Σκόνη, φίδια και… θέα μάς άφησαν οι Ολυμπιακοί Aγώνες

Οι νέοι ανυψωμένοι αυτοκινητόδρομοι που χαράχθηκαν στις πλαγιές των βουνών γύρω από την Αθήνα, παρήγαγαν «γραφικές διαδρομές», επισημαίνει στη μελέτη του ο αρχιτέκτονας Γιάννης Αίσωπος. Για πρώτη φορά, το τοπίο της Αττικής αποκαλύπτεται και μετατρέπεται σε εικόνα-θέαμα μέσα από το παρμπρίζ του εν κινήσει αυτοκινήτου

Από ένα είδος φιδιού, που το γνώριζαν μόνον οικολόγοι, έως την κάθετη αύξηση
των τιμών γύρω από τους νέους σταθμούς Μετρό και Προαστειακού μας έφεραν -και
μας άφησαν- οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας. Τα στοιχεία κατέγραψαν, πέντε
χρόνια τώρα, από το 2000 που η Αθήνα ήταν ένα απέραντο εργοτάξιο, Έλληνες
αρχιτέκτονες και πολιτικοί μηχανικοί, φωτογράφοι, κινηματογραφιστές κι άλλοι
καλλιτέχνες, που αποφάσισαν να ασχοληθούν με την «επόμενη ημέρα» στην πόλη.
Και, εκτός από τα σκαμμένα πεζοδρόμια, τους μποτιλιαρισμένους δρόμους, τους
συνωστισμένους πεζούς και οδηγούς και τα ανακαινισμένα κτίρια, είδαν τη
«Μετάβαση της Αθήνας». Και με αυτόν τον τίτλο το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης
Σταθμός Άλφα και οι Εκδόσεις Futura παρουσιάζουν τα συμπεράσματα, τις απόψεις
και τις έρευνές τους στον τόμο και την ομότιτλη έκθεση «H Μετάβαση της Αθήνας
2003 – 2004».

«Ορίσαμε την έρευνα των δομών της πόλης κατά τη διάρκεια της
προετοιμασίας για την υποδοχή των Ολυμπιακών Αγώνων και στη μετά των τεχνικών
έργων εποχή. H διαδικασία της μετάβασης από μία “γνώριμη” Αθήνα σε μία επόμενη
“άγνωστη” πόλη, με αφετηρία την αλλαγή του υλικού περιβάλλοντος, ήταν επόμενο
να μεταβάλλει και την ανθρωπογεωγραφία της πόλης», λέει στα «NEA» ο επιμελητής
του αυτού του εικαστικού ερευνητικού εργαστηρίου, αρχιτέκτονας Κώστας Ντάφλος.
Ο θεωρητικός λόγος των αρχιτεκτόνων συνδυάστηκε με τις καλλιτεχνικές μεθόδους
εργασίας και το άθροισμά τους είναι δεκατέσσερις οπτικές έρευνες, τέσσερις
καταγραφές, δεκατρία κείμενα για το αττικό τοπίο, δώδεκα για την εικόνα της
πόλης, έξι παρεμβάσεις για το σύγχρονο πρόσωπο της πόλης. Και οι αρχιτέκτονες
είδαν την Αθήνα να αλλάζει μέσα από:

Ακόμη και… οξύμωρα σχήματα, όπως εδώ η συνύπαρξη ενός γιαπιού με μια Ολυμπιακή «σοβαρή» πινακίδα μας άφησαν οι Αγώνες, εκτιμά ο αρχιτέκτονας Νίκος Καζέρος

* «Την εξάπλωσή της προς τις ανατολικές περιοχές, στα Μεσόγεια, όπου
μετατοπίζει το κέντρο βάρους των δραστηριοτήτων της και η εικόνα της
μεγεθύνεται», επισημαίνει στην καταγραφή του ο Νίκος Καζέρος.

* «Την αύξηση των μη τόπων (Non Places)», κατά τον Θάνο Μουτσόπουλο,
«με τη δημιουργία μνημειωδών σούπερ μάρκετ, shopping malls, πολυκέντρων,
αεροδρομίου, Μετρό, κλαμπ, αλυσίδων φαστ φουντ».

* Την αναδιαμόρφωση του αθηναϊκού αστικού τοπίου, κατά τον Θάνο
Μουτσόπουλο: «Τη μεταμοντέρνα διαστροφή επί δημαρχίας Δημήτρη Αβραμόπουλου με
την επιστροφή των κλασικιστικών ρυθμών στην εποχή του Όθωνος, με αρχαιοπρεπή
κάγκελα, προτομές αρχαίων προσώπων και συμβολικές μορφές. Την αναμόρφωση της
Αθήνας σε σύγχρονη Μητρόπολη που βασίστηκε στα “Μεγάλα Έργα”, δηλαδή στα
μεγάλα δημόσια κτίρια, τα έργα υποδομής, τις λεωφόρους και τα νέα οδικά
δίκτυα».

* Τις γειτονιές γύρω από σταθμούς Μετρό, που ανέβηκαν κάθετα σε αξία
γης. «Είδαμε την περιοχή γύρω από τα Σπάτα να μετατρέπεται στο επόμενο Wild
West του αττικού μητροπολιτικού χάους, καθώς οι εργολάβοι βασίζονται στις
χρηματιστηριακές τάσεις του κράτους για να ποντάρουν τη δική τους ευμάρεια».

* «Ένα εκτεταμένο και περίπλοκο δίκτυο κυκλοφορίας, το οποίο –
σημειώνει ο Γιάννης Αίσωπος – περιέδεσε την πόλη με χιλιόμετρα δικτύων
αυτοκινητοδρόμων, Μετρό, προαστιακού σιδηροδρόμου και τραμ να “τυλίγουν” την
πόλη ή να κόβουν τη σάρκα της σαν σήραγγες συνεχούς κίνησης. Τα σημεία
συνάντησής τους, οι κόμβοι, έγιναν σημεία πύκνωσης δραστηριοτήτων».

«Μας αποκαλύφθηκαν κρυμμένες ή παραμελημένες περιοχές»

Μέχρι και φίδια, όπως τούτος ο λαφιάτης που εμφανίστηκε στα εργοτάξια, μας έφεραν οι Ολυμπιακοί Αγώνες

Οι αρχιτεκτονικές παρατηρήσεις είδαν την πόλη των Ολυμπιακών Αγώνων να
εξελίσσεται και να αλλάζει προς δύο κατευθύνσεις:

H «Αθήνα-διάχυτη πόλη»: «Τα δίκτυα κυκλοφορίας επεξέτειναν την πόλη
εκτός των ορίων του Λεκανοπεδίου, εισάγοντας στο σχετικά αλώβητο μεσόγειο
τοπίο την αστική πυκνότητα. Οι νέες γραμμές κίνησης», γράφει ο καθηγητής
Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Πατρών Γιάννης Αίσωπος, «”αποκάλυψαν”
περιοχές έως τώρα παραμελημένες ή κρυμμένες λόγω της απόστασής τους από τις
κύριες κυκλοφοριακές αρτηρίες και τις ενσωμάτωσαν στην τοπογραφία της πόλης».

H «Αθήνα-παγκόσμια πόλη»: Δεν είναι μόνο το περιβάλλον που αλλάζει,
αλλά και η σύνθεση της κοινωνίας. Το πρόγραμμα του Σταθμού Άλφα εξέτασε τα
πρόσωπα των μεταναστών, των κατοίκων των συνοικιών του κέντρου και των νέων
προαστιακών περιοχών. Οι φωτογραφίες τους, τα ημερολόγια των εθελοντών για
τους Ολυμπιακούς Αγώνες και οι παρεμβάσεις πάνω σε δορυφορικές εικόνες
διαφόρων αθηναϊκών περιοχών οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι κοινωνικοί
μετασχηματισμοί βρίσκονται σε εξέλιξη τα τελευταία 15 χρόνια, με την παρουσία
αλλοεθνών ομάδων μεταναστών. Έτσι, η Αθήνα γίνεται μία παγκόσμια πόλη, στην
οποία κατοικεί μια πολύμορφη, πολυφυλετική, πολυθρησκευτική κοινωνία.

Οι αλλαγές σε αριθμούς

2,5 μέτρα… λαφιάτης: οι εκσκαφές για τα ολυμπιακά έργα προσέφεραν
βιότοπο και καταφύγιο για τα φίδια. Το είδος του λαφιάτη (elaphe
quatorlineata) εμφανίστηκε κοντά στα εργοτάξια.

97,2 μικρογραμμάρια σκόνης ανά κυβικό μέτρο στο «νέο» νέφος: ο αέρας
σήκωσε το χώμα από τα έργα και ένα νέο είδος νέφους επικάθισε σε περιοχές της
πόλης.

96 λατομεία της Δυτικής Αττικής που είχαν μείνει ανενεργά στη δεκαετία
του ’70 μετατράπηκαν σε υποδοχές χωμάτων.

170 είδη πουλιών, 4.000 είδη εντόμων, 750 είδη φυτών: το οικολογικό
προφίλ του Σχινιά πριν από τη δημιουργία τού Κωπηλατοδρομίου.

68 σημεία παρεμβάσεων.

4.000 στρέμματα αλλαγών.

463,68 εκατ. ευρώ κόστος (206 εκατ. ευρώ για τη φύτευση)

13 γεωτρήσεις και 20.800 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα: η απώλεια της
φύσης προγραμματίζεται να αναπληρωθεί με τεχνητά μέσα για την αλλαγή της
εικόνας της πρωτεύουσας ώς τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

INFO

Ο συλλογικός τόμος «Transitional Athens / H μετάβαση της Αθήνας 2003 – 2004»
θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Futura. Λεπτομέρειες για την έκθεση στον
δικτυακό τόπο http: //transitionalathens.net