Eπικοινωνούν με «λέξεις»

«Πιάου, πιάου!». «Χακ, χακ!». Φαίνεται πως οι άνθρωποι δεν είναι τα
μοναδικά πλάσματα που μπορούν να βάλουν τη μια λέξη δίπλα στην άλλη. «Πιάου,
πιάου!». «Χακ, χακ!». (πάει να πει: «Τρέξτε να φύγουμε από εδώ!», στη «γλώσσα»
των πιθήκων)!

Κερκοπίθηκος. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το στοιχειώδες συντακτικό βασικό στοιχείο της γλώσσας – ενδέχεται να είναι ευρύτερα διαδεδομένο στα πρωτεύοντα θηλαστικά απ’ ό,τι νομίζαμε

Οι πίθηκοι είναι εις θέσιν να συνθέτουν μιαν απλή «πρόταση», σύμφωνα με έρευνα
η οποία παρουσιάζει τα πρώτα στοιχεία όσον αφορά το ότι τα ζώα έχουν τη
δυνατότητα να σχηματίζουν αυτό το βασικό στοιχείο της γλώσσας. Βρετανοί
επιστήμονες ανακάλυψαν ότι ο κερκοπίθηκος της Νιγηρίας επικοινωνεί
συνδυάζοντας ήχους σε μιαν αλληλουχία η οποία εν συνόλω έχει διαφορετική
σημασία από τα επιμέρους συστατικά της – μια ικανότητα που μέχρι τώρα νομίζαμε
ότι ήταν αποκλειστικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου!

Μολονότι πολλά ζώα επικοινωνούν μεταξύ τους με καλέσματα τα οποία έχουν
συγκεκριμένη σημασία – συνήθως προειδοποιούν για την παρουσία κάποιου εχθρού
-, δεν γνωρίζαμε μέχρι σήμερα κανένα ζώο που να μπορεί να συνδυάζει αυτά τα
καλέσματα σε αλληλουχίες παρόμοιες με εκείνες που υπάρχουν στην ανθρώπινη
γλώσσα.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι το στοιχειώδες συντακτικό – ένα βασικό συστατικό
στοιχείο της γλώσσας – ενδέχεται να είναι ευρύτερα διαδεδομένο στα πρωτεύοντα
θηλαστικά απ’ ό,τι νομίζαμε αρχικά. Στοιχείο μάλιστα που θα μπορούσε να ρίξει
νέο φως στην εξέλιξη αυτού τού κατ’ εξοχήν ανθρώπινου χαρακτηριστικού.

Τα καλέσματα

Οι κερκοπίθηκοι στο Εθνικό Πάρκο Γκασάκα Γκούμτι της Νιγηρίας έχουν δύο βασικά
καλέσματα όταν θέλουν να σημάνουν συναγερμό. Ο ήχος «πιάου» προειδοποιεί τα
άλλα ζώα ότι παραμονεύει λεοπάρδαλη, ενώ ο ήχος που μοιάζει με βήχα και οι
επιστήμονες τον χαρακτήρισαν «χακ» χρησιμοποιείται όποτε πετάει κοντά αετός.

H Κέιτ Άρνολντ και ο Κλάους Ζουμπερμπίλερ, του Πανεπιστημίου Σεντ Άντριους,
παρατήρησαν τους πιθήκους να χρησιμοποιούν αυτούς τους δύο ήχους με έναν νέο
τρόπο. Μια συγκεκριμένη αλληλουχία από «πιάου» και «χακ» φαίνεται πως σημαίνει
κάτι εντελώς διαφορετικό. Οι πίθηκοι αυτοί ζουν σε ομάδες που αποτελούνται από
ένα μοναδικό αρσενικό, το οποίο συνοδεύεται από θηλυκά με τα μωρά τους. Όταν
το αρσενικό προφέρει αυτήν την «πρόταση» – που αποτελείται από μέχρι και τρία
«πιάου» ακολουθούμενα μέχρι και από τέσσερα «χακ» – φαίνεται πως δίνει εντολή
στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας να μετακινηθούν σε πιο ασφαλές μέρος.

Τα συμπεράσματα αυτής της επιστημονικής έρευνας δημοσιεύονται στο περιοδικό
«Nature». H δρ Άρνολντ αναφέρει συγκεκριμένα: «Αυτές οι “φράσεις” δεν
δημιουργήθηκαν τυχαία και φαίνεται να υπάρχουν συγκεκριμένες δομές. Με
παρατήρηση και με πειράματα δείξαμε ότι η αλληλουχία “πιάου – χακ” σημαίνει
κάτι σαν “πάμε να φύγουμε”, ενώ από μόνα τους τα “πιάου” έχουν πολλαπλές
χρήσεις και τα “χακ” χρησιμοποιούνται ως προειδοποιήσεις».

Πώς «συνομιλούν» τα ζώα

* ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Δεν είναι γνωστό εάν διαθέτουν κάποιο γλωσσικό κώδικα,
πάντως επικοινωνούν μεταξύ τους με «σφυρίγματα». Όταν ένα δελφίνι βλέπει ένα
αντικείμενο από μακριά, εκπέμπει ήχους και χρησιμοποιεί την ηχώ προκειμένου να
υπολογίσει αφενός το μέγεθος του αντικειμένου και αφετέρου την απόσταση από
αυτό.

* ΠΤΗΝΑ. Τα καλέσματα των πτηνών χρησιμεύουν είτε προκειμένου να
σημάνουν συναγερμό είτε για να διατηρείται η επαφή του κάθε πτηνού με το
κοπάδι. Τα κελαϊδίσματα προέρχονται κυρίως από τα αρσενικά και χρησιμεύουν για
να διεκδικήσουν μια περιοχή ή για να καλέσουν κάποιο ταίρι.

* ΦΑΛΑΙΝΕΣ. Επικοινωνούν αλλά και προσανατολίζονται με «οδηγό» τούς
ήχους. H πιο γνωστή μορφή επικοινωνίας μεταξύ τους είναι το «τραγούδι» της
αρσενικής φάλαινας τού είδους των μεγαπτέρων κατά την εποχή του ζευγαρώματος.
Το «τραγούδι» μάλιστα θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της διαδικασίας σεξουαλικής
επιλογής.

* BATPAXIA. Διαθέτουν ένα πολύπλοκο σύστημα καλεσμάτων με τα οποία
επικοινωνούν μεταξύ τους. Μέσω αυτών το αρσενικό καλεί το θηλυκό. Σε ορισμένα
είδη, όπως το Polypedates leucomystax, το θηλυκό απαντά στο αρσενικό. H
μοναδική περίπτωση κατά την οποία τα βατράχια κοάζουν με το στόμα ανοιχτό,
είναι όταν βρίσκονται σε απόγνωση!

©The Times, 2006