H νέα Mόσχα «τρώει» την παλιά

Μια νέα Μόσχα ανεγείρεται στη θέση της παλιάς. Το κλασικό και ιστορικό όμως
δίνει τη θέση του στο σύγχρονο, επιφανειακό και, δυστυχώς, κακόγουστο. Είναι
δημιούργημα των πλουσίων ή αλλιώς των προνομιούχων, της νέας ελίτ που απειλεί
να κατασπαράξει αλόγιστα ό,τι θυμίζει το παρελθόν…

Μανχάταν θα γίνει η Μόσχα τα επόμενα χρόνια. Έως και 50 ορόφων θα είναι οι ουρανοξύστες, που έχουν αρχίσει ήδη να οικοδομούνται

«H τίγρη θέλει πάντα κρέας», λέει ο Αλεξέι Κόμετς. Έξω από το παράθυρο του
γραφείου του, στη Διεύθυνση Έρευνας για την Τέχνη του Κρατικού Ινστιτούτου, οι
εκσκαφείς συνεχίζουν ακατάπαυστα το έργο τους. «Γνωρίζουμε ότι πρέπει να
περιμένουμε νέα έργα, νέους περιφερειακούς δρόμους, νέα τούνελ. Υπάρχει
περισσότερο χρήμα απ’ ό,τι φαντάζεστε στη Μόσχα».

Με εκπληκτική ταχύτητα τα τελευταία χρόνια, οι εργολάβοι έχουν κατεδαφίσει
δεκάδες κτίρια στο κέντρο της ρωσικής πρωτεύουσας, μιας πόλης που με κάθε
απώλεια κλασικού και παραδοσιακού χάνει και λίγο από την ψυχή της. Όσοι
αγαπούν την παλιά εικόνα χάνονται στην απόγνωση. Υψώνουν μεν τη φωνή τους,
αλλά δεν ακούγεται. Οι περισσότεροι πάντως φαίνεται πως έχουν γίνει παθητικοί
δέκτες μιας κατάστασης, όπου το μόνο που μετρά είναι η ισχύς του χρήματος και
της εξουσίας. «Λυπάμαι γι’ αυτό που συμβαίνει, όμως ύστερα από πέντε χρόνια
δεν θα είμαι έτσι. Δεν θα έχει μείνει και τίποτα όρθιο…», συνεχίζει ο κ.
Κόμετς.

«Κατεδαφίζεται». Πέρυσι, το δημοτικό συμβούλιο ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να
κατεδαφίσει ή να ανακαινίσει μέχρι 1.200 κτίρια. Όσοι μάχονται για τη
διατήρηση της παλιάς εικόνας πάντως, απαντούν ότι η λέξη «ανακαίνιση» έχει
γίνει συνώνυμη της καταστροφής σήμερα στη Μόσχα. Δεν έχουν άδικο. Τον
Αύγουστο, ο πρώτος αντιδήμαρχος, Βλαντιμίρ Ρεσίν, δήλωσε ότι μέσα στην επόμενη
δεκαετία η πρωτεύουσα της Ρωσίας θα φιλοξενεί 60 ουρανοξύστες, μερικοί από
τους οποίους θα διαθέτουν 50 ορόφους.

H Έμιλι Σουπτέλ και η μητέρα της ανήκουν στην ομάδα των «αντιφρονούντων» ­
δώδεκα οικογένειες που ζουν και εργάζονται στο 250 ετών κτίριο, σε απόσταση
μερικών τετραγώνων από το Κρεμλίνο. Ζουν από το μικρό εστιατόριο
«Στανισλάφσκογιο 2» (ονομάστηκε έτσι από μια παλιά ηθοποιό), μια ζεστή γωνιά
της παλιάς Ρωσίας. Το φως από τις λάμπες δημιουργεί σκιές και οι πίνακες στους
τοίχους θυμίζουν εποχές περασμένες. Κλασική μουσική από ένα πιάνο συντροφεύει
όσους επιλέγουν το «Στανισλάφσκογιο» για το δείπνο τους… Κι αυτή η γωνιά
απειλείται. H 38χρονη ιδιοκτήτρια έχει γίνει νευρική, το ίδιο και οι σκύλοι
που ζουν μαζί με την οικογένειά της. Το βράδυ ακούει φωνές και αναστατώνεται.
Το πολεμά βέβαια όσο μπορεί ακόμη και δικαστικά. Στη θέση του κτιρίου όπου
ζουν, ένας εργολάβος θέλει να κατασκευάσει ένα πολυτελές συγκρότημα κατοικιών.

Χωρίς ντροπή. Οι πιθανότητες να κρατήσουν το σπίτι τους είναι ελάχιστες. H
Μόσχα φαίνεται να τρέχει προς το μέλλον και Μοσχοβίτες όπως η γυναίκα αυτή,
μάλλον ανήκουν στο παρελθόν. Ποιο μέλλον;

H σύγχρονη Μόσχα είναι μια πόλη της εποχής της… κακόγουστη, επιφανειακή,
φανταχτερή και αλόγιστη. Δημιουργείται από τους πλουσίους ­ πολλοί θα τους
ονόμαζαν διεφθαρμένους και χωρίς… ντροπή ­ τους νέους Ρώσους που συμμετέχουν
ενεργά στη μεταπήδηση της χώρας από την κομμουνιστική ανέχεια στη λογική του
καζίνου και του τυχοδιωκτισμού.

«Δεν έχουν αίσθηση της ταυτότητάς τους», λέει ο κ. Κόμετς για τους δημιουργούς
της νέας Μόσχας. «Όχι μόνο θέλουν να γίνουν πλούσιοι όπως οι δυτικοί, αλλά
θέλουν να ζουν στα ίδια κτίρια και να οδηγούν τα ίδια αυτοκίνητα». Για τη
Ρωσία που αμφιβάλλει για τον εαυτό της, το μεγαλύτερο ήταν πάντα το καλύτερο,
συνεχίζει ο Κόμετς. «Ξέρετε το παλιό σοβιετικό ανέκδοτο: “Ο νάνος μας είναι ο
πιο ψηλός του κόσμου”».

«H παλιά γενιά αργοσβήνει…»

Μέσα στο εστιατόριο «Στανισλάφσκογιο 2» παίρνει κανείς μια γεύση «παλιάς» Μόσχας

Σε όλους τους τομείς, σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής και καθημερινής
δραστηριότητας, από τη λογοτεχνία και την αρχιτεκτονική μέχρι τον τρόπο
ένδυσης, τη διασκέδαση, ακόμη και το χιούμορ, η χώρα δίνει γενναιόδωρα
παραδείγματα κακογουστιάς, λένε οι παλιοί. «Πολιτιστική κατάρρευση πλήττει τη
Ρωσία και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι’ αυτό» επισημαίνει ο Ντέιβιντ
Σαρκισιάν, διευθυντής του Κρατικού Μουσείου Αρχιτεκτονικής. «Είναι ένα τρομερό
έγκλημα. H παλιά γενιά των καλλιεργημένων ανθρώπων αργοσβήνει και κανείς δεν
υπάρχει να την αντικαταστήσει».

H «φωνή του μέλλοντος» – ίσως και η φωνή της πλειονότητας – προέρχεται από
ανθρώπους όπως η Κατρίνα Σεμιτάκοβα, υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων μιας μεγάλης
αναπτυξιακής εταιρείας στη Μόσχα. «Δεν νομίζω ότι η Μόσχα είναι ωραία πόλη.
Νομίζω ότι πρέπει να γίνει καλύτερη. Για μένα η Μόσχα έχει πολύ λίγα ωραία
τοπία. Όμως υπάρχει πάντα κάτι άσχημο. Σήμερα έχουμε την ευκαιρία να
οικοδομήσουμε μια νέα πόλη».

Επιμέλεια: Ρένα Δημητρίου