TPITH AΠOΨH Mπερλου-ξεσκόνισμα

Υπάρχει μία – τουλάχιστον – χώρα στην Ευρώπη όπου η νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση
προξενεί από την πρώτη σχεδόν στιγμή που ανέλαβε την εξουσία όχι αντιδράσεις ή
αντιπάθεια, αλλά όνειδος σε παραπάνω από τον μισό πληθυσμό της. Στη χώρα αυτή
είναι λογικό οι επερχόμενες εκλογές να υπερβαίνουν την αντιπαράθεση δύο
πολιτικών παρατάξεων και να αφορούν τη διάσωση της εθνικής αξιοπρέπειας. Αυτό
που δεν είναι λογικό, είναι η χώρα αυτή να έχει την ιστορία, την κουλτούρα και
την πολιτική παράδοση της Ιταλίας. Και αυτό που ξεπερνά κάθε δυνατότητα
κατανόησης είναι ότι τον άνθρωπο που της επέφερε τέτοιο πλήγμα, η χώρα αυτή
τον ήξερε καλύτερα από κάθε άλλον: την είχε ξανακυβερνήσει, την είχε
ξανακοροϊδέψει, την είχε ξαναχρησιμοποιήσει για τα σχέδιά του και δεν έπαψε
ούτε μία ημέρα να της «προσφέρει» τη γυαλιστερή, αλλά τόσο προκλητικά
κατασκευασμένη, εικόνα του.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο δημόσιος βίος και η πολιτεία του Μπερλουσκόνι
έχουν περισσότερα στοιχεία οπερέτας – και μάλιστα όπερα μπούφας – παρά
πολιτικής και επιλογών που να αντέχουν σε ανάλυση και κριτική. Ακριβώς αυτό
είναι και το τεράστιο πρόβλημα: πώς ένας ολόκληρος λαός ξανάφερε στην εξουσία
έναν άνθρωπο ο οποίος δεν έκρυψε ποτέ ότι αντιμετώπιζε την πολιτική ως
επιχειρηματική δραστηριότητα, μετέτρεψε – επίσης ανοιχτά – την τηλεοπτική
προπαγάνδα, μέσω των δικών του σταθμών, στο μοναδικό μέσο «επικοινωνίας» με το
κοινωνικό σώμα και «αντιπαράθεσης» με τους αντιπάλους του, εμφανίστηκε, το
2001, με ένα προεκλογικό πρόγραμμα τριών σειρών (λιγότεροι φόροι, περισσότερος
πλούτος για όλους, Βίβα λ’ Ιτάλια) και επανακάμπτει, σήμερα, χωρίς καν
προεκλογικό πρόγραμμα, αφού αναβίβασε την όλη διαδικασία σε ανώτερες σφαίρες
(αυτοαποκληθείς, ως γνωστόν, Ιησούς Χριστός). Αν κάνεις μια τέτοια επιλογή, το
αποτέλεσμα (όπως επιβεβαιώθηκε και στην περίπτωση των ΗΠΑ) δεν μπορεί παρά
είναι η καταστροφή. H Ιταλία του Μπερλουσκόνι απέκτησε μέσα σε λίγα χρόνια
υστερήσεις σε όλα τα επίπεδα (κράτους δικαίου, οικονομίας, αναπτυξιακών δομών,
διεθνούς κύρους, αυτοεκτίμησης), ενώ ο ηγήτοράς της τριπλασίαζε την ήδη
αμύθητη ιδιωτική περιουσία του, καταπατώντας στο πέρασμά του το Σύνταγμα,
ψηφίζοντας νόμους για την απαλλαγή του από βαριές παρανομίες, αναστατώνοντας
τα Συμβούλια Κορυφής της Ευρώπης με τις μούτες και τις μπαρούφες του,
αιχμαλωτίζοντας και ναρκώνοντας μια ολόκληρη κοινωνία στο τηλεοπτικό κουτί με
ατελείωτα σόου του τύπου «μπούτι, στήθος, μπάλα, πλάκα». Κι όμως: αν και
πιθανότατα θα ηττηθεί, ο «Καβαλιέρε» δεν θα εξαφανιστεί. Αφήνει κληρονομιά
στην ιταλική πολιτική σκηνή την πρόκληση του λαϊκισμού, την έκπτωση του λόγου,
την ευκολία της ωραιοποίησης (τόσο θεμιτή σε μια χώρα σαν την Ιταλία, τόσο
επικίνδυνη για τη δημοκρατία), τη γραφικότητα της μπαλαφάρας. Έπειτα από πέντε
χρόνια και μέσα από τόσο τραύματα, τα στοιχεία αυτά δεν είναι εύκολο να
ξεριζωθούν όσο καλές προθέσεις και αν έχει η επόμενη κυβέρνηση, όταν μάλιστα
οι πρωταγωνιστές της δεν έχουν δώσει στην ώς τώρα πορεία τους δείγματα
ιδιαίτερης λάμψης.

Εθελοτύφλωση, ηδονή της πτώσης, παράδοση σε έναν βιρτουόζο της επικοινωνίας,
χαλάρωση των συλλογικών αντανακλαστικών; Το μυστήριο της μπερλουσκονικής
ανόδου μένει ανέπαφο. Αντίθετα, η προαναγγελθείσα πτώση του μοιάζει εντελώς
φυσιολογική. Εκείνο που δημιουργεί έκπληξη – αν υπάρχει ακόμα χώρος γι’ αυτό
το συναίσθημα στην πολιτική – είναι το πόσο εύκολα έσπευσε να προσδεθεί σε
αυτήν την πτώση η μόνη άλλη κυβέρνηση της Ευρώπης που αρχίζει να δημιουργεί
και στους δικούς της πολίτες αισθήματα ντροπής.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου
του ΠΑΣΟΚ.