Ένας χάρτης ειρήνης

Ήταν μια χαρισματική προσωπικότητα και έτρεφε μεγάλες ελπίδες για τους
φίλους του, τους Άραβες. Για πρώτη φορά, τα οράματα τού Λόρενς της Αραβίας για
τη Μέση Ανατολή παρουσιάζονται σε έναν χάρτη που χάραξε ο ίδιος μετά τον Πρώτο
Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο χάρτης του Λόρενς αποτυπώνει τα οράματά του για την αποκατάσταση των Αράβων, τους οποίους βοήθησε να αποτινάξουν τον τουρκικό ζυγό

Ο Βρετανός συνταγματάρχης που η συνεργασία του με τους Άραβες εναντίον των
Τούρκων «αναβίωσε» κινηματογραφικά το 1962 μέσα από την ταινία του Ντέιβιντ
Λιν «Λόρενς της Αραβίας», ήθελε να ανταμείψει τους Άραβες συμμάχους της
Βρετανίας, μοιράζοντάς τους την περιοχή της Μέσης Ανατολής. H συμπάθεια που
έτρεφε για την αραβική αυτοδιάθεση είναι γνωστή, αλλά ένας χάρτης που έως τώρα
είχε περάσει απαρατήρητος από τους ιστορικούς, επειδή είχε καταχωριθεί στα
βρετανικά εθνικά αρχεία με λανθασμένη ημερομηνία, αποκαλύπτει αυτή τη
συμπάθεια σε όλη της την έκταση.

Ο χάρτης, ο οποίος θα εκτίθεται πλέον στο Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο από
την Παρασκευή, αποτυπώνει τις προτάσεις του Λόρενς για ένα κράτος στο Βόρειο
Ιράκ περίπου ίσης έκτασης με την περιοχή όπου σήμερα ζητούν οι Κούρδοι
αυτονομιστές, καθώς και για τη δημιουργία μιας μεγάλης επικράτειας η οποία στα
όριά της περικλείει τη σημερινή Συρία, την Ιορδανία και μέρη της Σαουδικής
Αραβίας. Ο Λόρενς, ο οποίος είχε ενθαρρύνει τους Άραβες να αποτινάξουν τον
τουρκικό ζυγό, ήθελε να αποδώσει εδάφη στους γιους τού συμμάχου του, Σερίφ
Χουσέιν της Μέκκας. Το όραμα του Λόρενς προσέκρουσε σε ένα μυστικό
αγγλογαλλικό σχέδιο για τον διαμελισμό της Μέσης Ανατολής σύμφωνα με τις
ισορροπίες των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων της εποχής. Το σχέδιο παραχωρούσε
τη Συρία και τον Λίβανο στη Γαλλία, και την Παλαιστίνη – συμπεριλαμβανομένης
της σημερινής Ιορδανίας – στη Βρετανία. Τα σύνορα που προέβλεπε εκείνο το
σχέδιο παραμένουν άθικτα μέχρι σήμερα.

Εάν το σχέδιο του Λόρενς είχε γίνει αποδεκτό, θα είχαν αποφευχθεί σε μεγάλο
βαθμό τα έντονα αντιδυτικά αισθήματα των Αράβων. Δεν θα υπήρχε
ημιαποικιοκρατικό καθεστώς στη Συρία και την Ιορδανία. Ένα νέο κράτος ανάμεσα
στο Ιράκ και την Τουρκία θα μπορούσε να είχε γίνει πατρίδα για τους Κούρδους,
ενώ οι Αρμένιοι ίσως να είχαν βρει καταφύγιο σε ένα άλλο κράτος Βόρεια της
Συρίας.

Το σχέδιο του Λόρενς πιθανότατα δεν θα είχε αποτρέψει τον διαμελισμό της
Παλαιστίνης. Ο Λόρενς γνώριζε τη διακήρυξη του Μπάλφουρ, η οποία προσέφερε
στους Εβραίους μια πατρίδα. Στον χάρτη του, η Παλαιστίνη σημειώνεται ως μια
ξεχωριστή επικράτεια, η οποία δεν αποδίδεται σε κανέναν Άραβα ηγεμόνα.

Ήταν στο απόγειο της επιρροής του

T.E. Λόρενς. H έμπρακτη υποστήριξή του στην αραβική αυτοδιάθεση είναι γνωστή

Ο ΛΟΡΕΝΣ σχεδίασε τον χάρτη του όταν βρισκόταν στο απόγειο της επιρροής
του, τότε που παρακολουθούσε τις εργασίες της διάσκεψης των Βερσαλλιών ως
σύμβουλος του πρίγκιπα Φεϊζάλ, ο οποίος ήταν επικεφαλής της αραβικής
αντιπροσωπείας. Δεν είναι ξεκάθαρο εάν το δικό του σχέδιο ήταν μία προσπάθεια
να σαμποτάρει το αγγλογαλλικό σχέδιο για τη Μέση Ανατολή ή εάν εξέφραζε την
ειλικρινή πρόθεσή του να ανταμείψει τους γιους τού Σερίφ Χουσέιν της Μέκκας
παραχωρώντας τους δικά τους βασίλεια.

Ο χάρτης του προτείνει ένα κράτος υπό γαλλικό έλεγχο στην ενδοχώρα τού
Λιβάνου, στον παραδοσιακό χριστιανικό θύλακο γύρω από το όρος Λίβανος. Ο
Λόρενς δεν ορίζει το βασίλειο που αποδίδει στον Ζαΐντ – νεώτερο γιο τού Σερίφ
Χουσέιν – ως κουρδικό κράτος, αλλά τα σύνορά του βρίσκονται πολύ κοντά στην
περιοχή που σήμερα κατοικείται από Κούρδους, οι οποίοι ακόμη έχουν το παράπονο
ότι δεν τους έδωσαν πατρίδα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Όσο για το Ιράκ, τίθεται υπό βρετανική διοίκηση, αλλά συνενώνει μόνο δύο από
τις τρεις οθωμανικές επαρχίες που του αναλογούν – κάτι που δεν θα καθιστούσε
αναπόφευκτες τις αντιβρετανικές εξεγέρσεις.

© «The Times», 2005

Επιμέλεια: Ρούσσος Βρανάς