Ο νεοσυντηρητισμός είναι νεκρός

Στο τελευταίο τεύχος του New York Times Magazine δημοσιεύεται μια σφοδρή,
τεκμηριωμένη και άκρως ενδιαφέρουσα κριτική εναντίον της εξωτερικής πολιτικής
του Μπους. Την υπογράφει ένας άνθρωπος που κάποτε είχε στενές σχέσεις με τους
νεοσυντηρητικούς. H πιο γνωστή θεωρία του αφορά το Τέλος της Ιστορίας. Το
τελευταίο βιβλίο του λέγεται «H Αμερική στο σταυροδρόμι». Το όνομά του,
Φράνσις Φουκουγιάμα.

Καθώς πλησιάζουμε την τρίτη επέτειο από την έναρξη του πολέμου στο Ιράκ,
μοιάζει απίθανο η Ιστορία να κρίνει επιεικώς είτε την εισβολή είτε τις ιδέες
που την προκάλεσαν. Το λεγόμενο «δόγμα Μπους» που δημιούργησε το πλαίσιο για
την πρώτη θητεία της αμερικανικής κυβέρνησης, έχει καταρρεύσει πλέον. Το δόγμα
πρέσβευε ότι μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου η Αμερική πρέπει να
εξαπολύει περιοδικούς προληπτικούς πολέμους για να προστατευθεί από κράτη –
παρίες και τρομοκράτες με όπλα μαζικής καταστροφής. Επίσης, αν ήταν αναγκαίο η
Αμερική θα το έκανε αυτό μόνη της και θα ενεργούσε υπέρ του εκδημοκρατισμού
της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, ως μακροπρόθεσμης λύσης στο πρόβλημα της
τρομοκρατίας. Ωστόσο η επιτυχημένη πρόληψη βασίζεται στις καλές πληροφορίες
και στην ικανότητα να προβλέπεται το μέλλον με ακρίβεια ­ κάτι που δεν ίσχυε
στην περίπτωση των ΗΠΑ, ενώ η μονομερής δράση που έχει αναλάβει η Αμερική την
έχει απομονώσει όσο ποτέ στο παρελθόν. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι
κατά τη δεύτερη θητεία της η κυβέρνηση Μπους έχει αποστασιοποιηθεί από αυτή
την πολιτική και επανασυντάσσει το κείμενο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας.

Ιδεαλιστική ατζέντα

Περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα, τόσο στο εσωτερικό όσο και εκτός κυβέρνησης
Μπους, οι νεοσυντηρητικοί πίεσαν για τον εκδημοκρατισμό του Ιράκ και της
ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Αυτοί πίεσαν για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράκ και η
δική τους ιδεαλιστική ατζέντα θα απειληθεί άμεσα, περισσότερο από καθετί άλλο,
τους μήνες και τα χρόνια που έρχονται. Ωστόσο αν οι ΗΠΑ αποχωρούσαν από την
παγκόσμια σκηνή μετά την απόσυρση των στρατευμάτων από το Ιράκ, κατά τη γνώμη
μου θα ήταν μία τεράστια τραγωδία επειδή η αμερικανική ισχύς και επιρροή έχουν
παίξει κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση μιας ανοιχτής και ολοένα πιο δημοκρατικής
παγκόσμιας τάξης. Το πρόβλημα με την ατζέντα του νεοσυντηρητισμού βρίσκεται
όχι τόσο στους στόχους του, οι οποίοι είναι ξεκάθαρα αμερικανικοί, αλλά μάλλον
στα αποκλειστικά στρατιωτικά μέσα με τα οποία επιδιώκει να τους επιτύχει.

Ειρωνική εκτίμηση

Τζορτζ Μπους. H κυβέρνησή του παρεξήγησε τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος θα αντιδρούσε στη χρήση της αμερικανικής εξουσίας

H κυβέρνηση Μπους και οι νεοσυντηρητικοί υποστηρικτές της δεν υποτίμησαν απλώς
τη δυσκολία του να προξενούν ευνοϊκές πολιτικές εξελίξεις σε χώρες όπως το
Ιράκ. Παρεξήγησαν και τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος θα αντιδρούσε στη χρήση
της αμερικανικής εξουσίας. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, διάφοροι
νεοσυντηρητικοί συγγραφείς εκτιμούσαν ότι οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιούσαν το
πλεόνασμα ισχύος τους για να ασκήσουν ένα είδους καλοπροαίρετης ηγεμονίας στον
υπόλοιπο κόσμο, επιλύοντας προβλήματα όπως η κατοχή όπλων μαζικής καταστροφής
από κράτη – παρίες, οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι τρομοκρατικές
απειλές. Μετά την παγκόσμια κατακραυγή για τον πόλεμο στο Ιράκ, που ένωσε
μεγάλο μέρος του κόσμου σε ένα παραλήρημα αντιαμερικανισμού, η εκτίμηση αυτή
ακούγεται ιδιαίτερα ειρωνική. H ιδέα ότι οι ΗΠΑ είναι πιο καλοπροαίρετος
ηγεμόνας από τους περισσότερους δεν είναι άτοπη. Υπήρχαν όμως προειδοποιητικές
ενδείξεις ότι τα πράγματα είχαν αλλάξει στη σχέση της Αμερικής με τον κόσμο
πολύ πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράκ….

Οι ψευδαισθήσεις για την ικανότητα της αμερικανικής ισχύος

ΤΩΡΑ ΠΟΥ η ώρα των νεοσυντηρητικών μοιάζει να έχει παρέλθει, οι ΗΠΑ
πρέπει να ορίσουν και να διαμορφώσουν εκ νέου την εξωτερική πολιτική τους. Ο
νεοσυντηρητισμός, όσο σύνθετες και να είναι οι ρίζες του, έχει συνδεθεί με
αντιλήψεις όπως η βίαιη αλλαγή καθεστώτος, η μονομερής δράση και η αμερικανική
ηγεμονία. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι νέες ιδέες για το πώς η Αμερική θα
σχετιστεί με τον λοιπό κόσμο ­ ιδέες που διατηρούν τη νεοσυντηρητική πίστη
στην παγκόσμια ισχύ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χωρίς ωστόσο τις ψευδαισθήσεις
για την ικανότητα της αμερικανικής ισχύος και ηγεμονίας να τις υλοποιήσει.