EPIKA ZIMΟN Aρχαιολογία κατά της παγκοσμιοποίησης

Το αίνιγμα του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα έλυσε η Έρικα Ζίμον, καθώς υποστήριξε πως απεικονίζεται η στιγμή που ο Δίας με έναν κεραυνό τερματίζει την έριδα ανάμεσα στον Ποσειδώνα και την Αθηνά για τη διεκδίκηση της Αθήνας. Μία υδρία αττικού εργαστηρίου (δεξιά) που βρέθηκε στην Πέλλα λίγο αργότερα επιβεβαίωσε πανηγυρικά τη θεωρία της

Αν και δεν συμμετείχε ποτέ σε ανασκαφή, είναι μία από τις ηγετικές μορφές στην
αρχαιολογία παγκοσμίως. H Έρικα Ζίμον – ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου
του Βίρτσμπουργκ – είναι η επιστήμονας που για μισό αιώνα κατάφερε όχι μόνο να
διεισδύσει στη γλώσσα των αρχαίων εικόνων και να την αποκρυπτογραφήσει, αλλά
και να εντρυφήσει με τον ίδιο ζήλο τόσο στα έργα τέχνης της προϊστορικής
εποχής όσο και στον Ντίρερ και τον Πουσέν.

Αεικίνητη, στα 79 της, η Γερμανίδα συγγραφέας των 26 βιβλίων και των 180 και
πλέον επιστημονικών άρθρων, πρώην διευθύντρια του Τμήματος Αρχαιοτήτων του
μουσείου Martin von Wagner του Βίρτσμπουργκ, που διαθέτει μία από τις
καλύτερες συλλογές ελληνικών αρχαιοτήτων στον κόσμο, και καθηγήτρια πολλών
σημερινών ακαδημαϊκών δασκάλων, εξακολουθεί να κάνει «ανασκαφές» στη
μυθολογία, να ταξιδεύει, να γράφει και να απολαμβάνει ελληνικό καφεδάκι, όπως
λέει σε καλά ελληνικά.

H στιγμή που «ξεκλείδωσε» το αίνιγμα του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα είναι
εκείνη ωστόσο που χάρισε στην αναγνωρισμένη επιστήμονα, από την Ιαπωνία έως
την Αμερική, μία θέση στο πάνθεον της αρχαιολογίας. «Είναι η σπουδαιότερη
ανακάλυψή μου», λέει στα «NEA» η Έρικα Ζίμον που βρέθηκε στην Ελλάδα με αφορμή
την αναγόρευσή της σε επίτιμη διδάκτορα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας
της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το μυστικό κρυβόταν στον κεραυνό του Δία που «είδε» στο κέντρο της σύνθεσης
και που ανέτρεψε όλο το σκηνικό της διαμάχης Αθηνάς και Ποσειδώνα για την
κυριαρχία τους στην Αθήνα. «Τοποθετώντας τον κεραυνό στο κέντρο, απέδειξα πως
δεν αποδιδόταν η ύψιστη στιγμή της μάχης που είχε αφήσει τον Δία εμβρόντητο,
όπως πιστευόταν ώς τότε, αλλά η στιγμή που ο Δίας φέρνει την αρμονία στο τέλος
με την παρέμβασή του. Μία αθηναϊκή υδρία του τέλους του 5ου αι. π.X. – μετά
την ολοκλήρωση του Παρθενώνα – που ανακαλύφθηκε δυο χρόνια αργότερα στην
Πέλλα, με έναν τεράστιο κεραυνό του Διός καρφωμένο πάνω στην ελιά, ήρθε να
επιβεβαιώσει τη θεωρία μου».

Αφορά το σήμερα και τους πολλούς η αρχαιολογία;

«H αρχαιολογία δεν είναι ένα λουλούδι: ωραίο μεν, αλλά άχρηστο κατά τα άλλα.
Είναι πολύτιμη, διότι δεν αναδεικνύει μόνο τις ρίζες της Ελλάδας, αλλά και τις
πνευματικές ρίζες του δυτικού κόσμου. Είναι ζωντανή, αλλάζει, μεταμορφώνεται.
Την παρακολουθώ εδώ και μισό αιώνα και τη βλέπω να αναπτύσσεται όπως ένα φυτό.
Μελετήθηκε καλύτερα το στυλ, γεγονός που οδήγησε σε πιο ασφαλείς και ακριβείς
χρονολογήσεις, οπότε και η ερμηνευτική τέχνη ανέπτυξε νέες μεθόδους, που
λειτουργούν ως το κλειδί για τον αρχαίο κόσμο. Επιπλέον είναι και ένα μέσο για
να αντισταθούμε στην παγκοσμιοποίηση, καθώς αποδεικνύει πως κάθε λαός είναι
διαφορετικός, γι’ αυτό πρέπει να διδάσκεται παντού».

Ωστόσο η Έρικα Ζίμον κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. «Πιστεύω πως η
αρχαιολογία κινδυνεύει. Και δεν μιλώ μόνο για τις αρχαιότητες που βλέπω να
λεηλατούνται για παράδειγμα στη Βαγδάτη – θέμα που με σοκάρει -, αλλά και
επειδή δεν διατίθενται όσα χρήματα πρέπει για την αρχαιολογική έρευνα. Μπορεί
να μη χρειαζόμαστε όσα χρήματα χρειάζονται οι συνάδελφοι της τεχνολογικής
κατεύθυνσης, αλλά δεν σημαίνει πως δεν θέλουμε οικονομική ενίσχυση».

Γιατί δεν κάνατε ποτέ ανασκαφή;

«Την εποχή που σπούδαζα – το 1947 – στην Ελλάδα ήταν σε εξέλιξη ο Εμφύλιος με
αποτέλεσμα να μην μπορώ να ταξιδέψω για να κάνω ανασκαφή. Ήθελα πολύ να γίνω
ανασκαφέας, αλλά αν δεν διδαχτείς από νέος, μετά δεν μπορείς να το κάνεις.
Είμαι δυστυχής που δεν τα κατάφερα, αλλά φαίνεται πως η μοίρα είχε αποφασίσει
να κάνω “ανασκαφές” στη βιβλιοθήκη. Θα ήθελα πολύ να έχω ανακαλύψει και εγώ
κάποιες αρχαιότητες και δεν σας κρύβω ότι ζηλεύω κάποτε συναδέλφους μου, που
έχουν τη χαρά να βγάζουν από το χώμα μάρτυρες του παρελθόντος», λέει η
αρχαιολόγος που ξεκίνησε τη γνωριμία της με την αρχαία ελληνική τέχνη μέσω των
έργων της Αναγέννησης και του Μπαρόκ και γνωρίζει σε βάθος την αρχαία ελληνική
γραμματεία – διότι «αν δεν γνωρίζει κάποιος καλά τις αρχαίες πηγές, δεν μπορεί
να καταλάβει και να διδάξει την τέχνη».

«Σώζει» την εικονογραφία των μύθων

Ως μία από τις βασικότερες εμψυχώτριες του Εικονογραφικού Λεξικού της
Ελληνικής Μυθολογίας (ένα οκτάτομο έργο με κείμενο 9.000 σελίδων και 8.000
σελίδες με εικόνες) μέσα από το οποίο αποθησαύρισε για κοινή και εύκολη χρήση
όλη τη σωζόμενη εικονογραφία των μύθων η Έρικα Ζίμον δουλεύει με πάθος για τον
συμπληρωματικό τόμο. Ενός έργου που χαρακτηρίστηκε ως «το σημαντικότερο
συλλογικό έργο του 20ού αιώνα στον χώρο των κλασικών γραμμάτων», καθώς
αισθάνεται την ευθύνη πως πρέπει να το ολοκληρώσει, όπως λέει.

«Έφτασε η στιγμή να βρεθεί λύση για τα Μάρμαρα»

«Πολλά από τα ερωτήματα που έθετε ο άνθρωπος στην αρχαιότητα ανεξαρτήτως θρησκείας είναι ίδια με εκείνα που θέτουμε εμείς σήμερα, απόδειξη πως οι αναζητήσεις τελικά προέρχονται από την ανθρώπινη φύση και όχι από τη θρησκεία», λέει η ομότιμη καθηγήτρια Αρχαιολογίας Έρικα Ζίμον

«H αλήθεια είναι πως τα Μάρμαρα του Παρθενώνα θα έπρεπε να βρίσκονται στην
Ελλάδα», λέει στα «NEA» η Έρικα Ζίμον. «Επειδή δεν μπορούμε να γυρίσουμε τον
χρόνο πίσω και να αλλάξουμε τον ρου της Ιστορίας, θα πρέπει να βρεθεί μια
συμβιβαστική λύση ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βρετανία σε κάθε περίπτωση, όπως
ήδη συνέβη ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιταλία. Πιστεύω πως η ιδέα
της ανταλλαγής αρχαιοτήτων που προτείνει ο Άγγελος Δεληβορριάς (σ.σ.:
εντεταλμένος της Ελλάδος για την επιστροφή των Γλυπτών και διευθυντής του
Μουσείου Μπενάκη) είναι σωστή. Έφτασε η στιγμή πλέον να βρεθεί μια λύση».