Σπάει τα… δεσμά της τέχνης

Να σου επιβάλουν πρόστιμο ύψους 200.000 ευρώ επειδή έσπασες ένα ουρητήριο,
μοιάζει, είναι η αλήθεια, λιγάκι υπερβολικό. Ο Πιερ Πινοντσέλι, όμως, είναι
από μία άποψη ένας κατά συρροήν παραβάτης. Και το ουρητήριο που κατέστρεψε δεν
είναι ένα συνηθισμένο ουρητήριο. Ή μάλλον είναι ένα συνηθισμένο ουρητήριο ­
τόσο συνηθισμένο που έγινε διάσημο σε ολόκληρο τον κόσμο…

H «Κρήνη» του Μαρσέλ Ντισάν. Ο Γάλλος καλλιτέχνης αγόρασε το 1917 ένα απλό, συνηθισμένο ανδρικό ουρητήριο, το εξέθεσε στη Νέα Υόρκη και δημιούργησε σχολή!

Μπερδεμένο; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το 1917, ο διάσημος Γάλλος
καλλιτέχνης Μαρσέλ Ντισάν αγόρασε από έναν έμπορο υδραυλικών ειδών ένα απλό,
συνηθισμένο ανδρικό ουρητήριο, το υπέγραψε με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο R.
Mutt και το εξέθεσε στη Νέα Υόρκη ως έργο τέχνης. Ήθελε να κάνει τους
ανθρώπους να γελάσουν και παράλληλα να σατιρίσει τις παραδοσιακές
καλλιτεχνικές αξίες, τη «μουσειακή τέχνη». Μιλάμε άλλωστε για έναν άνθρωπο που
δήλωσε κάποτε πως «οι πίνακες του Ρέμπραντ θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται ως
σιδερώστρες», για έναν από τους προδρόμους του ντανταϊσμού. Και πράγματι, το
ουρητήριο, που ονομάστηκε «Κρήνη», σήμανε την αρχή του κινήματος «ready made»,
της πεποίθησης ότι το οποιοδήποτε συνηθισμένο, «μπανάλ» αντικείμενο μπορεί να
προβιβαστεί σε έργο τέχνης: αρκεί να το αποφασίσει ο καλλιτέχνης!

Μια τρύπα. H πρωτότυπη «Κρήνη» της Νέας Υόρκης χάθηκε και υπάρχει πλέον
μόνο στις φωτογραφίες. Το 1964, όμως, ο Ντισάν έδωσε την άδεια να γίνουν οκτώ
αντίγραφα, τα οποία και υπέγραψε με διάφορους τρόπους. Ένα από αυτά εκτίθεται
σήμερα στην Τέιτ Γκάλερι του Λονδίνου. Ένα δεύτερο, στο Κέντρο Πομπιντού του
Παρισιού. Έφτασε λοιπόν η στιγμή να «μπει» στην ιστορία και ο Πιερ Πινοντσέλι.
Στις 4 Ιανουαρίου, ο 76χρονος Πινοντσέλι επισκέφθηκε το Κέντρο Πομπιντού,
πλησίασε το ουρητήριο (η αξία του εκτιμάται στα 2,8 εκατομμύρια ευρώ) και το
χτύπησε με ένα μικρό σφυρί ανοίγοντας στην… ιερή πορσελάνη μια μικρή τρύπα.

Αυτή ήταν η δεύτερη επίθεσή του εναντίον της «Κρήνης». Το 1993, όταν το
«αριστούργημα» του Ντισάν εξετίθετο στη Νιμ, ο Πινοντσέλι… ούρησε μέσα σε
αυτό και στη συνέχεια το χτύπησε με ένα αρκετά μεγαλύτερο σφυρί! Έχει κάνει
όμως και άλλα, πολλά. Το 1976, ψέκασε τον Γάλλο συγγραφέα, και τότε υπουργό
Πολιτισμού, Αντρέ Μαλρό, με κόκκινη μπογιά. Το 1975 λήστεψε μια τράπεζα στη
Νίκαια με μια κοντόκαννη καραμπίνα, παίρνοντας μαζί του 10 (!) γαλλικά φράγκα
(«Σκόπευα να ζητήσω ένα φράγκο αλλά ο πληθωρισμός την εποχή εκείνη ήταν
φριχτός οπότε αποφάσισα να ζητήσω 10»). Το 1994 εμφανίστηκε στη Λυών ως…
Διογένης ­ ο γνωστός Κυνικός φιλόσοφος που κοιμόταν γυμνός μέσα στο πιθάρι
του. Μόνο που, αντίθετα με τον φιλόσοφο, ο Πινοντσέλι επέλεξε να σταθεί
(γυμνός) έξω από το πιθάρι. Όταν δε τον συνέλαβαν, και ανακάλυψε πως ήταν ένας
από τους 41 «επιδειξίες» που είχαν συλληφθεί την ημέρα εκείνη στην ευρύτερη
περιοχή της Λυών, έγινε έξαλλος.

Αναρχικός. Ναι, ναι, μην εξεγείρεστε, είναι καλλιτέχνης. Ένας πιστός
στην παράδοση του ντανταϊσμού, ένας αναρχικός, οπαδός των ιδεών του Μαρσέλ
Ντισάν. E, τότε πώς καταστρέφει τα «έργα» του; θα αναρωτιέστε. Μα δεν τα
καταστρέφει! Προσπαθεί να απελευθερώσει το πνεύμα του Ντισάν από το χρυσό
κλουβί της «μουσειακότητας» (sic). Αφού ο ντανταϊσμός επιβραβεύει το τυχαίο,
το απροσδόκητο και το παράλογο, τότε το σφυροκοπημένο ουρητήριο είναι πιο
πολύτιμο (ως έργο τέχνης) από ό,τι ήταν πριν. Τέχνη δεν είναι το αντικείμενο,
είναι η δημιουργική πράξη του καλλιτέχνη, «το πνεύμα της λοιδορίας, της
απόρριψης, της πρόκλησης, του χιούμορ». Αυτή τουλάχιστον ήταν η υπερασπιστική
γραμμή του Πινοντσέλι όταν εμφανίστηκε, τον περασμένο μήνα, ενώπιον του
Πλημμελειοδικείου του Παρισιού. Οι δικαστές δεν πείστηκαν. Το πρόστιμο που του
επέβαλαν ήταν «τσουχτερό». Τι καταλαβαίνουν κι αυτοί από τέχνη;…

Ο Αϊ-Βασίλης είναι σκέτη λέρα!

Ο Πιερ Πινοντσέλι είναι αναρχικός καλλιτέχνης. Το 1975 λήστεψε μια τράπεζα στη Νίκαια με μια κοντόκαννη καραμπίνα. Πόση ήταν η λεία του; Δέκα γαλλικά φράγκα!

Τα… κατορθώματα του Πινοντσέλι δεν έχουν τελειωμό. Μια ημέρα εμφανίστηκε
ντυμένος ως Άγιος Βασίλης έξω από το πολυκατάστημα Galeries Lafayettes της
Νίκαιας. Άδειασε στο πεζοδρόμιο έναν σάκο γεμάτο δώρα και τα έκανε κομματάκια
διαμαρτυρόμενος για την εμπορευματοποίηση των Χριστουγέννων. Κάτι παιδάκια που
ήταν μπροστά έβαλαν τα κλάματα. Οι γονείς τους τον πήραν στο κατόπι. «Αν με
είχαν πιάσει, θα με είχαν κάνει μαύρο στο ξύλο», λέει σήμερα ο Πινοντσέλι.
«Αυτή ήταν μία από τις ωραιότερες παραστάσεις μου». Υπήρξε και ωραιότερη. Το
2002, σε ένα φεστιβάλ «παραστατικής τέχνης» στο Κάλι της Κολομβίας, έκοψε την
άκρη του μικρού του δάχτυλου σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις βιαιότητες των
ανταρτών των Ενόπλων Επαναστατικών Δυνάμεων της Κολομβίας (Farc), που
κρατούσαν, και εξακολουθούν να κρατούν ως όμηρο την Ινγκρίντ Μπετανκούρ. Το
ακροδάχτυλό του βρίσκεται σήμερα στο μουσείο του Κάλι· ο Πινοντσέλι είναι ο
μοναδικός καλλιτέχνης στον κόσμο που έχει ένα μέλος του σώματός του μόνιμα
εκτεθειμένο!

LINKS: * http://membres.lycos.fr/pinoncelli/
* www.marcelduchamp.net/ * www.understandingduchamp.com/