Οι ναυτίλοι του ουρανού

Το μικρόσωμο πτηνό στέρνα, που ζει στην Αρκτική, μπορεί και διανύει 14.000
μίλια μέχρι την Αυστραλία χωρίς να έχει συμπληρώσει καλά καλά τρεις μήνες
ζωής! Ένα άλλο είδος, με την ονομασία θυελλοπόρος, μπορεί να διανύσει μέχρι
και 5 εκατομμύρια μίλια στη διάρκεια της ζωής του! Μια νεαρή θαλάσσια χελώνα,
είναι σε θέση να διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό και να καταλήξει ύστερα από 10
χρόνια σε κάποια ακτή της Φλόριντας. Μα, πώς είναι δυνατόν όλα αυτά τα
πλάσματα να μπορούν να φθάνουν με απόλυτη ακρίβεια στον προορισμό τους, χωρίς
να διαθέτουν… όργανα πλοήγησης;

Τα περιστέρια έχουν μια μοναδική ικανότητα να εντοπίζουν τη φωλιά τους, ακόμη κι αν βρεθούν δεκάδες χιλιόμετρα μακριά απ’ αυτήν. Οι επιστήμονες δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη πού οφείλεται το αλάθητο αυτό ένστικτό τους

Ο Χάρι Μάρσαλ, παραγωγός της ταινίας «Paranormal Pigeons» (υπερφυσικά
περιστέρια) η οποία αναμένεται να προβληθεί στις αρχές Μαΐου, αναφέρει στην
αγγλική εφημερίδα «The Independent» ότι «στα περιστέρια βρίσκεται το “κλειδί”
για τη λύση αυτού του μεγάλου μυστηρίου». Είναι ικανά να επιστρέψουν στη φωλιά
τους, ακόμη κι αν απελευθερωθούν σε ένα άγνωστο γι’ αυτά μέρος που απέχει
εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από αυτήν! Κι η αλήθεια είναι πως οι επιστήμονες
ακόμη δεν έχουν καταλάβει το πώς συμβαίνει αυτό».

Δισδιάστατος χώρος. Ο δρ Τιμ Γκίλφορντ, από το Πανεπιστήμιο της
Οξφόρδης, πιστεύει πως τα περιστέρια βρίσκουν τον προσανατολισμό τους
χρησιμοποιώντας οπτικά σημάδια. Ο ίδιος μάλιστα τυγχάνει να είναι και
ικανότατος αεροπτεριστής, οπότε προσθέτει ότι «όταν πετάς, διαπιστώνεις πως το
τοπίο που έχεις συνηθίσει να βλέπεις τρισδιάστατο, εκείνη τη στιγμή
παρουσιάζεται στα μάτια σου ως δισδιάστατο, σαν να βλέπεις έναν χάρτη. Πιστεύω
πως αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο τα πτηνά αντικρύζουν τον κόσμο».

Τοπογραφικό ορόσημο. Ο Γκίλφορντ, μαζί με τους συνεργάτες του, έχει
τοποθετήσει συσκευές συστημάτων παγκόσμιου εντοπισμού θέσης (GPS) σε
περιστέρια, οι οποίες καταγράφουν τα δρομολόγια της πτήσης τους.
Προσαρμόζοντας τα δρομολόγια αυτά πάνω σε χάρτες, οι Άγγλοι ειδικοί
διεπίστωσαν ότι τα περιστέρια ακολουθούν μεγάλες διαδρομές· σαν να
κατευθύνονται μέσω ενός δρόμου πίσω στο «σπίτι» τους. Όταν μάλιστα
απελευθέρωσαν περιστέρια σε πολύ μεγάλη απόσταση από τη φωλιά τους, είδαν ότι
τα πτηνά έκαναν αρχικά μερικούς κύκλους στον αέρα και εν συνεχεία
κατευθύνθηκαν προς κάποιο χαρακτηριστικό τοπογραφικό ορόσημο, όπως μια
εκκλησία. Αμέσως μετά ξεκίνησαν για το ταξίδι της επιστροφής τους.

Το μικρόσωμο πτηνό στέρνα της Αρκτικής μπορεί και καλύπτει αποστάσεις 14.000 μιλίων!

Τι έδειξε το πείραμα. Ακόμη κι αν τα ευρήματα του Γκίλφορντ
επιβεβαιώνουν τις υποψίες του, ορισμένοι ειδικοί είχαν διαπιστώσει πριν από 30
χρόνια, ότι κάποια περιστέρια, ακόμη και στην περίπτωση που έφεραν στα μάτια
αδιαφανείς φακούς επαφής, μπορούσαν να βρουν εύκολα τον δρόμο για να
επιστρέψουν στη φωλιά τους. Το πείραμα αυτό όμως δεν έλυσε την απορία των
ειδικών για το πώς κάποια άλλα πτηνά, όπως η στέρνα της Αρκτικής, μπορούν να
ταξιδεύουν ανά τον πλανήτη κατευθυνόμενα προς ένα συγκεκριμένο μέρος, το οποίο
όμως δεν έχουν ποτέ ξανά αντικρύσει!

Πλοήγηση με μαγνητισμό. Οι καθηγητές Βόλφγκανγκ και Ροσγουίτα
Γουίλτσκο, από το Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, πιστεύουν ότι η ικανότητα
πλοήγησης των ζώων σχετίζεται με τον μαγνητισμό. Υποστηρίζουν ότι τα
περιστέρια έχουν μια πυξίδα στα μάτια τους και ένα μαγνητόμετρο στο ράμφος
τους, για να υπολογίζουν την ένταση του μαγνητικού πεδίου της Γης και κατά
συνέπεια να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή αν βρίσκονται νότια ή βόρεια από τη
φωλιά τους.

«Μαγνητικός χάρτης». Από την άλλη πλευρά, ο δρ Κένεθ Λόχμαν, από το
Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, δημοσίευσε στην επιστημονική επιθεώρηση
«Science» τα αποτελέσματα μιας μελέτης σύμφωνα με την οποία υπάρχουν
σημαντικές ενδείξεις πως οι νεαρές θαλάσσιες χελώνες διέρχονται τη θάλασσα των
Σαργασσών (που βρίσκεται στον κεντρικό Ατλαντικό Ωκεανό) χρησιμοποιώντας έναν
«μαγνητικό χάρτη». Τοποθέτησε μάλιστα μερικές χελώνες καρέτα καρέτα σε ένα
μαγνητικό πεδίο που δημιούργησε με τη χρήση ηλεκτρικού πηνίου. Το μαγνητικό
πεδίο εμιμείτο τις ιδιότητες του αντίστοιχου πεδίου της Γης, έτσι όπως αυτό
εκδηλώνεται σε τρεις σημαντικές περιοχές που βρίσκονται κατά μήκος της πορείας
που ακολουθούν οι χελώνες.

Όταν λοιπόν οι χελώνες εισήλθαν στο τεχνητό μαγνητικό πεδίο, το οποίο
προσομοίαζε το μαγνητικό πεδίο της Γης έτσι όπως αυτό εκδηλώνεται κοντά στην
Πορτογαλία, τότε άρχισαν να κουνούν τα πτερύγιά τους και να κινούνται προς
Νότο, όπως ακριβώς θα είχαν κάνει και στο πραγματικό τους ταξίδι.

Καθοδηγούνται από τις μυρωδιές…

Το πτηνό θυελλοπόρος είναι ικανό να διανύσει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του αποστάσεις συνολικού μήκους έως και 5 εκατομμυρίων μιλίων πηγαίνοντας σε μέρη που θέλει χωρίς προηγουμένως να τα έχει δει ποτέ!

Το μυστικό του προσανατολισμού των πτηνών ίσως να κρύβεται στις
μυρωδιές. Τουλάχιστον για τα περιστέρια, όπως πιστεύει η Άννα Γκαγκλιάρντο από
το Πανεπιστήμιο της Πίζας. H Ιταλίδα επιστήμων σίτισε δύο ομάδες περιστεριών
σε ισάριθμα κλουβιά. Το ένα ήταν φτιαγμένο από συρματόπλεγμα ώστε να το
διαπερνούν οι μυρωδιές και τα περιστέρια να αντιλαμβάνονται από πού αυτές
προέρχονται. Το άλλο κλουβί ήταν φτιαγμένο από γυαλί και είχε ένα άνοιγμα από
πάνω, ώστε μόνο από εκεί να εισέρχεται αέρας. Τα περιστέρια σε αυτό το κλουβί
δέχονταν μεν τις μυρωδιές, αλλά δεν ήταν σε θέση να καταλάβουν από ποια
κατεύθυνση έρχονταν. Όταν μεγάλωσαν τα περιστέρια, η Γκαγκλιάρντο τα
ελευθέρωσε στην περιοχή μιας λίμνης που βρισκόταν πολύ πιο μακριά από εκεί
όπου μεγάλωσαν. Επέλεξε τη λίμνη ώστε τα περιστέρια να μην έχουν στη διάθεσή
τους κάποιο τοπογραφικό ορόσημο ούτως ώστε να καθοδηγηθούν. Το αποτέλεσμα ήταν
να φθάσουν στη φωλιά τους τα πουλιά εκείνα που είχαν μεγαλώσει στο συρμάτινο
κλουβί και ήταν σε θέση να καταλάβουν από ποια διεύθυνση έφθαναν οι μυρωδιές
στο κλουβί τους.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου