TPITH AΠOΨH H πρόοδος της συντήρησης

Ένα από τα πολλά προβλήματα που έχει δημιουργήσει η έκπτωση του δημόσιου λόγου
στην Ελλάδα είναι η παραφθορά των εννοιών της προόδου και της συντήρησης.
Συμβολή σε αυτό είχαν και τα δύο κόμματα εξουσίας: το ΠΑΣΟΚ γιατί εξελέγη,
πολιτεύθηκε και μετέδωσε την ιδέα ότι η όποια κίνηση αρκεί να αυτοαποκαλείται
«αλλαγή» για να είναι αυτόχρημα προοδευτική, η δε Νέα Δημοκρατία γιατί
διέσυρε, σε μόλις ενάμιση χρόνο άσκησης της εξουσίας, τη «μεταρρύθμιση»,
στεγάζοντας συστηματικά εκεί την αδυναμία της να προβεί σε επιλογές και να
αναλάβει τις ευθύνες της. Ξεκομμένη από ένα γενικό σχέδιο με διακριτά πολιτικά
χαρακτηριστικά, ακυρωμένη, στη συνέχεια, εξαιτίας ενός κυβερνητικού σχεδίου
υπέρβασης των προβλημάτων διά της άρνησής τους, η «πρόοδος» δεν
αντικατοπτρίζει πια καμία πολιτική πραγματικότητα. Παράλληλα, η κοινωνική
αποδοχή της ενισχύεται, αφού οι πολίτες αισθάνονται τα αδιέξοδα και δεν μπορεί
παρά να επιζητούν τη φυγή προς τα εμπρός – έστω και χωρίς πυξίδα. Έχουμε έτσι
φθάσει στο παράδοξο όλοι να μιλούν για πρόοδο, χωρίς αυτή να σημαίνει τίποτα,
και η παραμικρή αντίσταση σε κάθε επιμέρους αλλαγή να θεωρείται οπισθοδρομική
στάση – ακόμα κι αν πραγματικά οπισθοδρομικό είναι μόνο το συγκεκριμένο μέτρο
κατά του οποίου εκφράζεται.

Ειδικά στον τομέα του λεγόμενου κράτους δικαίου, η σύγχυση συνιστά κάτι
παραπάνω από εμπόδιο, κίνδυνο για τη δημοκρατία. Εκεί η τάση να τα αλλάξουμε
όλα γιατί άλλαξαν οι καιροί απειλεί να τινάξει στον αέρα κατακτήσεις που
έκαναν καλύτερη και αξιοπρεπέστερη τη ζωή των πολιτών.

Στο ζήτημα της αντιμετώπισης της διεθνούς τρομοκρατίας, ποια είναι άραγε η
πραγματικά προοδευτική στάση, το αμερικανο-βρετανικό δόγμα «θυσιάζω χωρίς
δεύτερη σκέψη κάποιες ελευθερίες γιατί δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ασφάλεια» ή
η δικαιοπολιτική αντίληψη «διαφυλάσσω ως κόρην οφθαλμού τις ελευθερίες, γιατί
κάθε υποχώρησή τους ανοίγει μια νέα πόρτα στους επιβουλείς της ασφάλειας»;
Αντιστοίχως, στο δικό μας θεσμικό πεδίο, και μάλιστα στο ανώτερό του επίπεδο,
αφού έτσι το θέλησε η κυβέρνηση, ισχυρίζομαι πως η πραγματικά προοδευτική
στάση είναι η διαφύλαξη και όχι η εκ νέου αλλαγή του Συντάγματος. Όχι μόνο
γιατί το ισχύον Σύνταγμά μας, παρά τις ατέλειές του – αλλά ποιο νομικό ή άλλο
κείμενο είναι «τέλειο»; -, είναι ένα από τα καλύτερα και πλέον προστατευτικά
των ελευθεριών διεθνώς, αλλά κυρίως γιατί πίσω από την αναθεωρητική
πρωτοβουλία υποκρύπτεται – κάθε μέρα που περνά το καθιστά και πιο σαφές – η
τάση να «φορτωθούν» όλα τα πολιτικά προβλήματα στο πλαίσιο (το Σύνταγμα) και
όχι να αντιμετωπισθούν, εντός του πλαισίου, από την εξουσία που είναι
επιφορτισμένη με αυτήν ακριβώς την αποστολή (την εκτελεστική, δηλαδή την
κυβέρνηση).

Οφείλεται, λοιπόν, ένα ξεκαθάρισμα όσο και να είναι δύσκολο στους καιρούς που
διανύουμε. Προοδευτική στάση δεν είναι η ηθικολογία, η δαιμονοποίηση των
προβλημάτων (τρανό παράδειγμα, η διαφθορά), μόνο και μόνο από αδυναμία – ή
επιλογή – να ληφθεί το οποιοδήποτε μέτρο «με κόστος» για την αντιμετώπιση των
δομικών ή συγκυριακών δυσλειτουργιών. Προοδευτική στάση δεν είναι η γκρίνια
του «τίποτα δεν πάει καλά», του «όλοι οι πολιτικοί είναι ίδιοι» (δηλαδή
διεφθαρμένοι), του «δεν υπάρχουν πια θεσμοί», που οδηγεί στην επίκληση μιας
αδιευκρίνιστης ανάγκης ασαφών «αλλαγών» ή «μεταρρυθμίσεων». Προοδευτική στάση
δεν είναι η θεσμολαγνεία, αλλά ο θεσμικός αυτοσεβασμός και η αυτοσυγκράτηση.
Αυτό που χρειάζεται για να πάμε πραγματικά μπροστά είναι η σκληρή και
εμπεριστατωμένη διάγνωση και κριτική, συνοδευόμενη πάντα από προτάσεις, ή έστω
τη σκιαγράφηση, διεξόδων. Με επίγνωση ότι το μόνο ίσως αδιέξοδο που δεν
αντιμετωπίζει αυτήν τη στιγμή η χώρα μας είναι το συνταγματικό.

Ο K. Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του
ΠΑΣΟΚ.