διακοπές Kατσανοχώρια – Δυτικά Tζουμέρκα

Ένα από τα μεγαλύτερα ποτάμια της Ηπείρου διασχίζει την περιοχή περνώντας
μέσα από βαθιές χαράδρες και πανέμορφα βουνά. Οι άνθρωποι έμαθαν να ζουν μαζί
του σε οικισμούς προστατευμένους από την ορμή του. Οικισμούς που φέρουν την
πολιτιστική και οικιστική κληρονομιά τους χαραγμένη στη σκληρή πέτρα. Τόσο
σκληρή όσο και ο τόπος, που όμως καταφέρνει να τη συνδυάσει με μια ιδιαίτερη,
τρυφερή θα έλεγες, γοητεία

Το τραγούδι του Ηπειρώτη ταχυδρόμου αντηχεί συχνά στα γεμάτα πολυκατοικίες
στενά της Αθήνας. Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες μουσικές γνώσεις για να
αναγνωρίσεις τον χαρακτηριστικό μακρόσυρτο ρυθμό της Ηπείρου που μαρτυρά τη
νοσταλγία για τη θέα των απότομων κορυφών των Τζουμέρκων. «Σκληρή η ζωή της
επαρχίας», λένε με μια φωνή οι κτιστάδες μιας εκκλησιάς έξω από τους
Χουλιαράδες, «ο κόσμος φεύγει, δεν έχει μέλλον εδώ». Συνηθισμένες κουβέντες
που συχνά ακούς όταν ταξιδεύεις στην Ελλάδα. Σε έναν τέτοιο τόπο τα λόγια αυτά
αντιστοιχούν σε πρόσωπα σκληρά, σκαμμένα από τον μόχθο, αλλά με ευγενικά,
χαμογελαστά μάτια που όταν σε κοιτάνε, κερνώντας σε ντόπιο τσίπουρο και μεζέ,
δύσκολα τους αντιστέκεσαι. Μιλώντας μαζί τους, γρήγορα θα καταλάβεις πως η
ευγένεια και η δύναμη των ανθρώπων είναι που κάνει αυτόν τον τόπο να αντέχει,
να συντηρείται και να λάμπει μέσα από τους σκουρόχρωμους τοίχους των σπιτιών,
των εκκλησιών και των γεφυριών του Αράχθου.

Αρχικά το έντονο ορεινό ανάγλυφο δίνει την εντύπωση ότι σε περιβάλλει τόπος
αφιλόξενος.

Κι όμως, επιφανειακά ευρήματα από την Εποχή του Χαλκού, ερειπωμένες ακροπόλεις
και ελληνιστικά φρούρια που ήλεγχαν τον ρου του Αράχθου και τις χαράδρες των
παραποτάμων του (που ήταν δίοδοι επικοινωνίας), μαρτυρούν ότι κατοικήθηκε από
πολύ νωρίς. Αυτό έγινε πριν από 4.000 χρόνια και από τότε η μοίρα των κατοίκων
οριζόταν από τις εποχικές μετακινήσεις.

Το Μιχαλίτσι και η κορυφή Στρογκούλα στο βάθος

Απόδειξη αυτών των μετακινήσεων είναι η απουσία ανοικτών χωριών, χωρίς
προστασία από τείχη, στην περιοχή των Κατσανοχωρίων και των Τζουμέρκων. Βασική
ασχολία των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία, και οι μετακινήσεις που έκαναν χάρη
σ’ αυτήν έφεραν τους ανθρώπους σε επαφή με τους μόνιμα εγκατεστημένους
γείτονες γεωργούς, ανοίγοντας τον δρόμο στο εμπόριο. Οι επιδρομείς – Σλάβοι,
Βούλγαροι, Νορμανδοί – ερήμωσαν πολλές φορές τα Κατσανοχώρια και τα Τζουμέρκα,
τα οποία όμως άλλες φορές γνώρισαν την ευημερία πότε με τη σύντομη ένδοξη
βασιλεία του Πύρρου (3ος αι. π.X.) και πότε ως Δεσποτάτο ή ανεξάρτητος πυρήνας
μέσα στην οθωμανική αυτοκρατορία.

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και τη νέα αγροτική πολιτική, πολλά
βοσκοτόπια χάθηκαν υποχρεώνοντας τους κατοίκους σε μετανάστευση που κορυφώθηκε
στα μέσα του 20ού αιώνα.

Τα 7 χωριά και οι 4 οικισμοί των Κατσάνων

Ο μικρός οικισμός της Πλάκας με φόντο τα Τζουμέρκα (2.393 μ.)

Απ’ όποιο σημείο και να πλησιάσεις στην περιοχή, αμέσως το βλέμμα θα γεμίσει
από τις εικόνες της Νότιας Πίνδου με τη βραχώδη, γυμνή κορμοστασιά της στα
ψηλά, και τα δάση από μαύρα πεύκα, έλατα, βελανιδιές, κουμαριές και πλατάνια
στα χαμηλότερα υψίπεδα. Τα ανατολικά όρια των Κατσανοχωρίων τα καθορίζει ο
Άραχθος, ενώ τα δυτικά η οροσειρά του Αϊ-Θανάση. Από τον Νότο η περιοχή
προφυλάσσεται από το όρος Ξηροβούνι, που όμως εμποδίζει τους νότιους ήπιους
και θερμούς ανέμους που προέρχονται από τον Αμβρακικό Κόλπο να γλυκάνουν το
κλίμα, αλλά προς τον Βορρά το ανάγλυφο της περιοχής γίνεται πιο ομαλό καθώς
καταλήγει στον Δήμο Παμβώτιδας και τα Ιωάννινα. Με μια πρώτη ματιά στον χάρτη
διαπιστώνεις ότι οι αποστάσεις μεταξύ των χωριών είναι μικρές, ωστόσο στις
διαδρομές σου εκεί θα σε… καθυστερήσουν οι στροφές του δρόμου και κυρίως τα
όμορφα τοπία και τα μνημεία. Τα χωριά ακολουθούν το γενικό πρότυπο της
Ηπείρου, καθώς είναι ανεπτυγμένα γύρω από την κεντρική πλατεία όπου
συγκεντρώνεται όλη η δραστηριότητα του χωριού: τα πανηγύρια, η απογευματινή
συνάντηση, ο μικρός περίπατος.

Γεφύρι της Πλάκας: το μεγαλύτερο μονότοξο των Βαλκανίων

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την προέλευση του ονόματος των Κατσανοχωρίων, με
τη λαϊκή παράδοση να λέει πως: Κάποτε οι άνθρωποι από όλα τα χωριά γύρω από τα
Ιωάννινα, όπως τα Ζαγοροχώρια, τα Τζουμερκοχώρια, τα Τομαροχώρια (παλιά
ονομασία των Κατσανοχωρίων), συγκεντρώθηκαν για θέματα που αφορούσαν την
περιοχή. Στο τέλος, όταν όλοι κάθησαν μαζί για φαγητό, οι κάτοικοι των
Τομαροχωρίων έμειναν χώρια προκαλώντας τα σχόλια των υπολοίπων που είπαν:
«Κοιτάξτε, αυτοί κάτσανε χώρια». Πάντως το όνομά τους το πήρανε από
γαιοκτήμονα με όνομα Κασσιανός που εγκαταστάθηκε πρώτος στο Λοζέτζι
(Ελληνικό). Και προσοχή, άλλη «φυλή» οι Κατσάνοι και άλλοι οι Κατσαούνοι.

Το πλάτος του τόξου του γεφυριού της Πλάκας στο ψηλότερο σημείο του φτάνει τα 3,20 μέτρα

H έδρα του Δήμου Κατσανοχωρίων είναι το Καλέντζι το οποίο, κτισμένο
καθώς είναι στο μικρό οροπέδιο, σε κάνει να δυσπιστείς ότι βρίσκεται σε
υψόμετρο 620. Νότια του χωριού και στα όρια με τον Δήμο Πραμάντων όπου κυλά ο
Άραχθος, «πατά» η φημισμένη γέφυρα της Πλάκας, ένα από τα σημεία
όπου καταλήγουν οι υδάτινες διαδρομές του ράφτινγκ και του καγιάκ. Βόρεια από
το Καλέντζι, ο σχετικά καλός δρόμος οδηγεί στα υπόλοιπα χωριά του δήμου που
έχουν τη δική τους ιστορία και φυσικές ομορφιές. Κοντά στο Ελληνικό,
στην άκρη του γκρεμού, βρίσκεται η Μονή Τσούκας που προσφέρει
εντυπωσιακή θέα στη χαράδρα του Αράχθου και τα Τζουμέρκα απέναντι. Νοτιότερα
και σε 600 μ. απόσταση, κρυμμένος από τον κεντρικό δρόμο, αναπνέει ακόμα ένας
μικρός αλλά σημαντικός οικισμός: το Κωστήτσι, με τα λιθόστρωτα δρομάκια
και τους πέτρινους τοίχους των σπιτιών να μην αφήνουν καμιά απορία για την
περιοχή όπου βρίσκεσαι.

Στο οίκημα δίπλα στη γέφυρα της Πλάκας υπεγράφη το ’44 συμφωνία μεταξύ του ΕΔΕΣ και του ΕΛΑΣ

Αφού αγναντέψεις από τον προφήτη Ηλία προς τις χαράδρες του Αράχθου και του
Καλαρίτικου, κατηφορίζεις βαθιά μέσα στη χαράδρα του Αράχθου. Ελάχιστες ώρες
της ημέρας οι ακτίνες του ήλιου φθάνουν εδώ, καθώς οι απότομες ορθοπλαγιές
μοιάζουν να αγγίζουν τον ουρανό, ενώ στο βάθος της ο Άραχθος κυλά ατάραχος,
εξοικειωμένος λες με το τοπίο. Εκεί βρίσκεται το πέτρινο γεφύρι της
Πολίτσας που μοιάζει σίγουρο για την υπεροχή του στην άνιση μάχη ομορφιάς
που δίνει με το διπλανό του, ασφαλτοστρωμένο γεφύρι. Ο δρόμος συνεχίζεται μέσα
από έντονες ανηφοριές και καταλήγει στο Αμπελοχώρι.

Μαγικές διαδρομές στα Δυτικά Τζουμέρκα

Αν σε φοβίζουν οι χωματόδρομοι και θέλεις να φθάσεις στους Χουλιαράδες,
την έδρα του Δήμου Τζουμέρκων, πρέπει να κάνεις κύκλο, καθώς ο Άραχθος και ο
Καλαρίτικος «προσπαθούν» να ξεκόψουν το χωριό από τον υπόλοιπο κόσμο με τις
εντυπωσιακές άγριες χαράδρες τους. Έτσι, φθάνεις στο χωριό κατηφορίζοντας από
το Χαροκόπι-Πετροβούνι και διασχίζοντας μια περιοχή άγριας ομορφιάς με
ορθοπλαγιές που διασχίζει ο Άραχθος.

Το επόμενο χωριό που συναντάς είναι ο Βαπτιστής, χτισμένος στην πλαγιά
κατάφυτης ρεματιάς, με τρεχούμενα νερά και βρύσες. Ο δρόμος συνεχίζει
κατηφορικός και μοιάζει να στοχεύει την κοίτη του Καλαρίτικου που φανερώνεται
χαμηλά πίσω από καστανιές, πλατάνια και βελανιδιές. Ωστόσο, την εικόνα των
Τζουμέρκων απέναντι ολοκληρώνει ξαφνικά το Μιχαλίτσι, το οποίο
εμφανίζεται μπροστά σου.

Έπειτα από λίγα χιλιόμετρα χωματόδρομου, μέσα σε ένα τοπίο ανείπωτης ομορφιάς
με πλατάνια που φθάνουν μέχρι τα νερά του Καλαρίτικου, εμφανίζεται η κρεμαστή
γέφυρα του Γκόγκου. Ψηλά, βλέπεις τα κελαρυστά νερά του ποταμού που
κατεβαίνει από τις γυμνές βουνοπλαγιές, ενώ στα δεξιά το βλέμμα τρέχει κάτω
από τη γέφυρα, στην κατάφυτη χαράδρα όπου χάνονται τα νερά.

Παίρνοντας τον δρόμο της επιστροφής και «ψάχνοντας» την έξοδο προς την Εθνική
Άρτας – Ιωαννίνων, ακόμα προσπαθείς να ταξινομήσεις τον καταιγισμό των εικόνων
και των πληροφοριών στις οποίες εκτέθηκες: Κατάφυτες πλαγιές, χωριά
σφιχταγκαλιασμένα με φθινοπωρινά χρώματα, άγριες χαράδρες, ποτάμια, γεφύρια
και εκκλησιές εναλλάσσονται με τέτοιους ρυθμούς, ώστε το μυαλό δυσκολεύεται να
τα συγκρατήσει. Κι όταν πια γίνει αυτό, μάλλον θα έχεις ήδη… επιστρέψει. Και
τότε θα θυμηθείς και ίσως αντιληφθείς τη βαθύτερη αξία του τραγουδιού κάποιου
Ηπειρώτη ταχυδρόμου…

ΑΞΙΖΕΙ NA ΔΕΙΤΕ

* Το γεφύρι της Πλάκας. Θεωρείται το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των
Βαλκανίων, μαζί με εκείνο της Κόνιτσας με το ύψος της κύριας καμάρας να φτάνει
τα 20 μ. Το μήκος του είναι 40 μ. και το πλάτος του στο ψηλότερο σημείο του
τόξου φτάνει τα 3,20 μέτρα. Αποτελούσε σύνορο μεταξύ της ελεύθερης και της
τουρκοκρατούμενης Ελλάδας από το 1881 έως το 1913, όταν απελευθερώθηκε και η
υπόλοιπη Ήπειρος. Στο εγκαταλελειμμένο οίκημα δίπλα στη γέφυρα, στις 29-2-44
υπογράφτηκε η «Συμφωνία της Πλάκας» μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ για την
κατάπαυση του πυρός του εμφυλίου πολέμου. Τρεις φορές χτίστηκε το γεφύρι της
Πλάκας, τις δύο έπεσε όταν έβγαζαν τα καλούπια, την τρίτη πήγε να πέσει,
στράβωσε λίγο, αλλά έμεινε όρθιο. H καρδιά του πρωτομάστορα Κώστα Μπέκα πήγε
στη θέση της. Λίγο πριν κλείσει τον πρώτο του αιώνα πήγαν να το ανατινάξουν οι
Γερμανοί. O δυναμίτης έσκασε στην καμάρα, αλλά το γεφύρι δεν έπεσε! Τώρα στον
21ο αιώνα σκέφτονται να πνίξουν στο νερό τη χαράδρα του Άραχθου και να
μεταφέρουν ή να χαλάσουν το γεφύρι-κόσμημα! Και όλα αυτά για χάρη ενός
υδροηλεκτρικού φράγματος που δεν είναι διόλου χρήσιμο, παρά μόνο για τις
τσέπες των εργολάβων που θα πάρουν τα χρήματα για να χαλάσουν τον τόπο.

* Στο Ελληνικό, τον Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου (1161) και το
μοναστήρι της Τσούκας. Το μοναστήρι ιδρύθηκε στα 1190, ενώ αρχές του
18ου αι. καταστράφηκε και αμέσως ξανακτίστηκε. Έχει φρουριακό χαρακτήρα,
ξυλόγλυπτο τέμπλο του 18ου αι., λιθόκτιστο κωδωνοστάσιο του 1866 και
εντυπωσιακή θέα στα γύρω βουνά και τη χαράδρα του Άραχθου.

* Το όμορφο χωριό Κωστήτσι και το ξωκλήσι του προφήτη Ηλία στον
λόφο. Βρίσκεται ένα χιλιόμετρο έξω από το χωριό (τα 700 μέτρα είναι σκληρός
χωματόδρομος), με θέα στα Τζουμέρκα και τη χαράδρα όπου σμίγουν τα δύο ποτάμια
– ο Άραχθος και ο Καλαρίτικος.

* Στους Χουλιαράδες, την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (1745). Είναι
κτισμένη από Γκουριώτες μαστόρους δίπλα στην κεντρική πλατεία του χωριού και
στην κορυφή μικρού δασωμένου λόφου.

* Τη γέφυρα της Πολιτσάς στη μέση της διαδρομής Κωστήτσι –
Αμπελοχώρι, με τον σημερινό δρόμο να περνά ακριβώς δίπλα της.

* Στο χωριό Βαπτιστής, την «ντριστέλα» και τον νερόμυλο του Αγ. Ιωάννη
του Βαπτιστή που σήμερα αναπαλαιώνονται.

* Στο Μιχαλίτσι, τον ναό των Αγίων Πάντων (1836), ο οποίος είναι
κτισμένος στη βάση προχριστιανικού κτίσματος.

* Την κρεμαστή μεταλλική γέφυρα του Γκόγκου στο Μιχαλίτσι. Θα τη
συναντήσετε έπειτα από 2,5 χλμ. στενού χωματόδρομου έξω από το χωριό, στη αρχή
της Χαράδρας του Καλαρίτικου πάνω στο μονοπάτι Μιχαλιτσίου – Πραμάντων.
Σχεδιασμένη το 1932 από τον Γερμανό μηχανικό Κάρολο Βάικμαν, σήμερα αποτελεί
σημείο εκκίνησης δραστηριοτήτων στο ποτάμι.

ΠΩΣ ΘΑ ΠΑΤΕ

Είναι προτιμότερο να έχετε δικό σας όχημα και καλό θα είναι να οπλιστείτε
με… υπομονή λόγω του στενού οδικού δικτύου και των πολλών στροφών. H περιοχή
έχει δύο βασικές «εισόδους», από την Άρτα και από τα Ιωάννινα. H Άρτα απέχει
370 χλμ. από την Αθήνα και 440 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη, ενώ τα Ιωάννινα 445
χλμ. από Αθήνα και 360 χλμ. από Θεσσαλονίκη. Τα Ιωάννινα από το Ελληνικό, που
είναι το πλησιέστερο χωριό του Δήμου Κατσανοχωρίων, απέχουν περίπου 25 χλμ.
και η Άρτα από το γεφύρι της Πλάκας περίπου 48 χιλιόμετρα.

ΔΙΑΜΟΝΗ

«Princess Lanassa»

Προς το παρόν οι προτάσεις διαμονής στην περιοχή είναι πολύ περιορισμένες. Θα
πρέπει λοιπόν να περιμένετε μέχρι να ολοκληρωθούν κάποιοι ξενώνες μικρής
δυναμικότητας στο Καλέντζι και στο Μιχαλίστι. Στο Κωστήτσι μπορείτε να μείνετε
στο ξενοδοχείο «Princess Lanassa» (τηλ: 26590-22600 και 210-8137251).
Στεγάζεται στο ανακαινισμένο αρχοντικό της οικογένειας Πουλή, ηλικίας 300
ετών, και έχει πάρει το όνομά του από τη δεύτερη σύζυγο του βασιλιά Πύρρου της
Ηπείρου. Αποτελείται από πολυτελή δωμάτια και σουίτες, όλα με αρχαία ονόματα
συγγενών ή συνεργατών του Πύρρου.

Οι επόμενες επιλογές για τη διαμονή σας είναι στα Ιωάννινα όπου θα βρείτε το
ξενοδοχείο πολυτελείας «Du Lac»(τηλ. 26510-59100) στις όχθες της λίμνης
σε στυλ παραδοσιακής γιαννιώτικης αρχιτεκτονικής και με κομψή διακόσμηση.
Εξίσου καλό είναι και το ξενοδοχείο «Epirus Palace» (τηλ. 26510-93555)
επί της εθνικής οδού με εντυπωσιακά διακοσμημένους χώρους, και με έναν πολύ
όμορφο κήπο. Αν θέλετε περισσότερη ησυχία και διαμονή μέσα στο κάστρο, υπάρχει
το «Κάστρο» (τηλ. 26510-22866), ένας μικρός και προσεγμένος ξενώνας.
Στην οδό Ανεξαρτησίας θα βρείτε το «Πολιτεία luxus suites» (τηλ.
26510-30090-22235), που αν και δεν εντυπωσιάζει με την πρώτη ματιά από τον
δρόμο, η στοά του οδηγεί σε μια όμορφη εσωτερική αυλή και στις προσεγμένες
σουίτες. Μέσα στο κάστρο υπάρχει και το συμπαθητικό «Φιλύρα» (τηλ.
26510- 83560) διακοσμημένο με γούστο και απλότητα και δωμάτια που διαθέτουν
κουζίνα.

ΦΑΓΗΤΟ

Όλα τα χωριά έχουν ταβέρνες και ψησταριές, όμως τον χειμώνα οι περισσότερες
λειτουργούν μόνο τα Σαββατοκύριακα.

Κάποιες λειτουργούν όλο τον χρόνο και ως καφενεία του χωριού.

Ξεκινώντας από την έδρα του Δήμου, το Καλέντζι, θα βρείτε στις εισόδους του
χωριού τη «Συνάντηση» και την ταβέρνα «Κατσαρός» όπου σερβίρονται γίδα βραστή,
αρνί γάστρας, κοκορέτσι και ντόπιο τσίπουρο.

Στο Ελληνικό υπάρχει η ψησταριά του «Δρούβη» με κρεατικά της ώρας, ενώ στο
Κωστήτσι στο εστιατόριο του ξενοδοχείου «Lanassa», σε όμορφο, ζεστό
περιβάλλον, μπορείτε να δοκιμάσετε τοπική κουζίνα με προϊόντα της περιοχής.

Στους Χουλιαράδες στον «Πλάτανο» θα βρείτε μαγειρευτά και της ώρας, ενώ αν
βρεθείτε στην περιοχή της Πλάκας, αμέσως μετά τη στρατιωτική γέφυρα στον
οικισμό Φράστα θα βρείτε άλλες δυο-τρεις ταβερνούλες και τον «Λευτέρη», όπου
θα δοκιμάσετε κοκορέτσι, μαγειρευτά της ημέρας, πατσά, γίδα βραστή και καλό
τσίπουρο.

Στο Κωστήτσι θα καθήσετε στο παραδοσιακό καφενείο που βρίσκεται σε περίοπτη
θέση και θυμίζει λαογραφικό μουσείο.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Δήμος Κατσανοχωρίων: 26590-22071

Αστυνομία: 26590-22104

Δήμος Τζουμέρκων: 26510-53218

Ιατρείο: 26510-53254