Ο Iούδας ανήκε στους «χίπηδες»!

Ως ήρωας παρουσιάζεται ο προδότης του Ιησού στο Ευαγγέλιο του Ιούδα, που ανήκει στα απόκρυφα κείμενα των επαναστατών χριστιανών από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια. «Ακόμη και τα κανονικά Ευαγγέλια έχουν δανειστεί αφηγήσεις από τα απόκρυφα. Όπως, για παράδειγμα, τα Εισόδια της Θεοτόκου», λέει στα «NEA» ο καθηγητής Φιλοσοφίας των Θρησκειών Μάριος Μπέγζος

«Αυτοί που είναι ζωντανοί θα πεθάνουν. Πώς ζουν μέσα σε μια αυταπάτη; Οι
πλούσιοι έγιναν φτωχοί και οι βασιλείς ανατράπηκαν. Όλα πρέπει να αλλάξουν. Ο
κόσμος είναι μια ψευδαίσθηση». Οι επαναστατικές αυτές ιδέες έχουν διατυπωθεί
από τη σέκτα των Γνωστικών του πρώιμου χριστιανισμού. Το γνωστικό κείμενο
αποκλείστηκε, βέβαια, από την τελική εκδοχή της Καινής Διαθήκης, όπως και
πληθώρα απόκρυφων ή ψευδεπίγραφων κειμένων από την επίσημη Εκκλησία.

H μετάφραση του Ευαγγελίου του Ιούδα (κυκλοφορεί με το «National Geographic»),
ενός γνωστικού κειμένου του 2ου αιώνα, φέρνει την Εκκλησία αντιμέτωπη με την
ιστορία διώξεων και περιθωριοποίησης ομάδων που δεν συμμορφώνονταν με το
επίσημο δόγμα. Μια ιστορία μικρών επαναστάσεων, των «χίπηδων» της εποχής, όπως
τους χαρακτηρίζει ο Μάριος Μπέγζος, καθηγητής Φιλοσοφίας των Θρησκειών στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών, οι οποίοι «τόνιζαν το πνευματικό και άυλο στοιχείο και
εναντιώνονταν σε κάθε μορφή εξουσίας».

Τα απόκρυφα κείμενα βρίσκονται σε αντίθεση με τα κανονικά τέσσερα Ευαγγέλια
της Καινής Διαθήκης. Γράφτηκαν κατά τους πρωτοχριστιανικούς αιώνες και «είτε
θεωρήθηκαν αιρετικά είτε κρίθηκαν αβάσιμες μυθιστορίες. Από αυτά η Εκκλησία
αποφάσισε ότι τα κανονικά, δηλαδή τα επίσημα, είναι τα 27», εξηγεί ο κ.
Μπέγζος. Όλα τα υπόλοιπα «είναι ιδιωτικά αναγνώσματα, που εκφράζουν απόψεις
διαφόρων. Όταν, μάλιστα, κυκλοφορούσε ένα τέτοιο κείμενο για να έχει κύρος,
του έδιναν το όνομα ενός Αποστόλου. Έτσι προέκυψε και το Ευαγγέλιο του Ιούδα».

Με απλά λόγια, άλλα εξέφραζαν την εμπειρία της επίσημης χριστιανικής
κοινότητας κι άλλα τις εμπειρίες άλλων σεκτών. «Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης
έχουν παραχθεί από μια κοινότητα και απευθύνονται σε αυτή. Έξω από αυτή την
κοινότητα, είναι συζητήσιμα», λέει.

Για να καθοριστεί ο Κανόνας – τα τέσσερα επίσημα Ευαγγέλια – πέρασαν δυόμισι
αιώνες θυελλωδών συζητήσεων, η άρση των οποίων οφείλεται στον πατέρα Ειρηναίο
(μέσα του 3ου αιώνα). Ένα μέρος των απόκρυφων προέρχεται από τους Γνωστικούς,
ένα κίνημα που πίστευε ότι ο άνθρωπος έχει θεϊκή υπόσταση την οποία θα
ανακαλύψει μέσω της Γνώσης. Το Ευαγγέλιο του Ιούδα αντανακλά τη μάχη που
δόθηκε πριν από αιώνες μεταξύ της οργανωμένης Εκκλησίας και των Γνωστικών,
«του μεγαλύτερου κινδύνου για την πρωτοχριστιανική Εκκλησία» λέει ο ομότιμος
καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Σάββας Αγουρίδης.

«Ο Γνωστικισμός εμπνεύστηκε από την ελληνική φιλοσοφία, τον πλατωνισμό,
αλλά πήρε κι από τον χριστιανισμό και τον εβραϊσμό. Πεποίθηση των Γνωστικών
ήταν ότι δεν σε σώζει η πίστη σου, ότι ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί μόνος του
μέσα από τη Γνώση», λέει ο κ. Μπέγζος. Γι’ αυτό, παρατηρεί ο Βρετανός
ιστορικός Άντριου Σινκλέρ, «ο Ειρηναίος τούς αποκήρυξε. H άμεση προσέγγιση της
χριστιανικής αποκάλυψης έθεσε σε αμφισβήτηση τη θρησκευτική εξουσία. Γιατί να
ακούσεις έναν κληρικό, όταν μια εσωτερική φωνή σού λέει τι θέλει ο Χριστός να
κάνεις;».

Οι Γνωστικιστές «είχαν φοβερή απήχηση και θόλωναν τα νερά για το πού
τελειώνει ο χριστιανισμός και πού αρχίζει ο μυστικισμός, αλλά και το επίπεδο
εμπιστοσύνης των ανθρώπων στην εξουσία», προσθέτει ο κ. Μπέγζος. «Επρόκειτο
για ατομικές απόψεις, γι’ αυτό και ήταν επικίνδυνες».

Κάτω από την ομπρέλα των Γνωστικών ευδοκίμησαν μικρότερες σέκτες οι οποίες
«ήθελαν να κάνουν αντίλογο, να τονίσουν την εξατομίκευση, ενώ πολλές πρόβαλλαν
αρνητικές φιγούρες της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης». Όπως οι Καϊνίτες,
κατά τους οποίους ο Κάιν, διαπράττοντας φόνο, επέτρεψε στους ανθρώπους να τον
αρνηθούν και γι’ αυτό να έχουν πιθανότητες λύτρωσης. Σε αυτούς αποδίδεται και
η συγγραφή του Ευαγγελίου του Ιούδα, συμφωνούν οι κ.κ. Αγουρίδης και Μπέγζος.

Σέκτες των Γνωστικών ήταν επίσης οι Αδαμίτες οι οποίοι πραγματοποιούσαν
τελετές γυμνοί, αλλά και οι Οφίτες που λάτρευαν το φίδι. «Οι σέκτες αυτές με
τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μπορούσαν να πιστεύουν ό,τι ήθελαν. Στο Βυζάντιο, τα
κείμενά τους καταστράφηκαν και οι ίδιοι περιθωριοποιήθηκαν», λέει ο κ.
Μπέγζος.

«Καθαροί» και Καμπάλα

Και η Δυτική Εκκλησία είχε τους επαναστάτες της. Από τους Γνωστικούς προήλθαν
στα μέσα του 10ου αιώνα οι Καθαροί, που ευδοκίμησαν στη Νότια Γαλλία και
κήρυσσαν την απευθείας προσέγγιση των πιστών με το θείο αποκηρύσσοντας το
διεφθαρμένο κράτος και την Εκκλησία. Κατά τον ιστορικό Άντριου Σινκλέρ, όσοι
επέζησαν εντάχθηκαν αργότερα στους Ναΐτες. «Οι Καθαροί στη Δύση ήταν το
αντίστοιχο των Βογομίλων», λέει ο Μάριος Μπέγζος. «Και οι Παυλικιανοί που
είχαν καταφύγει στη σημερινή Βοσνία από τους Γνωστικούς προέρχονταν, αλλά
αργότερα ασπάστηκαν το Ισλάμ. Ο Γνωστικισμός έφτασε μέχρι τους Ναΐτες και τους
Τέκτονες. Όλα αυτά τα κινήματα περιθωριοποιούνταν, αλλά επιβίωναν σε
απομακρυσμένες περιοχές, όπως τα Πυρηναία. Ακόμα και η σημερινή Καμπάλα
θεωρείται ότι ξεκίνησε από τα Πυρηναία».

Τα απόκρυφα πουλάνε

«Ξεχάστε τον “Κώδικα Da Vinci”, εδώ βρίσκεται το αληθινό πράγμα!», διακήρυττε
ο Μισέλ Βαν Ριν, Ολλανδός πρώην έμπορος τέχνης, όταν πρωτοβγήκε η είδηση ότι
θα μεταφραστεί το Ευαγγέλιο του Ιούδα. Πάντως, οι πωλήσεις για τα
μυθιστορήματα που αντλούν έμπνευση από τα απόκρυφα κείμενα καλά κρατούν. Το
νέο βιβλίο του Μάικλ Μπάιτζεντ -ενός από τους δύο συγγραφείς που μήνυσαν τον
Νταν Μπράουν για λογοκλοπή – «The Jesus Papers», στο οποίο ο συγγραφέας
αμφισβητεί τη θεϊκή υπόσταση του Ιησού, κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ πριν από δέκα
περίπου ημέρες και ήδη έχει τυπωθεί σε 150.000 αντίτυπα, ως αντίπαλο δέος στον
«Κώδικα». Αναμένεται μάλιστα να κυκλοφορήσει στη Βρετανία την ερχόμενη
εβδομάδα, οπότε αναμένεται να βγει στις αίθουσες και η ταινία που βασίζεται
στο μπεστ-σέλερ του Νταν Μπράουν.

INFO

Άντριου Σινκλέρ, «Ανατομία του τρόμου. Ιστορία της τρομοκρατίας», Εκδ.
Ωκεανίδα, Τιμή: 20,10 ευρώ.