Όσα δεν λέει ο Kωνσταντίνος

Ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος υπήρξε αναμφίβολα μία από τις μοιραίες
πολιτικές προσωπικότητες της Ελλάδας. Με την αλαζονεία, τη μισαλλοδοξία και τα
λάθη του, είναι αυτός που έχει ίσως τη μεγαλύτερη ευθύνη για την κατολίσθηση
της χώρας στην επτάχρονη δικτατορία.

Για τα πρώτα χρόνια της πρωθυπουργίας Καραμανλή, ο Κωνσταντίνος επιχειρεί να παρουσιάσει τις σχέσεις του με τα Ανάκτορα ως πολύ καλές και ισχυρίζεται ότι «η ψυχρότητα ήρθε πολύ αργότερα, μετά τις εκλογές του ’61». Στη φωτό, ο K. Καραμανλής με τον Παύλο και τον Κωνσταντίνο

Όταν, σε ηλικία μόλις 24 ετών, ανέβηκε στον θρόνο μετά τον θάνατο του πατέρα
του, ο Ανδρ. Παπανδρέου τον είχε χαρακτηρίσει «άγνωστη ποσότητα υπό την
ανεξέλεγκτη επιρροή της μητέρας του», πρόβλεψη που δυστυχώς αποδείχθηκε πέρα
για πέρα αληθινή.

Μέσα σε λιγότερο από 4 χρόνια, ουσιαστικά όσο διήρκεσε η βασιλεία του, από τον
Μάρτιο του 1964 έως τον Δεκέμβριο του 1967, κατόρθωσε να προκαλέσει μείζονα
πολιτική κρίση, τον Ιούλιο του 1965, να συγκρουσθεί με τους σημαντικότερους
πολιτικούς ηγέτες της εποχής, να διευκολύνει την ανασυγκρότηση της χούντας των
συνταγματαρχών (η οποία είχε αποδυναμωθεί από την κυβέρνηση της Ένωσης
Κέντρου) και τελικά να πέσει – και ο ίδιος – θύμα των επιλογών του.

Χρήσιμο ντοκουμέντο. Σήμερα, σαράντα χρόνια από τη σύντομη βασιλεία
του, ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να μιλήσει γι’ αυτή την περίοδο σε μία
συνέντευξη, ποταμό που παραχώρησε στον Αλ. Παπαχελά και η οποία δημοσιεύεται
σε συνέχειες στο «Βήμα». Αναμφίβολα πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χρήσιμο
ντοκουμέντο και μια σημαντική δημοσιογραφική επιτυχία, αφού συμπληρώνει τις
διαθέσιμες μαρτυρίες με μία κρίσιμη ψηφίδα που έλειπε μέχρι τώρα. Ταυτόχρονα,
μέσα από την αναδρομική εξιστόρηση των γεγονότων στην οποία επιδίδεται ο
Κωνσταντίνος αναδεικνύονται ακόμη καθαρότερα οι προσωπικές του ευθύνες, παρά
την προσπάθειά του να δικαιολογήσει τις επιλογές του και να ωραιοποιήσει τις
καταστάσεις. Παρ’ όλα αυτά, μια συστηματική και κριτική ανάγνωση της
συνέντευξης, μέσα από τις σιωπές, τους υπαινιγμούς και τις αντιφάσεις, φωτίζει
ορισμένες κρίσιμες όψεις των γεγονότων και χωρίς να προσφέρει απαντήσεις,
επιτρέπει να επαναδιατυπωθούν με σαφέστερο τρόπο ορισμένα αναπάντητα μέχρι
σήμερα ερωτήματα.

Οι τέσσερις πρώτες συνέχειες της συνέντευξης του Κωνσταντίνου επικεντρώνονται
κυρίως στις σχέσεις των Ανακτόρων με τον K. Καραμανλή, χωρίς πάντως να
προσθέτουν κάτι ιδιαίτερα σημαντικό στα όσα είναι ήδη γνωστά.

Για την απόφαση του βασιλιά Παύλου να παρακάμψει τους δύο αντιπροέδρους του
Συναγερμού μετά τον θάνατο του Αλεξ. Παπάγου, διορίζοντας ως πρωθυπουργό τον
K. Καραμανλή, ο Κωνσταντίνος απλώς επαναλαμβάνει τα ήδη γνωστά επιχειρήματα
(«είχε ηγετικές ικανότητες και όλοι είχαν εντυπωσιαστεί»).

Αφήνει όμως και ορισμένα υπονοούμενα για την ανάμειξη των Αμερικανών, όταν
παραδέχεται ότι ο Παύλος ήταν «πολύ στενά συνδεδεμένος» με τον αρχηγό της CIA
Άλεν Ντάλες, η πιθανολογούμενη εμπλοκή του οποίου στην πρωθυπουργοποίηση του
K. Καραμανλή αποτυπώνεται και στο μνημόνιο που είχε συντάξει δύο εβδομάδες
πριν από τον θάνατο του Παπάγου (Αλ. Παπαχελάς, Ο βιασμός της ελληνικής
δημοκρατίας, σελ. 46-50).

«Ενθαρρυνθείς και από τη Βασίλισσα (…), αλλά νομίζω (…) εν αγνοία του Βασιλέως». Σύμφωνα με τον K. Καραμανλή στην ανατροπή της κυβέρνησής του, τον Μάρτιο του 1958, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτισε ο έμπιστος συνεργάτης των Ανακτόρων X. Ποταμιάνος. Αυτό παραλείπει να το αναφέρει ο τέως…

Ψυχρότητα. Για τα πρώτα χρόνια της πρωθυπουργίας Καραμανλή, ο
Κωνσταντίνος επιχειρεί να παρουσιάσει τις σχέσεις του με τα Ανάκτορα ως πολύ
καλές και ισχυρίζεται ότι «η ψυχρότητα ήρθε πολύ αργότερα, μετά τις εκλογές
του ’61».

Παραλείπει έτσι να αναφερθεί στην ανατροπή της κυβέρνησης Καραμανλή, τον
Μάρτιο του 1958, στην οποία πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτισε ο έμπιστος
συνεργάτης των Ανακτόρων X. Ποταμιάνος, «ενθαρρυνθείς και από τη Βασίλισσα
(…), αλλά νομίζω (…) εν αγνοία του Βασιλέως», όπως αναφέρει ο K.
Καραμανλής (Αρχείο K. Καραμανλή, τόμ. 3, σελ. 86). Αντίστοιχα αντιπαρέρχεται
με υπεκφυγές την κοινωνική ψυχρότητα που υπήρχε στις σχέσεις του Καραμανλή με
το ανακτορικό περιβάλλον καθώς και τις «εχθρικές διαθέσεις», κατά την έκφραση
του K. Καραμανλή, που έδειχναν απέναντί του τόσο η Φρειδερίκη όσο και ο
Κωνσταντίνος (ό.π., τόμ. 6, σελ. 32). Σαφέστερος ήταν στο σημείο αυτό ο
τότε Αμερικανός πρέσβης Έλις Μπριγκς, ο οποίος σε έκθεσή του τον Νοέμβριο του
1961 χαρακτήριζε «ανεύθυνη και αλαζονική» τη συμπεριφορά της Φρειδερίκης
απέναντι στον Καραμανλή και συμπλήρωνε προφητικά ότι η μοναρχία στην Ελλάδα
είναι «ένα δέντρο με τόσο ρηχές και ασήμαντες ρίζες που είναι πολύ πιθανόν να
πέσει με έναν ισχυρό άνεμο» (Αλ. Παπαχελάς, ό.π., σελ. 75-77).

Προς τη ρήξη. Στην εξιστόρηση των σχέσεων του Καραμανλή με τα Ανάκτορα,
ο Κωνσταντίνος παραλείπει επίσης να αναφερθεί στο υπόμνημα που απέστειλε τότε
ο πρωθυπουργός στον βασιλιά Παύλο, τον Οκτώβριο του 1962, με το οποίο
ουσιαστικά δρομολογούσε την πορεία προς τη ρήξη. Προς την ίδια κατεύθυνση
στόχευε άλλωστε και η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος τον Φεβρουάριο
του 1963, η οποία προέβλεπε την ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας και
επομένως, έμμεσα, την αποδυνάμωση των προνομίων του θρόνου.

H κόντρα για την επιλογή της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας

Από την αφήγηση του Κωνσταντίνου για τις σχέσεις του Καραμανλή με τον βασιλιά
Παύλο ένα μόνο σημείο φαίνεται να ρίχνει, έστω και αμυδρά, καινούργιο φως στον
υπόγειο ανταγωνισμό τους για τον έλεγχο του Στρατεύματος. Πρόκειται για την
έντονη διαφωνία τους (στην οποία ήταν παρών και ο Κωνσταντίνος), τον Νοέμβριο
του 1959, όσον αφορά την επιλογή της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας. Ο
Καραμανλής, ο οποίος από τον Μάιο του 1958 είχε αναλάβει προσωπικά και το
υπουργείο Εθνικής Άμυνας, πέτυχε τότε να απομακρύνει από το στράτευμα τον K.
Δόβα, ο οποίος ήταν ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος της βασιλικής φατρίας στον Στρατό
και να επιβάλει στη θέση του A/ΓΕΣ τον Βασ. Καρδαμάκη, ο οποίος διαδραμάτισε
στη συνέχεια κεντρικό ρόλο στις εκλογές «βίας και νοθείας» του 1961. Βέβαια, η
αναφορά αυτή του Κωνσταντίνου γίνεται με την εμφανέστατα υστερόβουλη πρόθεση
να αποδώσει στον Καραμανλή την ευθύνη για την ενεργοποίηση, από την εποχή
εκείνη και υπό την προστασία του Καρδαμάκη, της χούντας του Παπαδόπουλου και
του Ιωαννίδη. Αλλά η δήθεν μαρτυρία που παραθέτει, ότι δηλαδή ο βασιλιάς
προσπάθησε να αποτρέψει την επιλογή του Καραμανλή επισημαίνοντάς του πως ο
Καρδαμάκης «ήταν στον ΙΔΕΑ», φαντάζει εντελώς εξωπραγματική. Στις ίδιες
ακριβώς κρίσεις, με τη σύμφωνη γνώμη και του βασιλιά, ο τότε επικεφαλής του
ΙΔΕΑ Αθαν. Φροντιστής ορίστηκε αρχηγός ΓΕΕΘΑ.

Δύο… όψεις για την πρώτη συνάντηση με Ανδρέα

Θέλοντας να κάμψει τις αντιδράσεις του Γεωργίου Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος (στη φωτό οι δύο άνδρες) αναλαμβάνει την απολύτως εξωθεσμική πρωτοβουλία να καλέσει απροειδοποίητα ένα βράδυ στα Ανάκτορα τον Ανδρέα

Ο Κωνσταντίνος περιγράφει με ειδυλλιακά χρώματα την πρώτη του συνάντηση με τον
Ανδρέα Παπανδρέου, ένα επεισόδιο που έχει όμως καταγραφεί και από την άλλη
πλευρά με τελείως διαφορετικό τρόπο. Στις αρχές του 1961 και εν όψει των
επόμενων εκλογών, ορισμένα στελέχη της Δεξιάς και κυρίως η αμερικανική
πρεσβεία (ο Κωνσταντίνος «δεν θυμάται» ποιοι είχαν την πρωτοβουλία!)
επιθυμούσαν την καθιέρωση ενός εκτρωματικού εκλογικού συστήματος – των
«συγγενών κομμάτων» – το οποίο θα οδηγούσε σε μία πολωμένη αναμέτρηση
«εθνικοφρόνων» και «μη εθνικοφρόνων» (οι «Γαλάζιοι» και οι «Κίτρινοι» του
σχεδίου Περικλής).

Θέλοντας να κάμψει τις αντιδράσεις του Γεωργίου Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος
αναλαμβάνει την απολύτως εξωθεσμική πρωτοβουλία να καλέσει απροειδοποίητα ένα
βράδυ στα Ανάκτορα τον Ανδρέα και να του ζητήσει να επισκεφθούν αμέσως, στις
11 τη νύχτα, τον πατέρα του στο Καστρί. Εκτός από μικροανακρίβειες του τύπου
«κάλεσα τον Ανδρέα στο τηλέφωνο» και του είπα «έχετε την καλοσύνη να έρθετε
στα Ανάκτορα», όταν το τηλεφώνημα έγινε σε επιτακτικό ύφος από τον Αρναούτη
και ο Ανδρέας περίμενε μία ώρα στα Ανάκτορα μέχρι να συναντήσει τον
Κωνσταντίνο, και η ίδια η αφήγηση της συνομιλίας με τον Γ. Παπανδρέου είναι
εντυπωσιακή για τις αποσιωπήσεις της. Ο Κωνσταντίνος δεν αναφέρει, π.χ.,
καθόλου πώς αντέδρασε ο ίδιος στην άρνηση του Γ. Παπανδρέου: «Ήταν πραγματικά
θλιβερό το θέαμα, ένα αμούστακο σχεδόν εικοσάχρονο παιδί να νουθετεί τον
εβδομηντάρη παλαίμαχο πολιτικό» κάνοντάς του κήρυγμα ότι «πρέπει να αρθείτε
υπεράνω της μικροπολιτικής και των κομματικών σας συμφερόντων» (A. Παπανδρέου,
H δημοκρατία στο απόσπασμα, σελ. 159).

Διαφορετική εικόνα. Και μια ακόμη μικρολεπτομέρεια. Ο Κωνσταντίνος
αναφέρει ότι πήγαν στο Καστρί με το αυτοκίνητο του Ανδρέα και «στη διάρκεια
της διαδρομής δεν διαφωνήσαμε σε κανένα θέμα». Τελείως διαφορετική είναι όμως
η περιγραφή του Ανδρέα. «Επιβιβαστήκαμε στην κόκκινη Μερσεντές του
Κωνσταντίνου και ξεκινήσαμε για το Καστρί. Φοβήθηκα πως δεν θα φτάναμε
ζωντανοί. Οδηγούσε σαν τρελός, με ιλιγγιώδη ταχύτητα, προειδοποιώντας με
συνεχώς πως η συνάντηση έπρεπε να κρατηθεί μυστική» (ό.π., σελ. 158).

H δημοσίευση της συνέντευξης του Κωνσταντίνου συνεχίζεται και σύντομα θα
εισέλθει στα πιο ενδιαφέροντα σημεία της που αφορούν τη δράση του ως βασιλιά
και όχι την έμμεση εμπειρία του από τη θέση του διαδόχου. Αλλά γι’ αυτά σε
επόμενο σημείωμα…