Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Τον Δεκέμβριο του 2004 ο δημοσιογράφος της «Corriere della Sera»
Φαμπρίτσιο Γκάτι ταξίδεψε επί εβδομάδες με τους επίδοξους μετανάστες από τη
Σενεγάλη, το Τόγκο, το Μπενίν, την Γκάνα, το Μάλι, την Ακτή του Ελεφαντοστού,
τη Νιγηρία… Είδε και άκουσε τρομερές ιστορίες: πως τους καταπίνει η έρημος,
πως πεθαίνουν από τις σφαίρες των ληστών και τα ατυχήματα με τα σαραβαλιασμένα
φορτηγά των δουλεμπόρων. Πως κακοποιούνται χειρότερα και από τα ζώα από τους
Νιγηριανούς «συνοριοφύλακες», που απαιτούν γερό λάδωμα για να τους αφήσουν να
περάσουν. Πως άνδρες και γυναίκες πωλούν την ψυχή τους, τη ζωή τους για μια
θέση στη Δύση…

Αυτά και άλλα αφηγείται ο Γκάτι. Σκιαγραφεί επίσης το πορτρέτο τους.
Ποιοι είναι και τι θέλουν. Είναι εγκληματίες που φεύγουν από τις φυλακές της
χώρας τους; Είναι πάμπτωχοι και αμόρφωτοι; Ή μήπως πρόκειται για τρελούς;
Αλλιώς, πώς εξηγείται αυτή η επιμονή σε ένα τέτοιο ταξίδι αυτοκτονίας; Τίποτα
απ’ όλα αυτά. Ανάμεσα στους επίδοξους μετανάστες υπάρχουν βέβαια πάμπτωχοι,
ληστές και αμόρφωτοι. Αλλά η συντριπτική πλειονότητα είναι νεαρά παιδιά που
αισθάνονται πολίτες του παγκόσμιου χωριού. Σχεδόν όλοι τους έχουν ολοκληρώσει
τη μεσαία εκπαίδευση. Μιλούν αγγλικά. Αρκετοί είτε είναι φοιτητές είτε έχουν
πάρει ήδη πτυχίο. Γνωρίζουν τη Ρώμη και το Πικαντίλι εξίσου καλά με έναν
Ρωμαίο ή έναν Λονδρέζο. Πώς; Από την τηλεόραση. Βλέπουν τις ίδιες διαφημίσεις
που βλέπουν και οι συνομήλικοί τους στη Νέα Υόρκη, τη Μαδρίτη, την Αθήνα ή το
Σίδνεϊ. Ξέρουν να χειρίζονται το Ίντερνετ και έχουν σχεδόν όλοι τους ένα
e-mail: yahoo. com, συνήθως… Σχεδόν όλοι σκέφτονται πως είναι άδικο να
παραμείνουν φτωχοί μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκαν στη λάθος πλευρά των
συνόρων. Έχουν όλοι ένα κοινό χαρακτηριστικό: βιώνουν ως έσχατη ντροπή τη
φτώχεια τους. Ιδού η φράση-κλειδί: η ντροπή μπροστά στη φτώχεια…

Ίσως την καλύτερη εξήγηση για το φαινόμενο μπορεί να τη βρει κανείς στο
βιβλίο του Αλέν ντε Μποτόν «Περί του κοινωνικού στάτους». Από τη νεωτερικότητα
και μετά ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. Όπου
η φτώχεια επιφέρει το ίδιο όνειδος που στοιχειοθετούσε η δειλία την εποχή των
πολεμιστών. Αρκεί να σκεφθεί κανείς την ντροπή που νιώθει ο σημερινός άνεργος
στις πλούσιες κοινωνίες της Δύσης: βιώνει την ανεργία του σχεδόν ως αμαρτία.
Γιατί αν έχεις παλιό αυτοκίνητο ή φτωχικό σπίτι, γεννώνται ενδεχομένως
ερωτήματα για το ποιόν σου. H ντροπή που γεννά η φτώχεια (ή το ενδεχόμενο της
φτώχειας) συνδέει ίσως τον άνεργο μέσα στις πλούσιες κοινωνίες με τον
λαθρομετανάστη που έρχεται από την έρημο…

Αρκετοί επίδοξοι μετανάστες δεν φεύγουν απλώς για ένα «κομμάτι ψωμί».
Δεν πεθαίνουν από την πείνα. Φεύγουν όμως και είναι έτοιμοι να πεθάνουν μάλλον
για το «λινό υποκάμισο», για το οποίο μιλούσε δύο αιώνες και πλέον πριν ο
ένθερμος θιασώτης της ελεύθερης αγοράς ο Άνταμ Σμιθ. Το «λινό υποκάμισο» δεν
έχει να κάνει τόσο με την άμεση επιβίωση όσο με το γόητρο. Οι Έλληνες και οι
Ρωμαίοι ζούσαν και χωρίς αυτό. Σήμερα, όμως, ο εργάτης ντρέπεται να εμφανιστεί
δημοσίως χωρίς λινό υποκάμισο γιατί η έλλειψή του «θεωρείται ως ένδειξη
τέτοιας ποταπής ένδειας στην οποία εκπίπτουν μόνο τα άτομα χειρίστης
διαγωγής». Στο σημερινό παγκόσμιο χωριό, όλοι διεκδικούν ένα «λινό υποκάμισο»,
για να μη νιώθουν «άτομα χειρίστης διαγωγής». Και η νεωτερικότητα είτε θα το
εξασφαλίζει σε όλους αυτό το «λινό υποκάμισο» είτε θα εκραγεί σε χίλια
κομμάτια: σαν τους καμικάζι…

Αλέν ντε Μποτόν, Περί του κοινωνικού Status, Εκδ. Πατάκη

LINK:

www.gkapllani.com