Tραγωδία από την «εποχή της αγωνίας»

Για πρώτη φορά ένα σπήλαιο, που μετατράπηκε σε μοιραίο καταφύγιο για 33 ανθρώπους γύρω στο 600 μ.X. και ανεσκάφη από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδος, «βγαίνει» από τα βάθη της γης και του χρόνου και «εκθέτει» την ιστορία του μέσα από πρωτότυπα ευρήματα και φωτογραφίες

Ταυτότητα: Τουλάχιστον 33 άνθρωποι (παιδιά, έφηβοι, πολλές γυναίκες και
λιγοστοί άνδρες), κάτοικοι γειτονικού χωριού βρήκαν καταφύγιο στο 65X75 μ.
σπήλαιο, που είναι διαμορφωμένο σε τέσσερα διαφορετικά επίπεδα. Μαζί τους
πρέπει να υπήρχε κι ένας πολεμιστής που φύλαγε την είσοδο, όπως φανερώνει η
αιχμή δόρατος που «ίπταται» πάνω από το πρώτο επίπεδο της έκθεσης.

Πού: Σε βάθος 13,80 μ. στο σπηλαιοβάραθρο της Ανδρίτσας, στη θέση
Βιγλίτσα της περιοχής του Δήμου Λέρνας, Αργολίδας και ανάμεσα στα χωριά
Βελανιδιά και Ανδρίτσα. Εντοπίστηκε μάλιστα τυχαία λίγο πριν από τον Απρίλιο
του 2003, όταν τα κατσίκια ενός βοσκού εισχώρησαν στο εσωτερικό του.

Πότε: Την «εποχή της αγωνίας», όπως λένε οι ιστορικοί, την περίοδο
δηλαδή γύρω στο 600 μ.X., οπότε και αρχίζουν οι λεγόμενοι «σκοτεινοί χρόνοι».
Στην ασφαλή χρονολόγηση του εντυπωσιακού ευρήματος δεν βοηθούν μόνο τα αγγεία
και τα λυχνάρια, αλλά και τα εκατοντάδες νομίσματα που κουβαλούσαν μαζί τους
οι άτυχοι εγκλωβισμένοι, τα οποία δείχνουν πως το τραγικό γεγονός συνέβη
σίγουρα μετά το 575 μ.X, εποχή κοπής ορισμένων νομισμάτων.

Γιατί: Μυστήριο παραμένει για ποιον λόγο οι κάτοικοι κατέφυγαν στο
σπήλαιο. Ως πιθανότερη εκδοχή πάντως θεωρείται «πως αναζήτησαν καταφύγιο από
μια επιδρομή βαρβαρικών φύλων», σύμφωνα με τον διευθυντή του Βυζαντινού
Μουσείου, κ. Δημήτρη Κωνστάντιο. H χύτρα – το μοναδικό μαγειρικό σκεύος που
εντοπίστηκε – δείχνει πως οι άνθρωποι είχαν μαζί τους ξηρά τροφή αφού σκόπευαν
να μείνουν προσωρινά στο σπήλαιο, όπως επίσης αλλά φανερώνει και το ότι είχαν
πάρει μαζί τους πήλινα και χάλκινα αγγεία με νερό και λάδι για να ανάβουν τα
λυχνάρια τους.

Κουμπαράς: Ένα μικρό αγγείο γεμάτο με «δεκάρες» της εποχής – νούμια και
σόλιδους – «κλέβει» την παράσταση στο δεύτερο επίπεδο του σπηλαίου, καθώς
κάποιος από τους έγκλειστους είχε πάρει μαζί του τις οικονομίες του, ενώ σε
πολλά ακόμη σημεία εντοπίστηκαν νομίσματα που είχαν μαζί τους όσοι βρήκαν
τραγικό θάνατο στην Ανδρίτσα.

Μοναδικός ο σταυρός λιτανείας που βρέθηκε στο πιο απομακρυσμένο σημείο
του σπηλαίου. Με χαραγμένες και στις δύο όψεις του το «Πάτερ Ημών» μαζί με
απεικονίσεις του Ιησού είναι «ίσως ο πιο πρώιμος σταυρός στο είδος του, που
αποκαλύπτει τη θρησκευτική ταυτότητα των νεκρών».

Επόμενα βήματα και καθυστερήσεις

Το οραματικό στοιχείο στην Τέχνη είναι το θέμα της επόμενης έκθεσης (25/10)
που προγραμματίζει το Βυζαντινό Μουσείο με έργα από τη βυζαντινή εποχή μέχρι
σήμερα παράλληλα με ένα αφιέρωμα στη μητέρα, ενώ τον Δεκέμβριο θα εγκαινιαστεί
αφιέρωμα στους καλλιτέχνες – συντηρητές κ. Φώτη Ζαχαρίου και κ. Αντώνη Γκλίνο.
Ωστόσο οι καθυστερήσεις δεν… λείπουν από τα σχέδια του δραστήριου μουσείου.
Το μεγάλο πάρκο με αμφιθέατρο, υπαίθρια γλυπτοθήκη, καφέ και ανανεωμένο
πωλητήριο δεν θα είναι έτοιμο – όπως προβλεπόταν – έως το τέλος του χρόνου,
λόγω νομικών κωλυμάτων και, αν όλα πάνε καλά, μέσα στο φθινόπωρο θα αρχίσουν
οι εργασίες. Όσο για την επανέκθεση των μεταβυζαντινών έργων της μόνιμης
συλλογής – κάπου 1.300 κομμάτια – προχωρά και από τον Ιανουάριο η δεξιά
πτέρυγα του μουσείου, που έως τώρα φιλοξενούσε περιοδικές εκθέσεις, θα κλείσει
για την τελική προετοιμασία.

INFO

Η έκθεση «Σπήλαιο Ανδρίτσας – Μοιραίο Καταφύγιο» στο Βυζαντινό και Χριστιανικό
Μουσείο (Βασ. Σοφίας 22, τηλ. 210-7211.027). Έως 15 Νοεμβρίου.