Όταν πατούσαν σταφύλια στους ληνούς

Το γοητευτικό ταξίδι στην τεχνολογία των παλαιοτέρων χρόνων συνεχίζει η
«Αρχαιολογία», με τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα κατά τη
βυζαντινή περίοδο· «μια οικουμενική τεχνολογία συγκερασμού Ανατολής και
Δύσης», όπως σημειώνει η αρχιτέκτων και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Κλαίρη Παλυβού.

Περνώντας από την οικοδομική τεχνολογία, στην πολεμική (υγρό πυρ κ.ά.) και από
εκεί στην εφ-υαλωμένη βυζαντινή κεραμική, φθάνουμε στο… επίκαιρο θέμα των
ληνών, δηλαδή στα πατητήρια της εποχής. Ο δρ αρχαιολόγος, Ιωακείμ
Αθ. Παπάγγελος, μας ξεναγεί:

«Οι αυλακωτοί ληνοί ακολουθούν την αρχαία παράδοση. Σε έναν μεγάλο πλακοειδή
λίθο (διαστάσεις κυμαινόμενες περίπου από 0,50X0,80 μ. μέχρι 1,20X2,20 μ.)
χαράσσεται ένα περιμετρικό αυλάκι με μια εκροή στην πλέον πρόσφορη πλευρά. Στη
μέση του λίθου τοποθετείται ένα ευρύστομο καλάθι στο οποίο πατιούνται τα
σταφύλια. Το γλεύκος ρέει από την πλέξη του καλαθιού προς το περιμετρικό
αυλάκι, το οποίο το οδηγεί διά της εκροής προς το σκεύος που χρησιμοποιείται
ως υπολήνιο. Τα στέμφυλα παραμένουν εγκλωβισμένα στο καλάθι, όπου γίνεται η
πρώτη και ουσιαστική διήθηση του γλεύκους».

Κι από τον μούστο, στη ζάχαρη· και μάλιστα στη Ρόδο, όπου στο τέλος του 13ου
αιώνα υπήρχαν φυτείες ζαχαροκάλαμου και οργανώθηκαν εργαστήρια παραγωγής
ζάχαρης! (κείμενο του εφόρου Αρχαιοτήτων Ηλία E. Κόλλια).

Κάθε θέμα του τεύχους είναι ένας θαυμάσιος συνδυασμός γνώσεων και αναγνωστικής
απόλαυσης.

Το νέο τεύχος της «Λέξης» αρχίζει με κείμενα αφιερωμένα στον σπουδαίο
ποιητή Τάκη Σινόπουλο (Αγουλινίτσα 1917 – Πύργος 1981) καθώς και με ένα
ανέκδοτο κείμενό του με τίτλο «Μεθαύριο όταν θα ‘χω φύγει». Ο επί δεκαετίες
φίλος του, Γιώργης Παυλόπουλος, θα επισημάνει ότι «… πέρα από το
θάνατο και την “απέραντη τυφλή παγκόσμια φρίκη” που δεσπόζουν στο έργο του, ο
έρωτας τον κατέχει. H λαχτάρα για τον έρωτα και το σκοτάδι του έρωτα. Ο
Σινόπουλος τα γεύτηκε και τα δυο…». Ο Γιάννης Κοντός θα θυμηθεί τους
τσακωμούς Σινόπουλου – Ταχτσή και άλλα γοητευτικά. Ο Βαγγέλης
Χατζηβασιλείου θα αναλύσει την «έμμονη ιδέα» του ότι το έργο του
Σινόπουλου «ανήκει, με έναν ορισμένο τρόπο, στην πεζογραφία». Διατρέχοντας τη
διαδρομή «από τον λυρισμό του θαύματος στη γυμνότητα», ο Αλέξης Ζήρας
θα πει ότι από το 1971 – με τον «Νεκρόδειπνο» – και πέρα, το ιδεώδες του
Σινόπουλου είναι «η απολέπιση της γλώσσας από κάθε στρώμα λυρικής χροιάς, έτσι
ώστε να λάμψει η ουσία των λέξεων μέσα από τη γυμνότητά τους».

Δεν είναι το μόνο ενδιαφέρον σημείο στο κείμενο του Δημήτρη Κοσμόπουλου
(αντιθέτως!), αλλά αξίζει να το αναφέρουμε. Πολλά έχουν ειπωθεί για την
«εξάρτηση» του Σινόπουλου από τον Σεφέρη. Έχουν πει ακόμα ότι ο Σινόπουλος,
γράφοντας το ποίημα «Ελπήνωρ», «αρύεται το μυθολογικό πρότυπο του Ελπήνορα από
τον Σεφέρη». Με χρονολογική τακτοποίηση, ο Κοσμόπουλος δείχνει ότι ο Ελπήνορας
του Σινόπουλου είχε τυπωθεί έναν χρόνο και πάνω πριν από τη σεφερική «Κίχλη»,
όπου και η αναφορά του Σεφέρη στον Ελπήνορα. Τέλος ο Δημήτρης Αγγελής
χειρίζεται το θέμα «Ιδεολογικοί στόχοι και κινηματογραφική γραφή στον
“Νεκρόδειπνο” του Σινόπουλου», σημειώνοντας ότι «έχουμε εδώ να κάνουμε
μ’ ένα ιδιόρρυθμο ποιητικό κείμενο που αναπτύσσεται σε παραγράφους και
δομείται συνολικά μ’ έναν αρκετά πολύπλοκο τρόπο, σχεδόν κινηματογραφικό».

Εκτός αφιερωματικών σελίδων, αξίζει τον κόπο να διαβαστεί – για την απλότητα,
την ευαισθησία και την ευστοχία του – το κείμενο του Νίκου Παπανδρέου
«Ημέρα απογραφής: Κυριακή 18 Μαρτίου 2001»

Σελίδες για τον Σινόπουλο

e-ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ. Νάτο, λοιπόν, το Hridanos.gr, το πρώτο ηλεκτρονικό
περιοδικό με πολιτιστικά θέματα. Όσοι γνωρίζουν τον κόσμο του Διαδικτύου
μπορούν να κλικάρουν στο www. Hridanos. gr και να απολαύσουν το «τεύχος».
Ενδεικτικά σημειώνουμε: στη συνέντευξη του μήνα, ο καλλιτεχνικός διευθυντής
της διοργάνωσης «Πάτρα Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2006», Θάνος Μικρούτσικος,
συζητάει με τον Βασίλη Αγγελικόπουλο κι έχει πολλά να πει για την αθέτηση
υποσχέσεων της προηγούμενης και της τωρινής κυβέρνησης, συμπληρώνοντας: «Όσο
για τα επτά εκατομμύρια ευρώ που μου υποσχέθηκε ο Πρωθυπουργός κατά τη
συνάντησή μας, αυτά πρέπει να χάθηκαν κάπου μεταξύ Βραχατίου και Αιγίου…».

Προσέξτε ακόμα το αφιέρωμα του e-περιοδικού στον σπουδαίο ζωγράφο Γεράσιμο
Στέρη, έναν από τους προδρόμους του ελληνικού μοντερνισμού, αλλά και τις
«Απόψεις» του Νάσου Βαγενά, του Μάνου Στεφανίδη, του Ανταίου Χρυσοστομίδη και
της Στέλλας Βλαχογιάννη, που χειρίζεται το «προκλητικό» θέμα «H δημοκρατία των
SMS».

ΤΡΑΓΟΥΔΙ: KENA KAI KAINA. Με στοχαστικά κείμενα για το τραγούδι
κυκλοφόρησε η «Σύναξη». Το τραγούδι «ως εκφραστής σύγκορμης χαράς» και
«ως μερδικό του ανθρώπου στη γέννηση ενός θαύματος», καθώς σημειώνει προλογικά
ο Θανάσης N. Παπαθανασίου. Με τον εύγλωττο τίτλο «Έθνικ… παρεξηγήσεις», ο
Λάμπρος Λιάβας επιχειρεί τη διασάφηση των προσδιορισμών παραδοσιακό, δημοτικό,
λαϊκό, αυθεντικό, φολκλορικό και έθνικ, υποδεικνύοντας ως υπεύθυνος της συχνής
σύγχυσης, άτομα που – για λόγους κυρίως εμπορικούς – εισβάλλουν στον ευαίσθητο
χώρο του τραγουδιού χωρίς να έχουν συναίσθηση αυτών των διαφοροποιήσεων. Από
την πλευρά του ο Νίκος Μποζίνης διατρέχει το «σύγχρονο ελληνικό τραγούδι» από
τις αρχές της δεκαετίας ώς τις μέρες μας, συμπεραίνοντας ότι το σύγχρονο
ελληνικό τραγούδι, στο σύνολό του, μας μαθαίνει ότι: «είναι δυνατόν να
συνυπολογίσουμε το παρελθόν χωρίς να πάψουμε να σεβόμαστε το παρόν, να
δεχτούμε το ξένο χωρίς να εγκαταλείψουμε το δικό μας, να συμμετάσχουμε στο
παραγωγικό και το εμπορευματικό κύκλωμα, χωρίς να υποδουλωθούμε σε αυτό…».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ KAI ΤΕΧΝΕΣ»: Πλατεία Καρύτση 10, Αθήνα 102 37. Τηλ.
210-3253.246.

«H ΛΕΞΗ»: Διον. Αιγινήτου 46, Αθήνα 115 28. Τηλ.: 210-7222.855.

«ΗΡΙΔΑΝΟΣ»: Κυδωνιών 21, Υμηττός 172 37. Τηλ.: 210-7610.616.

«ΣΥΝΑΞΗ»: Θερμοπυλών 39, Βριλήσσια 152 35. Τηλ.: 210.8049.396.