έναντι κινδύνων εκφυλισμού του και χρησιμοποίησής του ως μέσου πολιτικής
δημαγωγίας. Θέλω να πω τούτο: Δημοψήφισμα χωρίς πλήρη ενημέρωση του εκλογικού
σώματος για την ουσία του τιθέμενου ερωτήματος, δίνει στα κόμματα τη
δυνατότητα να καθορίσουν αυτά, και ανάλογα με τον μεταξύ τους συσχετισμό
δυνάμεων, την έκβασή του.

3. «Μεικτό εκλογικό σύστημα με συνδυασμό σταυρού και λίστας».

H πρόταση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. H κατοχύρωση του πυρήνα του
εκλογικού συστήματος στο Σύνταγμα – τονίζω, μόνο του πυρήνα – είναι πραγματικά
αναγκαία. Για τον συνδυασμό λίστας και σταυρού όμως πρέπει να προσεχτεί τούτο:
H λίστα πρέπει να συνδυάζεται με νομικά κατοχυρωμένες δημοκρατικές
ενδοκομματικές διαδικασίες που σήμερα συνιστούν μόνο προφάσεις. Διαφορετικά η
λίστα θα ολοκληρώσει την αρχηγική αυθαιρεσία και θα επιδεινώσει έτσι το
δημοκρατικό έλλειμμα που χαρακτηρίζει εν πολλοίς τη λειτουργία των κομμάτων.
Αλλά και κατά την, έστω και μερική, διατήρηση του σταυρού προτίμησης, δεν
πρέπει να λησμονείται πως ο ψηφοφόρος θα παραμείνει πελάτης και ο βουλευτής
πολιτικός επαγγελματίας. Να επανεξεταστούν δυνατότητες αποφυγής του σταυρού.

4. «Ενίσχυση της Βουλής ως οργάνου δημόσιου ελέγχου, διαβούλευσης και
λογοδοσίας».

Συμφωνώ απολύτως με την πρόταση. H αναβάθμιση της Βουλής, ιδίως σε μια εποχή
βαθιάς κρίσης αξιοπιστίας της πολιτικής, καθιστά αναγκαία μεταξύ άλλων και την
επανεξέταση του συνολικού Δικαίου της Βουλής.

5. «Ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών για την προώθηση της συμμετοχικής
δημοκρατίας».

H πρόταση αυτή, αν υλοποιηθεί μελετημένα, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή
ποιοτική αναβάθμιση της δημοκρατίας. Την επικροτώ, περιμένοντας τη
συγκεκριμενοποίησή της και προσθέτω: Θα ήταν σημαντικό βήμα αν θεσμοποιήσουμε
σε συνταγματικό επίπεδο τις μη κυβερνητικές (και μη κερδοσκοπικές) Οργανώσεις
των πολιτών, προσφέροντάς τους θεσμικό κύρος αλλά και θεσμική υπόσταση. Θα
ήταν ένα σημαντικό περαιτέρω βήμα προς τη συμμετοχική δημοκρατία.

6. «Αναφορά στο Σύνταγμα της ενσωμάτωσης των αλλοδαπών στην πολιτική,
οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου».

Και θαρραλέα και ευρωπαϊκά προσανατολισμένη πρόταση, που δίνει περιεχόμενο
στον σεβασμό του ανθρώπου και στην αξία του. Εδώ όμως, κατά την υλοποίηση της
πρότασης πρέπει να ληφθούν υπόψη και το εθνικό συμφέρον και οι – φυσικά μόνο
εύλογες – ευαισθησίες των Ελλήνων.

7. «Διακριτοί ρόλοι Κράτους και Εκκλησίας. Κυρίως:
αντικατάσταση του θρησκευτικού όρκου με διαβεβαίωση στο Σύνταγμα και
κατάργηση της απαγόρευσης του προσηλυτισμού».

Συμφωνώ απολύτως με τις συγκεκριμένες προτάσεις. Έπρεπε προ πολλού να είχαν
θεσπιστεί τόσο τα περί όρκου όσο και τα περί προσηλυτισμού. H διατύπωση της
όλης πρότασης όμως προδίδει επιφυλακτικότητα. Το μέγιστο θέμα είναι πώς θα
πάψει η Εκκλησία να είναι – ή πάντως να εμφανίζεται από εκπροσώπους της –
κράτος εν κράτει, προσβάλλοντας και τη δημοκρατία και την Ορθοδοξία. Επ’ αυτού
λέξη!

8. «Μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά AEI».

Μα είναι ο ρόλος ενός κόμματος που αξιώνει τον χαρακτηρισμό του ως αριστερού
(έστω και ως κεντροαριστερού!) να στηρίζει την όχι άδολη λογική κατά του
κρατικού Πανεπιστημίου;

9. «Κατοχύρωση εγγυημένου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης για όλους».

Συμφωνώ απολύτως με την πρόταση. Όσο και αν κάποιος μπορεί να πει πως μια
τέτοια «κατοχύρωση» δεν λύνει το πρόβλημα, η πρόταση είναι από κάθε άποψη πολύ
επιτυχής. Προσφέρει συνταγματικό κύρος στην έπαλξη του αγώνα και προσδίδει
στην ελληνική πολιτεία πιο ανθρώπινο πρόσωπο.

10. «Αποδέσμευση της εκλογής του Προέδρου από τη διάλυση της Βουλής».

Αποτελεί παλιά μου πρόταση. Ήδη από το 1974 επιχειρηματολογώ υπέρ αυτής της
άποψης. Προτείνω όμως την εκλογή αποκλειστικά από τον λαό με ταυτόχρονη
διατήρηση των περιορισμένων προεδρικών αρμοδιοτήτων, όπως δηλαδή έχουν σήμερα.
Πρέπει επιτέλους να ξεχωρίσουμε δύο διαφορετικά θέματα: Το ποιες αρμοδιότητες
έχει ένα όργανο, από το ζήτημα της ποιότητας της νομιμοποίησής του. Αυξημένη
νομιμοποίηση δεν θεμελιώνει υπέρβαση αρμοδιοτήτων.

11. Προοίμιο. Πολύ θετική η σκέψη να ενταχθούν αναφορές για τις αξίες,
την ταυτότητά μας, τον πολιτισμό και τη γλώσσα μας, τον Ελληνισμό και την
Ελλάδα και για τη θέση μας στην Ευρώπη και τον κόσμο.

12. Επιπλέον επισημαίνω:

α. Θετικό το γεγονός ότι με τις προτάσεις δεν στηρίζεται η ιδέα ίδρυσης
Συνταγματικού Δικαστηρίου.

β. Αρνητικό είναι ότι δεν προτείνεται εκτενές άρθρο για τη θέση της
Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

γ. Αρνητικό είναι τέλος το γεγονός ότι δεν δηλώνεται η βούληση
κατάργησης τόσο του αυστηρού ασυμβιβάστου για τους βουλευτές, που υποβαθμίζει
τον θεσμό της Βουλής, όσο και των ρυθμίσεων περί βασικού μετόχου. Το ήθος της
Πολιτείας, δηλαδή η καταπολέμηση της διαπλοκής, δεν εξασφαλίζεται από μέτρα
κατά κάποιων μουστερήδων που επιζητούν τη διαπλοκή, αφού έτσι κι αλλιώς
υπάρχουν τρόποι αποφυγής των συνεπειών των συνταγματικών απαγορεύσεων. Το ήθος
της Πολιτείας μία και μόνη εγγύηση έχει: Έναν λαό που να εκλέγει άρχοντες που
δεν είναι εξαγοράσιμοι. Χωρίς εξαγοράσιμους άρχοντες διαπλοκή δεν υπάρχει.