Φιλοσοφία: Mια «τέχνη του βίου»;

Το «Cogito», το νέο περιοδικό για τη φιλοσοφία (Εκδ. Νεφέλη), έχει
καταφέρει στα τρία τεύχη του να πραγματοποιήσει ενσυνείδητα – και όχι άκοπα
φαντάζομαι – ένα δύσκολο εγχείρημα: τη διαχείριση θεμάτων της φιλοσοφίας, με
τρόπο κατανοητό στον μέσο αναγνώστη, δίχως ωστόσο να απεμπολεί την
επιστημονική φιλοσοφική σκέψη. Κι αυτό δεν είναι λίγο. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι
το περιοδικό έχει την άποψη ότι η φιλοσοφική σκέψη έχει σχέση με τα σημαντικά
προβλήματα της ζωής, με άμεσο πρακτικό αντίκρυσμα και ότι «ορισμένα από τα
βασικότερα φιλοσοφικά ερωτήματα αφορούν το νόημα της ύπαρξής μας και τις
ηθικές και αισθητικές αξίες που μπορούν να εμπνεύσουν την καθημερινή πράξη
μας». Ο καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον Αλέξανδρος
Νεχαμάς μιλάει για τη φιλοσοφία ως «τέχνη του βίου» απαντώντας σε ερώτηση
της Ελένης Φιλιππάκη: «… H τέχνη του βίου ήταν η κεντρική έννοια με την
οποία ασχολήθηκε η αρχαία φιλοσοφία. Βεβαίως η φιλοσοφία περιελάμβανε ένα
θεωρητικό μέρος, αλλά ουσιαστικά ήταν μια προσπάθεια να εφαρμόσει κανείς στη
ζωή του μια σειρά φιλοσοφικών θεωριών. H απόδειξη αυτών των θεωριών δεν
αφορούσε μόνο το αν είναι λογικά συνεπείς, σαφείς ή ορθές, αλλά εάν μπορεί
κανείς πράγματι να ζήσει μια ζωή εφαρμόζοντας αυτές τις θεωρίες…».

Δύο επισημάνσεις ακόμα: 1) Το αφιέρωμα του περιοδικού στην
ιδιωτικότητα που «κινδυνεύει από μύριες πλευρές» αλλά και που
«ευτελίζεται (η ιδιωτική ζωή) και μαζί της εξαχρειώνεται και η δημόσια». 2)
Το κείμενο του M.Z. Κοπιδάκη για τις φιλοσοφικές καταβολές του
στίχου του Οδυσσέα Ελύτη «Λοιπόν, αυτός που γύρευα, είμαι». Σ’ αυτόν
τον στίχο, σημειώνει ο Κοπιδάκης, «υπόκεινται μνήμες και κρυπτομνησίες από τον
Ηράκλειτο, τον Πίνδαρο, τον Καρτέσιο και τη φιλοσοφία του υπαρξισμού».

Παζολίνι: ο Μεγάλος Αιρετικός

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τη δολοφονία του μεγάλου
αιρετικού της ποίησης και του κινηματογράφου Πιέρ Πάολο Παζολίνι
(1922-1975). Ο Γιώργος Χρονάς μάς προσφέρει στο περιοδικό του «Οδός
Πανός» ένα χορταστικό αφιέρωμα (203 σελίδες) στον Παζολίνι, τον αμείλικτο
εχθρό του νεοϊταλικού συντηρητισμού, που με την πρώτη κιόλας ταινία του
(«Ακατόνε» – 1961) τάραξε τα νερά και με την τελευταία του («Σαλό ή Οι 120
ημέρες των Σοδόμων» – 1975) έκανε τους απανταχού φασίστες, ακροδεξιούς να
βγάζουν αφρούς…

Κείμενα και συνεντεύξεις του Παζολίνι, κείμενα για τον Παζολίνι, ποιήματά του
και βεβαίως τα μεγάλα ερωτηματικά για τη δολοφονία του, που ακόμα ζητούν
απάντηση, απαρτίζουν το αφιέρωμα.

Λίγους μήνες πριν δολοφονηθεί, ο Παζολίνι είχε κληθεί στο Πανεπιστήμιο της
Μπολόνια για συζήτηση με τους φοιτητές. Κάποιος τον ρώτησε για τον ρόλο ενός
διανοουμένου σε μια κοινωνία που αλλοιώνει τις πολιτιστικές αξίες. Ο Παζολίνι
απάντησε: «Ο μοναδικός έντιμος δρόμος για έναν διανοούμενο είναι να
καταγγέλλει αυτό που τον βασανίζει, αυτό που τον κάνει να υποφέρει. Χωρίς
διπλωματίες, χωρίς τον φόβο ότι θα πάψει να είναι δημοφιλής. Σαν κάποιος που
δεν έχει τίποτα να χάσει. Όταν ένας διανοούμενος το κάνει αυτό, είναι ήδη
αρκετό, γιατί ως γήινο πλάσμα είναι αδύναμος…».

KPHTH. Αυτό που κάνει γοητευτικό το διμηνιαίο «Κρητικό πανόραμα»
είναι περιήγησή του σε γωνιές της Κρήτης, σε μνημεία της φύσης και του
ανθρώπου που ξεφεύγουν από τους τουριστικούς άξονες, που δεν είναι γνωστά
ακόμα και στους συχνούς επισκέπτες του μεγάλου νησιού. Διαβάζουμε, λοιπόν, για
τη μυστηριώδη «πυραμίδα» στο Σέλινο, που βεβαίως δεν είναι πυραμίδα αλλά ένας
τάφος λαξευμένος σε κωνοειδή βράχο. Μνημείο που έγινε γνωστό στην Αρχαιολογική
Υπηρεσία πριν από λίγα χρόνια και που η αρχιτεκτονική του τον κατατάσσει στους
τύπους των ρωμαϊκών τάφων των ανατολικών επαρχιών. Ενδιαφέροντα ντοκουμέντα
και ιστορική αναδρομή στο θέμα «Μια μέρα στη Σπιναλόγκα το 1588». Εξαιρετικό
το κείμενο της Στέλλας Σκουτέλη για τον άρτηκα, ένα καλαμώδες φυτό που φτάνει
τα δύο μέτρα ύψος, με κίτρινα άνθη. Είναι το «κουφόξυλο» με τη μεγάλη
προϊστορία. Μέσα σ’ αυτό μετέφερε τη φωτιά ο Προμηθέας, αυτό είναι η βακχική
ράβδος, αυτό χρησιμοποιούν ώς σήμερα πολλοί Κρητικοί σαν μαγκούρα. Το «Κρητικό
πανόραμα» διαβάζεται και μας ταξιδεύει.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Δύο θέματα από τα πολλά της «Σύγχρονης Εκπαίδευσης»: 1)
Για την αξιολόγηση των μελών ΔΕΠ και την αυτοτέλεια των AEI επισημαίνεται
ότι τα προβλήματα που καταγράφονται συνήθως παραβλέπονται, αλλά και τα
στοιχεία που προκύπτουν από τη διαδικασία δεν δημοσιοποιούνται – ακολουθεί
ηχηρή σιωπή… 2) Το περιοδικό ανοίγει διάλογο για τις δυνατότητες που
προσφέρει ο κινηματογράφος ώστε να αναπτυχθούν συναισθηματικά, πολιτιστικά,
πολιτισμικά, πολιτικά και κοινωνικά ενδιαφέροντα στους μαθητές. Και σωστά
σημειώνεται ότι «η ανάπτυξη του σχετικού διαλόγου, για θέματα τέχνης, μπορεί
να αποτελέσει το αντιστάθμισμα στην τεχνοκρατική εποχή μας που ανάγει την
τέχνη σε εμπορεύσιμο προϊόν». Κείμενα για εκπαιδευτικούς με ανησυχίες.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«COGITO»: Ασκληπιού 6-8, Αθήνα 106 80, τηλ.: 210-3639.962

«ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ»: Διδότου 39, Αθήνα – 106 80, τηλ. 210-3616.782

«ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ»: Πανεπιστημίου 46, Αθήνα – 106 78, τηλ.:
210-3300.090

«ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ»: T.Θ. 25085 Αθήνα – 100 26, τηλ.: 210-8823.762