H καμπάνα χτυπά για τις επενδύσεις

Το τελευταίο διάστημα, ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων
του προέδρου Μπους (και μελλοντικός πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ),
Ben Bernanke, αναφέρεται συχνά στο φαινόμενο που ονομάζει «κορεσμό της
παγκόσμιας αποταμίευσης», που έχει οδηγήσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα τα
πραγματικά επιτόκια σε όλο τον πλανήτη. Αυτός, όμως, δεν είναι ο καλύτερος
τρόπος να δει κανείς το πρόβλημα.

Στις ΗΠΑ, σίγουρα δεν υπάρχει κανένας τέτοιος κορεσμός. H ροπή προς
αποταμίευση έχει παραμείνει για δεκαετίες σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα.
Μάλιστα, η απερίσκεπτη δημοσιονομική πολιτική του Μπους έχει μειώσει ακόμη
περισσότερο την τάση αυτή. Τα χαμηλά επιτόκια οδήγησαν τις τιμές των ακινήτων
σε υψηλά επίπεδα, τα τελευταία χρόνια, μετατρέποντας τα σπίτια της μεσαίας
τάξης σε… γιγαντιαία ATM και μειώνοντας ακόμη περισσότερο τις αποταμιεύσεις.
H Αμερική αντιμετωπίζει πρόβλημα χαμηλής αποταμίευσης και όχι «κορεσμό».

Στον υπόλοιπο κόσμο

Τι γίνεται, όμως, στον υπόλοιπο κόσμο; Ο κορεσμός της αποταμίευσης θα σήμαινε
ότι, για να εξισορροπήσει η οικονομία, θα έπρεπε να εφαρμοστούν πολιτικές που
θα οδηγούσαν σε αύξηση της αποταμίευσης στις ΗΠΑ και σε αύξηση της κατανάλωσης
από τα νοικοκυριά εκτός Αμερικής. Όμως, το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η
παγκόσμια οικονομία δεν είναι ο κορεσμός της αποταμίευσης, αλλά η ανεπάρκεια
στις επενδύσεις.

Ας μοιράσουμε τον κόσμο σε τρεις ζώνες: τις ΗΠΑ, την Κίνα και τον υπόλοιπο
κόσμο. Από τα μέσα του ’90, το καθαρό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών
συναλλαγών «όλων των υπολοίπων» (πλην ΗΠΑ και Κίνας) αυξάνεται -όπως το
υπολόγισε η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ -κατά 450 δισ. δολάρια ετησίως. Και αυτό,
όχι επειδή έχει αυξηθεί η αποταμίευση, αλλά επειδή έχουν μειωθεί οι
επενδύσεις. H μείωση των επενδύσεων στην Ιαπωνία, στις ασιατικές οικονομίες
που βιομηχανοποιήθηκαν πρόσφατα και στη Λατινική Αμερική, έκανε τους καταθέτες
να στραφούν σε ομόλογα του Αμερικανικού Δημοσίου, σε μετοχές με εγγύηση
ακίνητα, και σε δάνεια με εγγύηση αμερικανικές μετοχές. Οι εισροές αυτές στην
Αμερική είναι τόσο μεγάλες όσο και το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο των ΗΠΑ.

H επενδυτική αστάθεια στην Ασία έχει μειώσει τις εκεί εισροές επενδυτικών
κεφαλαίων κατά 400 δισ. δολάρια τον χρόνο. Τα μισά από αυτά, μάλιστα, έχουν
χαθεί από την Ιαπωνία που βρίσκεται αντιμέτωπη -εδώ και μια δεκαετία -με την
οικονομική αποτελμάτωση. Επιπλέον, η αύξηση των επενδύσεων σε πρόσφατα
βιομηχανοποιημένες ασιατικές οικονομίες δεν έφτασε ποτέ στα επίπεδα τής προ
της κρίσης του 1997-1998 εποχής. Εξάλλου, έχουν μειωθεί οι επενδύσεις και στην
υπόλοιπη Ασία, με εξαίρεση την Κίνα.

Διαφορετική πολιτική

Όλα αυτά δείχνουν ότι απαιτείται διαφορετική πολιτική, προκειμένου να υπάρξει
ισορροπία στην παγκόσμια οικονομία. Πράγματι, οι ΗΠΑ χρειάζονται αυξήσεις στη
φορολογία, ώστε να δημιουργηθεί πλεόνασμα στον προϋπολογισμό. Χρειάζονται,
επίσης, κίνητρα για να αυξηθούν οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών. Απαραίτητες,
όμως, είναι και πολιτικές αύξησης των επενδύσεων στην Ασία, τη Λατινική
Αμερική, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Τι περιμέναμε

H μείωση των επενδύσεων στην Ιαπωνία, στις ασιατικές οικονομίες που βιομηχανοποιήθηκαν πρόσφατα και στη Λατινική Αμερική, έκανε τους καταθέτες να στραφούν σε ομόλογα του Αμερικανικού Δημοσίου, σε μετοχές με εγγύηση ακίνητα, και σε δάνεια με εγγύηση αμερικανικές μετοχές

Εδώ, όμως, υπάρχει μια δυσκολία: Όλοι εμείς που υποστηρίξαμε την
παγκοσμιοποίηση στα χρηματοοικονομικά και το εμπόριο και ήμασταν υπέρμαχοι των
μειώσεων των δασμών και της άρσης άλλων εμποδίων, είχαμε επισημάνει ότι αυτό
θα είχε τρία οφέλη:

* H μεγιστοποίηση των επαφών (οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών)
ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές χώρες είναι ο καλύτερος τρόπος για να
βοηθήσουμε στην εξάπλωση της γνώσης για την τεχνολογία και την οργάνωση, που
είναι η μεγαλύτερη ελπίδα μας για να επιτευχθεί ταχεία παγκόσμια ανάπτυξη.

* H άρση των εμποδίων στο εμπόριο θα κάνει τον εντοπισμό χωρών στις
οποίες υπάρχει φθηνό εργατικό δυναμικό πολύ πιο εύκολη υπόθεση για όσους έχουν
διαθέσιμα κεφάλαια.

* H απελευθερωμένη ροή κεφαλαίων θα επιτρέψει σε πιο φτωχές χώρες να
αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά, καθώς οι επενδυτές από τις πλούσιες χώρες
ενδιαφέρονται να επενδύσουν σε φτωχότερες περιοχές του κόσμου, στις οποίες τα
κεφάλαια είναι σπάνια.

Επενδύουν στις πλούσιες

H πρώτη επισήμανση εξακολουθεί να είναι σωστή. H μεγιστοποίηση των
οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών επαφών ανάμεσα στις πλούσιες και τις
φτωχές χώρες είναι ο καλύτερος τρόπος για να βοηθήσουμε στην εξάπλωση της
γνώσης και η τελευταία μεγάλη ελπίδα για την παγκόσμια ανάπτυξη. H δεύτερη και
η τρίτη επισήμανση, όμως, ίσως να μην είναι, πια, απόλυτα σωστές. Όσοι έχουν
πρόσβαση σε κεφάλαια, φαίνεται ότι δεν ενδιαφέρονται τόσο πολύ να ανακαλύψουν
χώρες με φθηνό εργατικό δυναμικό (με εξαίρεση την Κίνα). H απελευθέρωση στη
ροή κεφαλαίων έχει κάνει όσους μπορούν να αποταμιεύουν χρήματα στις φτωχές
χώρες, να τα επενδύουν σε πλούσιες χώρες, επειδή φοβούνται την πολιτική
αστάθεια και τα οικονομικά προβλήματα στις χώρες τους.

Ίσως συμβεί κάτι τα επόμενα χρόνια, το οποίο θα αυξήσει σημαντικά την
αποταμίευση κάνοντας τα αμερικανικά νοικοκυριά να αισθανθούν ξαφνικά φτωχά:
αυξήσεις στη φορολογία, κατάρρευση στις τιμές των ακινήτων, μεγάλη αύξηση στις
τιμές εισαγόμενων προϊόντων λόγω ασθενούς δολαρίου, βαθιά ύφεση, ή ένας
συνδυασμός των παραπάνω. Θα ήταν ωραίο να πιστεύουμε ότι, όταν πάψουν να
εισρέουν δολάρια στην αμερικανική οικονομία, τα κεφάλαια που σήμερα
διοχετεύονται στις ΗΠΑ θα αρχίσουν σταδιακά να κατευθύνονται στην Ασία. Όμως,
ας μην υπολογίζουμε και πολύ σε κάτι τέτοιο, ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε πόσο
μικρές είναι οι επενδύσεις που γίνονται στην Ασία με σκοπό την παραγωγή
προϊόντων που θα εξαχθούν, στη συνέχεια, στην αμερικανική αγορά.

Όσοι βρίσκονται εκτός Αμερικής, ιδιαίτερα στην Ασία, θα πρέπει να
παρακολουθούν τις εξελίξεις στα μακροοικονομικά των ΗΠΑ με μεγάλη ανησυχία.
Όπως είπε και ο ποιητής John Donne, που έζησε τον 17ο αιώνα, «μη ρωτάς για
ποιον χτυπά η καμπάνα -χτυπάει για σένα».

© Project Syndicate, 2005 www.project-syndicate.org

O J. Bradford DeLong είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ