MATIEΣ X. Pωμανού

Κυριακή πρωί, μου τηλεφώνησε η φίλη μου η Μάγδα. H Μάγδα Κοτζιά, του «Εξάντα».
Είχα καιρό να την ακούσω. Άρχισα να της λέω διάφορα. Καλαμπούρια, κυρίως. Ήταν
περίεργα ψυχρή. «Τι συμβαίνει;», ρώτησα ανήσυχος. «Πού είναι η Ράια; Θέλω να
της μιλήσω» – «Μα, τι συμβαίνει;», ξαναρώτησα. «Καλά, θα σου το πω: πέθανε η
Χρύσα!». Έμεινα εμβρόντητος. «Πώς; Απ’ όσο ξέρω, δεν ήταν άρρωστη… Δεν
άντεξε, προφανώς, τον θάνατο του Νίκου…».

Τη Χρύσα Ρωμανού την γνώρισα από τη Ράια Μουζενίδου, τη γυναίκα μου. Ήταν
στενές φίλες. Έκαναν καθημερινά παρέα, τόσο στο Παρίσι, όσο και στη Νορμανδία,
όπου είχαν ένα σπίτι οι Κεσσανλήδες («οι Κασουλήδες», όπως τους έλεγε η
αχώριστη – επίσης – φίλη τους, η Μάγδα). Μου άρεσε πολύ η Χρύσα. Είχε έναν
μαγνητισμό το βλέμμα της. Και ντυνόταν υπέροχα.

Αγαπούσε πολύ τον πατέρα της, τον ζωγράφο Γιόχαν Ρωμανό. Και θυμάμαι πώς
κοκκίνισε ευτυχισμένα, σαν δεκαεξάχρονο κοριτσόπουλο, όταν της είπα – και το
έχω γράψει – πως ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος, ο μεγάλος ζωγράφος, μου είχε πει
σε μια συνέντευξη, το 1978, πως ένας από τους καλλιτέχνες που του «στάθηκαν»
και τον ενθάρρυναν στα πρώτα του βήματα, ήταν ο Γιόχαν Ρωμανός.

H Χρύσα… Άφησε το προσωπικό της αποτύπωμα στη ζωγραφική. Ήταν ανήσυχη. Έκανε
συνεχώς καινούργια πράγματα. Και δημιουργούσε πάντοτε εντύπωση. Όπως την πρώτη
φορά, το 1958, που κέρδισε στο Σαλόνι Νέων Καλλιτεχνών, στον «Ζυγό», ένα από
τα τρία πρώτα βραβεία. Ακολούθησαν πολλά. Ώσπου ήρθε στη ζωή της ο Κεσσανλής.
Ο μεγαλύτερος θαυμαστής της.

Τον αγαπούσε παθιασμένα. Αλλά «του έμπαινε» κιόλας, συχνά. Καβγάδες
απίστευτοι! Με έναν φλογερό έρωτα, πάντα, στη μέση. Άλλοτε πάλι, όταν ο
νευρικός Νίκος έβαζε τις φωνές, η Ρωμανού έριχνε λάδι στην πληγή, μαλάκωνε τα
πράγματα. Μια γυναίκα γλυκιά, σοφή, με μοναδικό ταλέντο, με γρήγορη σκέψη.

Έγραψαν πολλοί και πολλά για τη Χρύσα, την τέχνη της, τη ζωή της. Άνθρωποι που
την έζησαν και την αγάπησαν. Εγώ της χρωστάω κάτι πολύτιμο: ξενύχτησε, μαζί με
τον Κεσσανλή και τη Μυρτώ Περάκη, πάνω από το κρεβάτι της γυναίκας μου την
ημέρα που γεννήθηκε η κόρη μας. Ήταν ένα ευλογημένο πλάσμα. Φοβάμαι ότι
επιζήτησε τον θάνατό της. Τον τελευταίο καιρό, μου είπε η Μάγδα, δεν έτρωγε
τίποτα. Μόνο κάπνιζε…

Χρύσα, καλό ταξίδι.