Γερμανία: από παραγωγός, έμπορος

H Γερμανία είναι το μεγαλύτερο βιομηχανικό «παζάρι» στον κόσμο, καθώς καμία
άλλη χώρα δεν μπορεί να προσφέρει στους διεθνείς πελάτες της τόσο μεγάλη
ποικιλία βιομηχανικών προϊόντων. Στη Γερμανία (εκτός από τις γνωστές
επιχειρήσεις) υπάρχουν 450 εταιρείες «πρωταθλήτριες» στην παραγωγή προϊόντων,
οι οποίες όμως διατηρούν χαμηλό προφίλ. Επίσης η χώρα φιλοξενεί 15 από τις 20
μεγαλύτερες εμπορικές εκθέσεις στον πλανήτη και είναι η μεγαλύτερη εξαγωγός
χώρα σε εμπορεύματα και η δεύτερη μεγαλύτερη χώρα σε αγαθά και υπηρεσίες.

Αλλάζει ρόλο

Όμως η οικονομία σταδιακά αλλάζει στη Γερμανία, όπου σήμερα οι περισσότερες
επιχειρήσεις περιορίζονται στη συσκευασία και την πώληση των προϊόντων τους,
έχοντας μεταφέρει τη βιομηχανική τους παραγωγή σε χώρες με χαμηλότερο εργατικό
κόστος. Με άλλα λόγια ο ρόλος της Γερμανίας στην παγκόσμια οικονομία αλλάζει,
και η χώρα από παραγωγός γίνεται έμπορος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να εξάγει
όλο και περισσότερα προϊόντα που έχουν κατασκευαστεί σε άλλες χώρες – και στη
Γερμανία απλώς συσκευάζονται. Εξάγει, δηλαδή, όλο και λιγότερα προϊόντα με
υψηλή προστιθέμενη αξία (που έχουν κατασκευαστεί στη Γερμανία και πωλούνται με
υψηλό κέρδος).

Καλό ή κακό;

Αυτό δεν σημαίνει ότι το μερίδιο των εξαγωγών, προϊόντων που κατασκευάζονται
στη Γερμανία, μειώνεται σε απόλυτους αριθμούς. Ο συνολικός όγκος των
γερμανικών εξαγωγών αυξάνεται ταχύτερα από ό,τι ο όγκος των εξαγωγών προϊόντων
υψηλής προστιθέμενης αξίας. Αυτό όμως είναι καλό ή κακό; H απάντηση δεν μπορεί
να βασιστεί στην υπόθεση ότι η συνολική αύξηση των εξαγωγών προϊόντων υψηλής
προστιθέμενης αξίας οφείλεται στην εξειδίκευση που έχουν οι Γερμανοί στην
παραγωγή προϊόντων προς εξαγωγή. Όταν μια χώρα εξειδικεύεται σε έναν
συγκεκριμένο τομέα, το κεφάλαιο και το εργατικό δυναμικό συσσωρεύονται στον
τομέα αυτόν – και, πράγματι, η ανάπτυξη σε τομείς που σχετίζονται με τις
εξαγωγές μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη άλλων τομέων. Με άλλα
λόγια, εκείνο που συμβαίνει είναι ότι δημιουργείται ιδιαίτερα υψηλή
εξειδίκευση.

Χάνονται δουλειές

Πλέον και τα αυτοκίνητα που συναρμολογούνται ακόμη στη Γερμανία, μοντάρονται με τη χρήση ανταλλακτικών που παράγονται στην Ανατολική Ευρώπη

Για να δούμε αν η υψηλή εξειδίκευση αποτελεί πραγματικότητα στη Γερμανία,
πρέπει να επικεντρωθούμε στην αγορά εργασίας. Και αυτό επειδή εκεί φαίνονται
περισσότερο τα αποτελέσματα της εξειδίκευσης. Δυστυχώς, τα στοιχεία δεν
προκαλούν αισιοδοξία. Από το 1995 έως το 2004 στη Γερμανία χάθηκαν 1,09
εκατομμύρια θέσεις πλήρους απασχόλησης στους κλάδους της βιομηχανίας και του
εμπορίου. Επιπλέον, δεν δημιουργήθηκαν νέες θέσεις εργασίας στους υπόλοιπους
τομείς της οικονομίας. Αντιθέτως, μάλιστα, η απασχόληση σε κλάδους εκτός
βιομηχανίας και εμπορίου μειώθηκε, με αποτέλεσμα η οικονομία να χάσει συνολικά
1,26 εκατομμύρια θέσεις πλήρους απασχόλησης.

H πραγματικότητα είναι ότι, από τότε που έπεσε ο κομμουνισμός το ποσοστό
μείωσης της απασχόλησης στον κλάδο της βιομηχανίας είναι στη Γερμανία το
υψηλότερο έναντι κάθε άλλης χώρας-μέλους του ΟΟΣΑ. Εν μέρει αυτό οφείλεται στη
μείωση που καταγράφηκε στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Όμως, ακόμη και η πρώην
Δυτική Γερμανία βρίσκεται στην προτελευταία θέση.

Υψηλοί μισθοί

H αύξηση της ανεργίας και των εξαγωγών παράλληλα μπορεί να εξηγηθεί από το
γεγονός ότι στη Γερμανία εξακολουθούν να προσφέρονται υψηλοί μισθοί που είναι,
μάλιστα, αδιαπραγμάτευτοι, με την έννοια ότι οι εταιρείες δεν μπορούν να
δώσουν χαμηλότερες αποδοχές. H Γερμανία έχει το υψηλότερο εργατικό κόστος ανά
ώρα εργασίας στον κόσμο εδώ και είκοσι χρόνια. Μόνο πρόσφατα η Δανία πήρε τα
πρωτεία στον τομέα αυτόν, λόγω της αλλαγής της ισοτιμίας της κορόνας. Οι
υπερβολικά υψηλοί μισθοί καταστρέφουν τα προγράμματα εντάσεων εργασίας και
δημιουργούν προβλήματα σε κλάδους όπως η κλωστοϋφαντουργία, η παροχή
υπηρεσιών, ο τουρισμός και οι κατασκευές.

Έτσι οι κλάδοι αυτοί – εντάσεως εργασίας – είναι υποχρεωμένοι να αποδεσμεύουν
εργατικό δυναμικό και κεφάλαια, τα οποία διοχετεύονται σε εξαγωγικούς κλάδους
που μπορούν ευκολότερα να απασχολούν εργαζόμενους με υψηλούς μισθούς. Όμως ενώ
οι κλάδοι αυτοί αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς, το γεγονός ότι είναι υψηλής
εντάσεως κεφαλαίων σημαίνει ότι δεν μπορούν να απορροφήσουν όλους τους
απολυμένους από τους υπόλοιπους κλάδους, με αποτέλεσμα οι άνεργοι αυτοί να
καταφεύγουν στο κράτος πρόνοιας. Ταυτόχρονα καθώς η απόδοση των κεφαλαίων
(κέρδη) παραμένει σε χαμηλά επίπεδα λόγω των υψηλών μισθών, οι επενδύσεις
παραμένουν χαμηλές. Το πλεόνασμα φεύγει με τη μορφή εξαγωγών στο εξωτερικό, με
αποτέλεσμα η οικονομική ανάπτυξη και η απασχόληση να μειώνονται και οι
εξαγωγές να αυξάνονται.

Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί θεωρούν πως η αύξηση των εξαγωγών από
τη Γερμανία και η ύπαρξη πλεονάσματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών – που
μετρά αυτές τις εξαγωγές – δείχνει ότι η Γερμανία αποτελεί προορισμό
επενδύσεων. Όμως, σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας, οι καθαρές
επενδύσεις στο εξωτερικό (περιλαμβανομένων και των επενδύσεων στον
χρηματοοικονομικό κλάδο) έχουν ήδη φτάσει στα επίπεδα των επενδύσεων που
γίνονται στο εσωτερικό της χώρας.

Φαύλος κύκλος

Καθώς οι θέσεις εργασίας θα εξακολουθήσουν να φεύγουν στο εξωτερικό, στη
Γερμανία θα συνεχίσει να αυξάνεται η εισαγωγή προϊόντων που κατασκευάζονται σε
τρίτες χώρες (για λογαριασμό γερμανικών εταιρειών που θα συσκευάσουν αυτά τα
προϊόντα και θα τα επανεξάγουν), γεγονός που θα οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση
των θέσεων εργασίας και σε χαμηλότερη ανάπτυξη. Μέχρι οι Γερμανοί εργαζόμενοι
να αποδεχτούν την ανάγκη ύπαρξης μεγαλύτερης ευελιξίας – εν όψει του
παγκόσμιου ανταγωνισμού – τα κέρδη από τις εξαγωγές προϊόντων θα συνεχίσουν να
επενδύονται στο εξωτερικό, μειώνοντας το συνολικό κόστος παραγωγής και
ενισχύοντας την οικονομία που βασίζεται μόνο στις πωλήσεις (και όχι στην
παραγωγή) στη χώρα.

© Project Syndicate 2005, www.project-syndicate.org

Ο Hans Werner Sinn είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικής Έρευνας
Ifo του Μονάχου

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ