Kαραμανλής καλεί Σκότλαντ Γιαρντ

Τη συνδρομή της Σκότλαντ Γιαρντ είχε ζητήσει η κυβέρνηση Καραμανλή μετά τη
δολοφονία του σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα Ρίτσαρντ Γουέλς τον Δεκέμβριο του
1975. Μία δολοφονία που σύμφωνα με τα μυστικά αρχεία του Φόρεϊν Όφις – που
δίνονται σήμερα στη δημοσιότητα – οδήγησε τη βρετανική διπλωματία να
διαπιστώσει με απογοήτευση ότι «η συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού Τύπου
τήρησε στάση απάθειας έως και έμμεσης επιδοκιμασίας.

Από τη δολοφονία του σταθμάρχη της CIA Ρίτσαρντ Γουέλς, τον Δεκέμβριο του 1975. Μία δολοφονία που επιδείνωσε ακόμη περισσότερο το ρευστό κλίμα της εποχής και σύμφωνα με τα μυστικά αρχεία του Φόρεϊν Όφις οδήγησε τη βρετανική διπλωματία να διαπιστώσει με απογοήτευση ότι «η συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού Τύπου τήρησε στάση απάθειας έως και έμμεσης επιδοκιμασίας»

Οι μεγάλες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας που πραγματοποιούνταν εκείνη τη χρονιά
στην Ελλάδα, όπως δείχνουν τα βρετανικά έγγραφα του 1975, δεν πέρασαν
απαρατήρητες από τη βρετανική διπλωματία. Σε μία από αυτές, στην Αθήνα,
σημειώνουν Βρετανοί διπλωμάτες, οι διαδηλωτές είχαν προκαλέσει σοβαρές ζημιές
στη βρετανική πρεσβεία. Οι επιθέσεις όμως επεκτάθηκαν και στην αμερικανική
πρεσβεία. Ο Βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα Ρίτσαρντ Μπρουκς θεωρούσε εκείνη
την περίοδο ότι ο υπουργός Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ ήταν ο κυματοθραύστης που
πάνω του συντριβόταν κάθε απόπειρα για αποχουντοποίηση του ελληνικού στρατού,
μερικούς μήνες μετά την πτώση της χούντας των συνταγματαρχών.

Τα απόρρητα βρετανικά αρχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα από το Φόρεϊν Όφις
και αφορούν γεγονότα που συνέβησαν πριν από 30 χρόνια φωτίζουν άγνωστες πτυχές
της ταραγμένης πρώτης μεταχουντικής περιόδου στην Ελλάδα του 1975, όταν
επικρατούσε έντονα αντιβρετανικό και αντιαμερικανικό κλίμα μόλις ένα χρόνο
μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Συνυπεύθυνη

Μολονότι ήταν σαφές ότι για την κυπριακή τραγωδία ο K. Καραμανλής θεωρούσε
συνυπεύθυνη τη Βρετανία που δεν είχε κάνει το παραμικρό για να αποτρέψει την
τουρκική εισβολή, πίστευε ότι ήταν απαραίτητη η βελτίωση των σχέσεων μαζί της.
Έχοντας θέσει ως στόχους του να σταθεροποιήσει την πορεία της Ελλάδας, να
απομακρύνει σταδιακά από τις Ένοπλες Δυνάμεις τους χουντικούς και να κάνει τη
χώρα μέλος της ΕΟΚ, είχε ανάγκη από έναν σταθερό σύμμαχο. Σύμφωνα με τα
απόρρητα μέχρι τώρα έγγραφα της βρετανικής διπλωματίας, που δόθηκαν στη
δημοσιότητα στο Λονδίνο, η πρώτη επιλογή του ήταν η Βρετανία και δεύτερη η
Γαλλία, με την οποία είχε καλές σχέσεις.

Για την ένταξη στην ΕΟΚ η επίσκεψη στο Λονδίνο

TO ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ του ’75, ο Καραμανλής αποφάσισε ότι ήταν καιρός να
αναθερμάνει τις σχέσεις του με το Λονδίνο. Ανήγγειλε λοιπόν ότι επιθυμούσε να
επισκεφθεί τη βρετανική πρωτεύουσα!

Οι Βρετανοί, που αναζητούσαν ευκαιρίες για να μειώσουν το αρνητικό κλίμα που
επικρατούσε γι’ αυτούς στην ελληνική κοινή γνώμη, εκτίμησαν και από την πλευρά
τους ότι τον Οκτώβριο του 1975 ήταν πια ώριμες οι συνθήκες για μια επίσκεψη
του K. Καραμανλή στο Λονδίνο. Τη διαφήμισαν ανάλογα, παρατηρεί Βρετανός
διπλωμάτης. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Χάρολντ Ουίλσον υποδέχθηκε στην κατοικία
του τον K. Καραμανλή. Παρόντες στη συνάντηση ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Τζιμ
Κάλαχαν, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Δ. Μπίτσιος, ο πρεσβευτής Σ. Ρούσος και
ο Πέτρος Μολυβιάτης. Ο Ουίλσον άνοιξε τη συζήτηση λέγοντας ότι στηρίζει
απόλυτα την αίτηση της Ελλάδας για ένταξη στην ΕΟΚ. Άλλωστε αυτός εκτιμούσε ο
Βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα πως ήταν ο κύριος στόχος της επίσκεψης του
Καραμανλή στο Λονδίνο: η προώθηση της πλήρους ελληνικής ένταξης στην Ευρωπαϊκή
Οικονομική Κοινότητα. Ο Βρετανός πρωθυπουργός αναφέρθηκε στη συνέχεια στο
αμερικανικό εμπάργκο όπλων προς την Τουρκία που επεβλήθη μετά την εισβολή των
Τούρκων στην Κύπρο. Ο Καραμανλής παρατήρησε ότι ο πρόεδρος Φορντ του είχε
ζητήσει να μην απαιτήσει τη συνέχιση του εμπάργκο όπλων εις βάρος της
Τουρκίας, επειδή η στάση της Ελλάδας όσον αφορά το εμπάργκο έκανε τους
Τούρκους να πεισμώνουν και να μη δέχονται συζήτηση για την Κύπρο.

Ο Κάλαχαν αποκάλυψε σε εκείνη τη συνάντηση ότι όταν οι αξιωματικοί της χούντας
έκαναν το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου και ο Αρχιεπίσκοπος διέφυγε στη
Βρετανία, είχε διατυπώσει τη γνώμη ότι τη στιγμή εκείνη η βία δεν ήταν
αναγκαία. Μια νύχτα πριν από την εισβολή στην Κύπρο, συνέχισε ο Βρετανός
υπουργός Εξωτερικών, οι Τούρκοι μας είπαν ότι δεν είχαν σκοπό να εισβάλλουν
στην Κύπρο και πρόσθεσε: «Τα λέω αυτά για την υπεράσπισή μας, επειδή ο Ετζεβίτ
ισχυρίστηκε αργότερα ότι μας είχαν ενημερώσει για την εισβολή και ότι εμείς
δεν είχαμε διατυπώσει καμία αντίρρηση».

Μάλιστα, ο Κάλαχαν ανέφερε πως ο τότε πρωθυπουργός της Τουρκίας τον ενημέρωσε
ότι η τουρκική πλευρά είχε προτείνει στην ελληνική χούντα μία από κοινού
εισβολή στην Κύπρο – και πως οι Έλληνες είχαν αρνηθεί.

Ο ελιγμός με την αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ

Από τη συνάντηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Βρετανό πρωθυπουργό Χάρολντ Ουίλσον στην κατοικία του δευτέρου στο Λονδίνο

ΕΡΜΗΝΕΥΟΝΤΑΣ οι Βρετανοί διπλωμάτες του 1975 τη σκληρή στάση που
έδειχνε να τηρεί ο Καραμανλής έναντι των συμμάχων του ΝΑΤΟ, την απέδιδαν στις
προσπάθειές του να κατευνάσει την έντονη οργή των Ελλήνων έναντι των Τούρκων
και των συμμάχων, οι οποίοι δεν έκαναν το παραμικρό, προκειμένου να εμποδίσουν
την τουρκική προέλαση στην Κύπρο.

H ανάκληση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων από το ΝΑΤΟ και η διακοπή της
παροχής σχετικών στρατιωτικών διευκολύνσεων λόγω της αποδεδειγμένης
ανικανότητας του ΝΑΤΟ να εμποδίσει την Τουρκία, θεωρήθηκε κάτι αναπόφευκτο. Το
ΝΑΤΟ προσπάθησε να αποτρέψει την αποχώρηση της Ελλάδας από τη στρατιωτική
πτέρυγα της Συμμαχίας, αλλά ήταν ήδη πολύ αργά.

Σύμφωνα με το Φόρεϊν Όφις, οι Αμερικανοί δεν θα ήταν διατεθειμένοι να παρέχουν
στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα, εφόσον η χώρα θα ήταν εκτός της
στρατιωτικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. (H Ελλάδα παρέμεινε στη Συμμαχία, όχι όμως στη
στρατιωτική πτέρυγα). Σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά όπλα των ΗΠΑ στην Ελλάδα,
όμως, η κυβέρνηση Καραμανλή είχε αφήσει να εννοηθεί ότι επιθυμούσε να
συνεχιστεί η παρουσία τους. Αυτό, όπως υπολόγιζαν οι Βρετανοί, ίσως να γινόταν
δεκτό από τους Αμερικανούς, εκτός αν το θέμα αποκτούσε πολιτικές διαστάσεις
στην Ουάσιγκτον. Μια άλλη απώλεια από την ελληνική αποχώρηση ήταν η διακοπή
των πτήσεων των «συμμαχικών» αεροσκαφών για συλλογή πληροφοριών στον ελληνικό
εναέριο χώρο.

Ακόμη σοβαρότερο ήταν το θέμα που είχε προκύψει έτσι για το πεδίο βολής του
ΝΑΤΟ, το οποίο ήταν εγκατεστημένο στον όρμο της Σούδας – γνωστό ως NAMFI – απ’
όπου οι ΝΑΤΟϊκοί έκαναν ασκήσεις, δοκιμάζοντας πυραύλους. H Ελλάδα όμως
παρέμεινε – προς γενική έκπληξη – στην Ομάδα Πυρηνικού Προγραμματισμού.
Τελικά, οι σύμμαχοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η αποχώρηση της Ελλάδας από
τη στρατιωτική πτέρυγα της Συμμαχίας δημιουργούσε μεν προβλήματα, όχι όμως
καταστροφικά.