Δίκη-κλειδί για τις ευρωτουρκικές σχέσεις

Σε μια από τις σκληρότερες δοκιμασίες των ευρωτουρκικών σχέσεων έχει
εξελιχθεί η δίκη του διάσημου Τούρκου συγγραφέα Ορχάν Παμούκ που αρχίζει
σήμερα στην Κωνσταντινούπολη.

Ορχάν Παμούκ

«H ελευθερία της έκφρασης είναι μία από τις βασικές αρχές που η Τουρκία πρέπει
να σέβεται. H δίκη εναντίον του Ορχάν Παμούκ μπορεί να έχει αρνητικές
επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας», είπε ο Ολλανδός ευρωβουλευτής και
ειδικός εισηγητής για την Τουρκία στο Ευρωκοινοβούλιο, Κάμιελ Έρλινγκς, που
βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη για να παρακολουθήσει τη δίκη.

Ο Κάμιελ Έρλινγκς είναι επικεφαλής ευάριθμης αντιπροσωπείας του
Ευρωκοινοβουλίου, ενώ τη δίκη παρακολουθούν διπλωμάτες από όλες τις ευρωπαϊκές
χώρες και τις ΗΠΑ. «Αν ο Ορχάν Παμούκ καταδικαστεί η εικόνα της Τουρκίας στα
μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης θα δεχθεί ένα αποφασιστικό πλήγμα»,
προειδοποιούν Ευρωπαίοι διπλωμάτες. Και τονίζουν ότι «αν ο Παμούκ
καταδικαστεί, όλες οι μεταρρυθμίσεις που υιοθέτησε η Άγκυρα για την προσαρμογή
της στο ευρωπαϊκό κεκτημένο δεν θα είναι παρά λόγια στον αέρα και γράμματα στα
χαρτιά».

Ο διάσημος Τούρκος συγγραφέας αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης μέχρι και τριών
ετών για «δημόσια δυσφήμηση της τουρκικής ταυτότητας», με βάση το άρθρο 301
του Ποινικού Κώδικα, έπειτα από δηλώσεις που έκανε σε ελβετικό περιοδικό, όπου
ανέφερε ότι «τριάντα χιλιάδες Κούρδοι και ένα εκατομμύριο Αρμένιοι σκοτώθηκαν
στα εδάφη αυτά, αλλά κανένας εκτός από μένα δεν τολμάει να μιλήσει γι’ αυτό».

Επικρίσεις

Οι δηλώσεις του Ορχάν Παμούκ είχαν κάνει τον γύρο του κόσμου και τον είχαν
φέρει στο επίκεντρο ιδιαίτερα σκληρών επικρίσεων από τους Τούρκους εθνικιστές,
με αποκορύφωμα την απαγόρευση των βιβλίων του που επιχείρησε να επιβάλει στην
πόλη Σουτσουλέρ στη Δυτική Τουρκία ο τοπικός έπαρχος. Ο Ορχάν Παμούκ θεωρείται
στη Δύση ως ο μεγαλύτερος εν ζωή Τούρκος συγγραφέας και το όνομά του
συζητήθηκε έντονα εν όψει της απονομής του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας. H δίκη
του Παμούκ δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Με βάση το άρθρο 301, που
υιοθετήθηκε κατά την αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα το 2005, έχουν κατηγορηθεί
δεκάδες διανοούμενοι, δημοσιογράφοι και εκδότες, προκαλώντας ακόμα μεγαλύτερη
ένταση στις ευρω-τουρκικές σχέσεις. Κάτω από τις εντυπωσιακές πιέσεις της
E.E., η τουρκική κυβέρνηση και η Δικαιοσύνη προσπαθούν να βρουν πολύπλοκους
δικονομικούς τρόπους απεμπλοκής και κανείς στην Κωνσταντινούπολη δεν αποκλείει
το ενδεχόμενο η σημερινή δίκη κατά του Ορχάν Παμούκ να αναβληθεί επ’ αόριστον
ή ακόμα και να ματαιωθεί.

Μόνιμη απειλή

Ακόμα και τότε, το βασικό πρόβλημα θα παραμείνει, σημειώνουν Δυτικοί
διπλωμάτες: «H ύπαρξη του άρθρου 301 αποτελεί μια μόνιμη απειλή ενάντια στην
ελευθερία της έκφρασης στην Τουρκία και, κυρίως, καταδεικνύει την εντελώς
διαφορετική πολιτική φιλοσοφία που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στην Άγκυρα
και τις Βρυξέλλες».

Τόλμησε να μιλήσει

* TO «ΕΓΚΛΗΜΑ». Δήλωσε σε ελβετικό έντυπο ότι «τριάντα χιλιάδες Κούρδοι
και ένα εκατομμύριο Αρμένιοι σκοτώθηκαν» στην Τουρκία.

* H ΔΙΩΞΗ. Αν βρεθεί ένοχος «δυσφήμησης της τουρκικής ταυτότητας»,
κινδυνεύει να του επιβληθεί έως και τριετής φυλάκιση.

* TO ΕΡΓΟ. Τα μυθιστορήματά του συχνά αναφέρονται στη σύγκρουση ανάμεσα
στο παρόν και το παρελθόν, την Ανατολή και τη Δύση, με φόντο τη γενέτειρά του
Κωνσταντινούπολη.

* H ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ. Τον Οκτώβριο τιμήθηκε με την ανώτατη λογοτεχνική
διάκριση της Γερμανίας.

* TA ΛΟΓΙΑ. «Σχολιάζω πολιτικά την Τουρκία επειδή αυτήν γνωρίζω. Ποτέ
δεν ζήτησα πολιτικό ρόλο. Απλώς μου συνέβη».