Mια κόντρα που άρχισε από τα Σκόπια

Στις αρχές του 1994, στα δρομάκια της Place Shuman των Βρυξελλών, όπου και
τότε στεγαζόταν το κτίριο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένα παράδοξο
ζευγάρι περπατά και συζητά προσπαθώντας παράλληλα να μη γλιστρήσει στο χιόνι
που ολοταχώς μετατρέπεται σε πάγο. Ο ένας άνδρας είναι πανύψηλος και κάτι
παραπάνω από εύσωμος, και χειρονομεί έντονα. Ο άλλος ψηλόλιγνος, νεώτερος,
ακούει προσεκτικά, κουνώντας κατά διαστήματα το κεφάλι του.

Επρόκειτο για τον Θόδωρο Πάγκαλο, αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών και
προεδρεύοντα της Ένωσης (η Ελλάδα είχε την προεδρία εκείνο το εξάμηνο) και τον
Γιώργο Παπανδρέου, υφυπουργό Εξωτερικών, που είχε μεταβεί στις Βρυξέλλες ως
εθνικός αντιπρόσωπος. Αντικείμενο της θυελλώδους συζήτησης – και για την
ακρίβεια, του… μονομερούς ξεσπάσματος του κ. Πάγκαλου – ήταν το εμπάργκο που
μόλις είχε επιβάλει η Ελλάδα στα Σκόπια. Μια απόφαση που εισηγήθηκε ο
Ευάγγελος Βενιζέλος και ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε δεκτή.

Ο προεδρεύων της Ένωσης, όμως – «Τεό» τον αποκαλούσαν τότε οι ευρωπαϊκές
εφημερίδες – όχι μόνον διαφωνεί με το εμπάργκο, όχι μόνο έχει υποστηρίξει
εντελώς διαφορετική θέση για τα Σκόπια, αλλά εξαιτίας του… πρωθυπουργεύοντος
κ. Βενιζέλου γνωρίζει πως την επομένη θα δεχθεί τα πυρά και των 12 τότε
εταίρων που δεν θα σεβασθούν το γεγονός ότι προεδρεύει. Ο Τεό κοντεύει να
σκάσει όμως και για έναν επιπλέον λόγο – αγγίζει μια από τις μεγαλύτερες
επιτυχίες που μπορεί να φιλοδοξεί μια προεδρία, την ολοκλήρωση των
διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση με τους λεγόμενους τέσσερις (που τελικά
έμειναν τρεις). Κι ήρθε ο Βενιζέλος να του χαλάσει την σούπα! Όσοι γνωρίζουν
τον Θόδωρο Πάγκαλο μαντεύουν σε γενικές γραμμές τι είπε το στόμα του εκείνο το
βράδυ, παραμονές του κρίσιμου Συμβουλίου. Ο Γιώργος Παπανδρέου, που για τους
γνωρίζοντες τα ενδότερα του υπουργείου Εξωτερικών αντιμετώπιζε τότε τον
υπουργό ως τον πνευματικό του πατέρα, ήταν από τους ελάχιστους που τ’ άκουσε
με τα αυτιά του. Και πήρε μια πρώτη γεύση τού τι συμβαίνει όταν ένας Πάγκαλος
οργίζεται.

Κάπως έτσι ξεκίνησε η ιστορική υπόγεια κόντρα Πάγκαλου – Βενιζέλου, η οποία
για ορισμένους μπορεί να φέρει τα χαρακτηριστικά μιας φυσιολογικής εξέλιξης
όταν έχουμε να κάνουμε με δυο κατά γενική εκτίμηση ευφυή στελέχη, καταρτισμένα
και πληθωρικά. Μονάχα που η αντιπαράθεση των δυο κορυφαίων στελεχών είναι πολύ
πιο βαθιά κι έχει εξηγήσεις αμιγώς πολιτικές.

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

Ο Βαγγέλης για τους φίλους και τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, έχει πολύ διαφορετικές
καταβολές. Από την Αριστερά πέρασε… ξώφαλτσα μόνο – από τον Δημοκρατικό
Αγώνα, τη μάλλον χαλαρή φοιτητική παράταξη του Ρήγα Φεραίου. Σε ελάχιστο χρόνο
κατόρθωσε να γίνει ο νεώτερος σε ηλικία καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου όχι
μόνον της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης. H επιστημονική του ιδιότητα, ωστόσο,
ευθύνεται και για μια “δομική” διαφορά με τον Θόδωρο Πάγκαλο αλλά και του
υπόλοιπους ευρωπαϊστές του ΠΑΣΟΚ. Ένας συνταγματολόγος είναι πολύ δύσκολο να
δεχθεί πως το δικό του επιστημονικό αντικείμενο, ο εθνικός καταστατικός
χάρτης, μπορεί να υποκύψει στο ευρωπαϊκό δίκαιο, ή πολύ περισσότερο το κράτος
– έθνος να έρθει δεύτερο μπροστά στο όραμα μιας ενιαίας Ευρώπης.

ΘΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ

Ξεκίνησε από την Αριστερά – και μάλιστα την κομμουνιστική – και πέρασε τη
δικτατορία στο Παρίσι και αλλού στην Ευρώπη. Απέκτησε μια βαθιά ευρωπαϊκή
κουλτούρα, παιδεία και πολιτική εμπειρία, που του επέτρεψε να αναδειχθεί όταν
το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση σε έναν από τους πλέον ειδικούς σε θέματα Ευρώπης,
έχοντας πάντα στο πλευρό του τον αντίστοιχης παιδείας Γιάννο Κρανιδιώτη. Ήταν,
έτσι, η φυσική επιλογή για να προεδρεύσει στην Ένωση το πρώτο εξάμηνο του 1994
– το περιβάλλον του Ανδρέα Παπανδρέου μπορεί να μην ήταν ενθουσιασμένο, αλλά
όλοι γνώριζαν πως ήταν ο καλύτερος για να φέρει σε πέρας αυτόν τον άθλο. Στο
τέλος του εξαμήνου, ο κ. Πάγκαλος ήταν το δημοφιλέστερο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ,
δημοτικότητα την οποία κατέστρεψε με τον τρόπο που πολιτεύθηκε για τον Δήμο
Αθηναίων. Εξάλλου, όταν επελέγη από τον Ανδρέα για τον δήμο, υπό τα ενθουσιώδη
χειροκροτήματα της Κεντρική Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ, ο ίδιος γύρισε και ψιθύρισε
στο αυτί του διπλανού του: «Όλοι αυτοί θα με βρίζουν αύριο – μεθαύριο».

Ο ευέξαπτος ευρωπαϊστής και ο φιλόδοξος καθηγητής

H διαφορά αντιλήψεων των δύο αντρών είχε ως αποτέλεσμα ο μεν κ. Πάγκαλος να
οδηγηθεί στο ρεύμα του εκσυγχρονισμού και στην Ομάδα των Τεσσάρων, μαζί με τον
Κώστα Σημίτη, τη Βάσω Παπανδρέου και τον Παρασκευά Αυγερινό. Ο δε Ευάγγελος
Βενιζέλος να παραμείνει μέχρι τέλους πιστός στο σύστημα Παπανδρέου αποτελώντας
ουσιαστικά όμως το Νο2 στην διακυβέρνηση της χώρας από το 1993 έως το 1996.

Όταν ο κ. Σημίτης γίνεται Πρωθυπουργός, οι κ.κ. Πάγκαλος και Βενιζέλος
διακρίνονται για άλλη μια φορά από διαφορετικές στάσεις: ο πρώτος καταλήγει να
αποπεμφθεί δυο φορές από τον Πρωθυπουργό – τη μία για την υπόθεση Οτζαλάν και
την άλλη για δηλώσεις του κατά του Γιώργου Παπανδρέου (σ.σ. του
προστατευομένου του κάποτε) και του Τάσου Γιαννίτση. Ο δεύτερος, παρότι
ουδέποτε παρακοιμώμενος του Κώστα Σημίτη, διατηρεί σταθερά υπουργικό πόστο κι
αποφεύγει επιμελώς τη σύγκρουση με τον Πρωθυπουργό, παρότι δεν κρύβει τις
επιφυλάξεις του για την πολιτική της προσέγγισης με την Τουρκία και την
οικονομική πολιτική των Παπαντωνίου – Χριστοδουλάκη. Φυσικά, δεν γλιτώνει και
τις επικρίσεις εντός του κόμματος για δύο περιπτώσεις που χειρίσθηκε
προσωπικά. Μία η βασιλική περιουσία αλλά και η τελευταία αναθεώρηση του
Συντάγματος οι οποίες όπως λένε οι άσπονδοι φίλοι του δεν είχαν ιδιαίτερα
επιτυχή κατάληξη.

Ο κ. Βενιζέλος αναδεικνύεται με τις τοποθετήσεις του σε μια πληθώρα θεμάτων σε
οιονεί έτερο πόλο του Παπανδρέου. Ο Θόδωρος Πάγκαλος, αντιθέτως, μοιάζει να
έχει εγκαταλείψει την πληθωρικότητά του, να στηρίζει τον κ. Παπανδρέου, και
σποραδικά μόνο να τοποθετείται για επιμέρους θέματα.

Το… κακό ριζικό του ΠΑΣΟΚ και του κ. Παπανδρέου προφανώς τα φέρνει έτσι ώστε
να συμβούν σε σύντομο χρονικό διάστημα δύο εντελώς άσχετα πράγματα: το ένα
είναι για λόγους που άπτονται του απρόβλεπτου ψυχισμού σαράντα και πλέον ετών,
ο κ. Πάγκαλος να λύσει τη σιωπή του και να μιλήσει για όλους και για όλα,
περιλαμβάνοντας, σύμφωνα με τους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, και τον κ.
Βενιζέλο, «στολίζοντάς» τον έτσι ακριβώς όπως έκανε και κατ’ ιδίαν πριν από 12
χρόνια. Ο δεύτερος είναι να έχει χρεωθεί ο πρώην υπουργός Εξωτερικών την
αναθεώρηση του Συντάγματος – το αγαπημένο επιστημονικό αντικείμενο του
καθηγητή Βενιζέλου. Και όσο ψύχραιμος κι αν είναι ο Βαγγέλης, ένα πράγμα τον
βγάζει εκτός εαυτού – να αμφισβητείται η επιστημονική του κατάρτιση!

Λάδι στη φωτιά με πρόταση Πάγκαλου

Ανατροφοδοτήθηκε ώς έναν βαθμό η γνωστή κόντρα Θ. Πάγκαλου – Ευάγγ. Βενιζέλου
στη χθεσινή συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ. Συγκεκριμένα, κατά
τη συζήτηση του θέματος που προέκυψε με την τροπολογία για τη συνταξιοδότηση
των απολυμένων της Κλωνατέξ, ο Θόδωρος Πάγκαλος πρότεινε να υποχρεωθούν όσοι
από το ΠΑΣΟΚ υπέγραψαν ανάλογη τροπολογία να αποσύρουν την υπογραφή τους. Ο κ.
Πάγκαλος έκανε λόγο, σύμφωνα με πληροφορίες, για λαϊκίστικη συμπεριφορά και
τόνισε ότι το ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικό με αυτού του
είδους τα ζητήματα. Μεταξύ εκείνων που υπέγραψαν την τροπολογία του ΠΑΣΟΚ για
την Κλωνατέξ είναι και ο κ. Ευάγγ. Βενιζέλος. Κατά τη διάρκεια της
συνεδρίασης, το Πολιτικό Συμβούλιο αποδέχθηκε εισήγηση της Μαριλίζας
Ξενογιαννακοπούλου για τη δημιουργία και λειτουργία στο ΠΑΣΟΚ τομεακών
οργανώσεων.