Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Παιδική ηλικία. Μέχρι και λίγο μετά τον Μεσαίωνα
η παιδική ηλικία απλώς δεν υπήρχε. Το παιδί από τη στιγμή που μπορούσε να
αυτοεξυπηρετηθεί έμπαινε κατευθείαν στον κόσμο των μεγάλων. H σχέση του μαζί
μας πέρασε από χίλια μύρια κύματα, με τελευταία τάση (από τις αρχές του 20ού
αιώνα) τη «βοηθητική». Το παιδί ακολουθείται και ενθαρρύνεται στις επιλογές
του παρά καθοδηγείται.

Οι μικροί θεοί τού «Μητέρα»

Ο ΒΥΡΩΝΑΣ στα 3,5, ο Άγης στα 2, ο Λάμπης μάλλον στα 3, η Ναταλία στα
2(;)… Το «Ροζ περίπτερο» στο Κέντρο Βρεφών «Μητέρα», στους Αγίους
Αναργύρους, είναι το σπίτι τους. Ένα -ελπίζουν όλοι -προσωρινό σπίτι, όπως
προσωρινό είναι και το όνομά τους, όπως προσωρινή είναι και η «μητέρα» τους.
Ίσως το μόνο σταθερό σημείο τους δεν είναι παρά η παιδική τους ηλικία -η οποία
άλλωστε εφευρέθηκε τον 19ο αιώνα για να απομυθοποιηθεί από το δεύτερο μισό του
20ού. Αλλά αυτό δεν το ξέρουν ακόμη τα παιδιά στο «Ροζ» και στα αλλά περίπτερα
του «Μητέρα». Κατά έναν περίεργο τρόπο -τις 15 ημέρες που έζησα μαζί τους
-αυτά τα παιδιά μοιάζουν (περισσότερο απ’ όλα) με τον Πίτερ Παν, αν και
γεννήθηκαν περίπου 100 χρόνια αργότερα. Έχουν τη δική τους «Χώρα του ποτέ».
Αυτή -εξωτερικά -οριοθετείται από τα κάγκελα που χωρίζουν το Κέντρο από τη
Λεωφόρο Δημοκρατίας. Φωνάζουν «μαμά» τη βρεφοκόμο. Έχουν μάθει να κάνουν
υπομονή, πιστεύοντας ότι κάποια στιγμή θα έρθει και για αυτά μία πραγματική
μαμά να τα πάρει σπίτι. Φωνάζουν «μπαμπά» σχεδόν οποιονδήποτε άνδρα γνωρίσουν,
απλώς διότι στο «Μητέρα» το προσωπικό αποτελείται κατά 99% από γυναίκες. Ο
μπαμπάς και η μαμά είναι γι’ αυτά τα 100 παιδιά περισσότερο μια ιδιότητα και
-ακόμη περισσότερο -μια προοπτική. (Ο Βύρωνας ήταν βέβαιος την ώρα που τον
αποχαιρετούσα, οριστικά πλέον, ότι «αύριο ή την άλλη Τρίτη θα έρθει και ο
δικός μου μπαμπάς να με πάρει. Έχει κι αυτός αυτοκίνητο». Ο Βύρωνας δεν
ανέφερε τυχαία «την Τρίτη». Συνήθως τα παιδιά που υιοθετούνται, ύστερα από
15νθημερη περίοδο προσαρμογής αποχαιρετούν το Ίδρυμα κάθε Δευτέρα. Και ο
Βύρωνας, με τα υπέροχα μαύρα μάτια της τσιγγάνικης καταγωγής του και μ’ ένα
πρόβλημα υγείας όχι τόσο σοβαρό, δεν ήθελε να εκτεθεί απέναντι στα παιδιά που
αποχαιρετούσε…)

H βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας…

… επισκέφθηκε πριν από λίγες ημέρες το «Μητέρα» μέσα στις συνήθεις παράτες.
Το δικαιολογεί η ιστορία του Κέντρου. Ιδρύθηκε ακριβώς πριν από 50 χρόνια από
τη μητέρα της Φρειδερίκη και από δύο κολοσσούς: τον Δοξιάδη και την
Αλεξανδράκη-Λίτσα. Ήταν (και θα μπορούσε να είναι ακόμη) ό,τι πιο
πρωτοποριακό για τα εγκαταλελειμμένα παιδιά, τα άρρωστα και τις ανύπανδρες
μητέρες. Εκεί άρχισε για πρώτη φορά παγκόσμια και η ιδέα της αναδοχής. Εκεί η
υιοθεσία λειτούργησε όχι για να πνίγει τις μνήμες ενός παιδιού, αλλά αντίθετα
για να το εφοδιάζει με αυτές. (Εκεί γνώρισα το καλοκαίρι ένα ζευγάρι Σουηδών
που είχαν υιοθετήσει το 1980 δύο μαύρα παιδάκια. Τα μεγάλωσαν και επέστρεψαν
για να πάρουν τον φάκελό τους ώστε τα παιδιά τους -τώρα που ενηλικιώθηκαν -να
ψάξουν να βρουν τις πραγματικές τους ρίζες). Αλλά η βασίλισσα Σοφία δεν έμαθε
ότι μία ημέρα πριν από την επίσκεψή της έφθασε ασθμαίνοντας εκεί ο υφυπουργός
Υγείας για να αποτρέψει τη στάση εργασίας των εργαζομένων. «Μη ντροπιαστούμε
στη βασίλισσα» και υποσχέθηκε αυτό που έχουν ανάγκη (όχι οι εργαζόμενοι αλλά)
τα παιδιά. Κατά περίεργο τρόπο, τα παιδιά χρειάζονται περισσότερους
εργαζομένους. Το σύστημα είναι μεγαλοφυές αν λειτουργήσει. Τραγικό και
εξοντωτικό, αν δεν λειτουργήσει. Σήμερα, η πλάστιγγα γέρνει επικίνδυνα. Τι
σημαίνει για ένα παιδί στα δύο του ή και μεγαλύτερο να μην έχει δει θάλασσα;
Να μην έχει μπει σε αυτοκίνητο, να μην έχει δει μεγάλα σπίτια; H παιδική
ηλικία, έγραφε ο Νιλ Πόστμαν, προσδιορίστηκε ως βιολογική κατηγορία και όχι ως
πολιτιστικό προϊόν.

Το «Μητέρα» βομβαρδίζεται από αιτήσεις υιοθεσίας, αλλά…

… χρειάζονται πέντε και έξι χρόνια για να καταλήξουν. Όχι γιατί δεν υπάρχουν
παιδιά ή θετοί γονείς. Αλλά διότι οι δύο κοινωνικοί λειτουργοί δεν
προλαβαίνουν τις αξιολογήσεις. Οι οποίες δεν γίνονται -και καλά κάνουν -με
συνοπτικές διαδικασίες. Θα «ξετινάξουν» τους υποψηφίους, τις οικογένειές τους,
ακόμη και τους φίλους τους. Κι αυτό απαιτεί κάμποσους μήνες για το κάθε
ζευγάρι. Όταν λοιπόν εκκρεμούν 200 αιτήσεις… Ο κίνδυνος ιδρυματοποίησης των
παιδιών είναι μεγάλος. Δημιουργείται όταν στον πρώτο έναν – ενάμιση χρόνο της
ζωής το παιδί δεν αποκτά σταθερό και ισχυρό δεσμό με ένα πρόσωπο. Γι’ αυτό και
προβλέπεται μία βρεφοκόμος για -το πολύ -τρία παιδιά. Σήμερα, η αναλογία είναι
μία βρεφοκόμος για κάθε επτά παιδιά! Δηλαδή, ουσιαστικά καμία! Και εδώ ανοίγει
ένα μεγάλο κεφάλαιο: οι βρεφοκόμοι του «Μητέρα». Είχα στο μυαλό μου τις
προφανείς προκαταλήψεις περί δημοσίων υπαλλήλων. Αλλά οι γυναίκες αυτές (όπως
και οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι γιατροί) είναι τα άλλα δραματικά πρόσωπα
της ζωής στο ίδρυμα. Ένα κυριακάτικο μεσημέρι του Ιουλίου, η Σοφία η
βρεφοκόμος στο «Ροζ» περίπτερο δεν ήρθε για να κάνει μια συνηθισμένη βάρδια
ενός συνηθισμένου υπαλλήλου. H Σοφία ήταν μαζί με άλλες δύο βρεφοκόμους η
«μητέρα» δεκατριών παιδιών που απλώς επέστρεφε σπίτι της. Έφερε μπαλόνια,
πολλά μπαλόνια και όλα τα παιδιά πήραν το μήνυμα: «Θα παίξουμε μπουγέλα!»

Ένα παιδομάνι βγήκε γρήγορα στο γρασίδι, γέμισαν τα μπαλόνια με νερό και
άρχισε ένα παιχνίδι που μόνο σε πραγματικές οικογένειες βλέπει κανείς.
«Μαμάδες» και παιδιά. Το ίδιο απόγευμα η Ελένη, μία άλλη βρεφοκόμος, ήρθε
εκτός βάρδιας (κάτι που γίνεται πολύ συχνά) να πάρει τον Κώτσο έναν μπόμπιρα
δύο χρόνων, τον «γιο της» να τον πάει στα Jumpo «να δει το παιδί κάτι από τον
έξω κόσμο». Θέλω να πω ότι καμιά τους δεν είναι υποχρεωμένη για κάτι τέτοιο.
Δεν θα πληρωθούν περισσότερο, δεν τους το ζητάει καμιά σύμβαση εργασίας. Ούτε
τα τραγούδια ούτε τα ρούχα ούτε τα δώρα που πληρώνουν οι ίδιες για τα
πιτσιρίκια. (Δένονται τόσο ουσιαστικά με τα παιδιά που σε πολλές προσαρμογές
τούς δίνουν αναγκαστική άδεια).

Ο «Μάκης» πλησιάζει τα 45 του…

… και ζει εδώ και χρόνια σε ανάδοχη οικογένεια (έχοντας εκ γενετής σημαντικό
πρόβλημα υγείας). Οι ανάδοχοι γονείς του πέθαναν φέτος, αλλά ευτυχώς τον
ανέλαβαν τα ανάδοχα αδέλφια του. Στο «Μητέρα» υπάρχουν περίπου 30 παιδιά που
χρειάζονται την αναδοχή. Αλλά τα «κονδύλια» και οι λοιπές γραφειοκρατικές
αηδίες απλώς στιγματίζουν κι αυτή την υπέροχη προσπάθεια. Οι διοικητικοί τού
ιδρύματος δίνουν μάχες, αλλά είναι απελπιστικά μόνοι τους σ’ έναν κόσμο που
μετράει το τελικό αποτέλεσμα αποκλειστικά με στατιστικές. Και όμως, για
παράδειγμα, τα «νταουνάκια» έχουν παρουσιάσει σημαντική βελτίωση μέσα σε
ανάδοχες οικογένειες. Αλλά όταν μετέφερα το αίτημα για αναδοχή ενός φίλου μου
που ζει σε νησί η απάντηση ήταν αρνητική: Αναδοχές δεν γίνονται εκτός Αττικής,
διότι δεν προβλέπονται κονδύλια μετακίνησης των κοινωνικών λειτουργών που
παρακολουθούν τα παιδιά!

Υπάρχουν κι άλλα προβλήματα. Ένα από αυτά είναι οι δικαστές! Που φρενάρουν την
τελική έκβαση μιας υιοθεσίας. Ένας από αυτούς ζήτησε να βρεθεί η φυσική μητέρα
ενός εγκαταλελειμμένου παιδιού και μετά να προχωρήσει η υιοθεσία. Και επέμενε,
παρά τη διαβεβαίωση της Αστυνομίας ότι είχε αναζητηθεί αλλά δεν είχε βρεθεί. Ο
τυπολάτρης δικαστής ζήτησε χαρτί από την Ουκρανία!

Με τρία ονόματα από τρεις μητέρες

Ο συγγραφέας Πέτρος Τατσόπουλος (στη φωτό δεξιά) πέρασε τα πρώτα χρόνια της
ζωής του στο ΠΙΚΠΑ. Μετά σε ανάδοχη οικογένεια και μετά στη θετή. Αν και το
πρώτο έργο του βγήκε πριν από 25 χρόνια, χρειάστηκε άλλα τόσα για να νιώσει
έτοιμος να ξαναγυρίσει στην ιστορία της δικής του υιοθεσίας. Σε λίγους μήνες
θα κυκλοφορήσει από το Μεταίχμιο «H καλοσύνη των ξένων». Αυτό τον τίτλο
σκέφτηκε ένα παιδί που βρέθηκε στη ζωή τρεις φορές. Με τρία ονόματα από τρεις μητέρες…

Info

* Φιλίπ Αριές «Αιώνες παιδικής ηλικίας», Αθήνα 1990, ΓΛΑΡΟΣ

* Μισέλ Τουρνιέ «Ο Δράκος», Αθήνα 2001, ΕΞΑΝΤΑΣ

* Δήμητρας Μακρυωνίτη (επιμ.) «Παιδική ηλικία», Αθήνα 2001, ΝΗΣΟΣ

* Ρόντι Ντόιλ «Πάντι Κλαρκ, χα, χα, χα», Αθήνα 1993, ΝΕΦΕΛΗ

* Μάικλ Φρέιν «Οι κατάσκοποι», Αθήνα 2000, ΝΕΦΕΛΗ

Enstaseis – blog

Θα μας βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

http: //enstaseis.blogspot.com