Πρόσωπα Tα βιβλία ως μορφή αγώνα

Τριάντα χρόνια μετά τη σύλληψή του, στις 18 Ιανουαρίου 1976, ο Ρενάτο
Κούρτσιο, ο ιδρυτής των Ερυθρών Ταξιαρχιών, δεν θέλει να μιλάει για το
παρελθόν του.

Ρενάτο Κούρτσιο: «Θέλω να κρίνομαι μόνο γι’ αυτό που κάνω τώρα»

Σήμερα είναι διευθυντής του συνεταιριστικού εκδοτικού οίκου Sensibili alle
foglie, ο οποίος ιδρύθηκε από πρώην κατάδικους στη δεκαετία του ’90, όταν
αυτός ήταν ακόμη στη φυλακή και μετά σε καθεστώς μερικής ελευθερίας. Στη
φυλακή έχει μείνει συνολικά 24 χρόνια. Δεν σκότωσε ποτέ άνθρωπο, αλλά έφερε
ευθύνη για την ένοπλη δράση – τους φόνους, τις ληστείες, τις απαγωγές – των
Ερυθρών Ταξιαρχιών, τις οποίες ίδρυσε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 μαζί
με τον Αλμπέρτο Φραντσεσκίνι και τη Μάρα Καγκόλ. Μετά τη σύλληψή του η
οργάνωση έγινε πιο ριζοσπαστική, κλιμακώνοντας τις επιθέσεις μέχρι τον φόνο
του Άλντο Μόρο και τη βίαιη διάλυσή της που ακολούθησε.

Ελεύθερος από το 1998, ο Κούρτσιο, 65 χρόνων πλέον, δεν θέλει να μιλάει για το
παρελθόν του ως αρχηγού των Ερυθρών Ταξιαρχιών της πρώτης γενιάς. «Πλήρωσα το
χρέος μου στην κοινωνία, ολόκληρο και ώς το τέλος» λέει στην ιταλική
«Ρεπούμπλικα». «Ήμασταν ακόμη στη φυλακή όταν σκεφτήκαμε τον συνεταιρισμό και
τότε θέλαμε απλώς να έχουμε μια δουλειά. Αλλά τώρα που λειτουργεί μου αρέσει
και εν τέλει κάνουμε αυτό που πάντα ήθελα να κάνω».

Αυτό που ο Κούρτσιο πάντα ήθελε να κάνει είναι να δώσει φωνή στους
«πλεονάζοντες» της κοινωνίας, «στα πρόσωπα χωρίς φωνή», τους φυλακισμένους,
τους μετανάστες, τους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες. Και στους ηλικιωμένους –
«ναι, στους ηλικιωμένους που δεν τους θέλει κανείς, που θεωρούνται περιττοί
εφόσον δεν χρησιμεύουν και οφείλουν να παραμένουν αόρατοι». Τα βιβλία που
εκδίδει είναι «κοινωνικο-αφηγηματικές αναλύσεις», εξηγεί, «αφηγούνται ιστορίες
που βοηθούν τους ανθρώπους να δουν τον κόσμο με άλλο βλέμμα». Ο συνεταιρισμός
Sensibili alle foglie εκδίδει τουλάχιστον δέκα βιβλία τον χρόνο και τα πουλάει
πόρτα πόρτα σ’ όλη την Ιταλία – άνθρωποί του πηγαίνουν όπου τους φωνάζουν, σε
πόλεις αλλά και σε μικρά και απομονωμένα χωριά που δεν έχουν βιβλιοπωλεία ούτε
βιβλιοθήκες. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να πωλήσουν ώς και 7.000 αντίτυπα ενός
βιβλίου. «Το σχέδιο», εξηγεί ο Κούρτσιο, «είναι να εγκαταλείψουμε τα
βιβλιοπωλεία και να δημιουργήσουμε ένα δίκτυο με τα πολιτιστικά κέντρα, τις
βιβλιοθήκες, τα κέντρα σπουδών». Έχουν ξεκινήσει «ένα σχέδιο μνήμης, μια σειρά
ερευνών που καλύπτουν την περίοδο 1969-1989» και «τώρα ετοιμάζουμε ένα βιβλίο
για τις ειδικές φυλακές της περιόδου εκείνης». Εδώ και πολύ καιρό αναζητεί
έναν δρόμο διαφορετικό από την ένοπλη πάλη για να συμβάλει στην κατάργηση
ολοκληρωτικών θεσμών. «Στα 65 μου», λέει, «θέλω να κρίνομαι μόνο γι’ αυτό που
κάνω τώρα. Για τα υπόλοιπα θα υπάρξει η ιστορική συζήτηση, η οποία θα μπορέσει
να ανασυνθέσει όλα αυτά που συνέβησαν».