Δρόμοι

230 χρόνια…

… από τότε που ο Άνταμ Σμιθ δημοσίευε τον «Πλούτο των εθνών» – τη χρονιά της
Αμερικανικής Ανεξαρτησίας -, ας θυμηθούμε για λίγο ποιος ήταν πραγματικά. Ο
Άνταμ Σμιθ ήταν ένας κύριος που δεν ήταν όπως μας τον παρουσιάζουν σήμερα οι
προαγωγοί της παγκοσμιοποίησης. (Άλλωστε, ούτε η παγκοσμιοποίηση υπήρξε ποτέ
αυτό που μας λένε σήμερα. Ήταν πάντα συνέπεια της δράσης των κρατών και όχι
της ελευθερίας των αγορών.)

Ο κύριος Σμιθ…

… αποστρεφόταν περισσότερο από όλα μια πολιτική η οποία ήταν γνωστή ως
μερκαντιλισμός και την εφάρμοζαν όλες οι μεγάλες δυνάμεις στην εποχή του. Ένας
από τους βασικούς σκοπούς του μερκαντιλισμού ήταν να εξασφαλίζει ότι η αξία
των εξαγωγών ενός κράτους ήταν μεγαλύτερη από την αξία των εισαγωγών του.
(Αυτό οι μεγάλες δυνάμεις το έκαναν συνήθως με τα κανόνια.) Όταν οι
ανεξάρτητοι πια Αμερικανοί διαπίστωσαν πόσο ελλειμματικό ήταν το εμπορικό τους
ισοζύγιο λόγω της οικονομικής εξάρτησής τους από τους Άγγλους, επιχείρησαν να
δημιουργήσουν βιομηχανία. Τότε οι Άγγλοι εξέδωσαν την «πράξη περί σιδήρου», με
την οποία απαγόρευσαν την παραγωγή σιδερένιων προϊόντων στην Αμερική. Όταν
λοιπόν ο Άνταμ Σμιθ έλεγε πως πρέπει να περιοριστεί ο ρόλος του κράτους,
εννοούσε αποκλειστικά τον μερκαντιλισμό και τους περιορισμούς που έθεταν τα
ισχυρά κράτη στο εμπόριο. Ο Σμιθ αποστρεφόταν τους περιορισμούς στο εμπόριο,
είτε αυτοί προέρχονταν από τα μονοπώλια είτε από τα κράτη. Ήθελε το κράτος να
προωθεί την εγχώρια παραγωγή και το ελεύθερο εμπόριο – πολιτική που έμεινε
γνωστή ως «Laissez faire» (τόσο πολύ μίσησαν οι Άγγλοι αυτή την αιρετική ιδέα,
που αρνήθηκαν να της δώσουν αγγλικό όνομα). Το «Laissez faire», που πάνω κάτω
θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε «Αφήστε τα ελεύθερα», κάθε άλλο παρά εννοούσε
αυτό. Εννοούσε μια ενεργό κρατική πολιτική που θα αντιδρούσε στον
μερκαντιλισμό. Ανάμεσα στα άλλα ελαττώματά τους, λοιπόν, επισημαίνει ο
οικονομικός αναλυτής Χένρι Λιου, οι νεοφιλελεύθεροι προπαγανδιστές των
ελεύθερων αγορών είναι και κακοί ιστορικοί, όταν ερμηνεύουν το «Laissez faire»
ως κατάργηση κάθε κρατικής παρέμβασης στα εμπορικά ζητήματα.

Το ισχυρό…

… δολάριο είναι το εργαλείο στο οποίο οι ΗΠΑ στηρίζουν σήμερα την οικονομική
ηγεμονία τους. Μπορεί να μην είναι μερκαντιλισμός, αλλά έχει τις ίδιες
συνέπειες με αυτόν: την εξάρτηση των κρατών. Οι ΗΠΑ διατηρούν τον αμερικανικό
πληθωρισμό χαμηλό με φθηνές εισαγωγές και τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία
ακριβά για τους ξένους επενδυτές. Εκμεταλλεύονται το χαμηλό εργατικό κόστος σε
άλλα κράτη, που παράγουν για να εξάγουν στην αμερικανική αγορά, αναζητώντας το
ισχυρό δολάριο για να στηρίξουν με αυτό τα νομίσματά τους ώστε να μην
καταρρεύσουν.

Είναι…

… μια εικόνα που, αν μπορούσε να τη δει, δεν θα άρεσε καθόλου στον κύριο
Σμιθ, ο οποίος είχε οραματιστεί πολύ διαφορετικά και πολύ πιο ανθρώπινα τον
καπιταλισμό.