Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: «Reclaim the streets» (Διεκδικήστε τους δρόμους)
ήταν το πρώτο κίνημα πολιτών, στο Λονδίνο, το 1992. H προσπάθεια άντεξε
περίπου μέχρι το 1999 συνήθως με πάρτι σε κεντρικούς δρόμους, κυρίως στον
βρετανικό Νότο.

E, κύριε με το τζιπ. Με πατάς

Ο ΡΑΛΦ ΝΕΪΝΤΕΡ έκανε τη μεγάλη του επιτυχία στην πολιτική ζωή των ΗΠΑ όταν
μπήκε σφήνα ανάμεσα σε Μπους και Γκορ με κεντρικό σύνθημα «πατήστε φρένο στα
4×4». Αλλά στα επόμενα πέντε χρόνια η κατάσταση αντιστράφηκε. Ο Νέιντερ
ξεχάστηκε και τα τζιπ έγιναν… κυβέρνηση στις συνειδήσεις εκατομμυρίων
αγοραστών. Υπολογίζεται ότι μέσα σε δέκα χρόνια τα τύπου 4×4 I.X. μεγάλου
κυβισμού (από 2.000 κυβικά και πάνω) ξεπέρασαν το 8% των αυτοκινήτων
παγκοσμίως ενώ καταγράφονται και «νησίδες πολυτέλειας» όπου το ποσοστό τους
ξεπέρασε το 10%… Όπως στην Ελλάδα, όταν το 2002, το 2003 και το 2004 τα 4×4
έφθασαν περίπου στο 12% του στόλου. H χώρα μας πριν από το ευρωπαϊκό κύπελλο
της Λισαβώνας είχε πάρει ένα ακόμη: Από το 2003 είναι σταθερά πρώτη στην
Ευρωπαϊκή Ένωση σε εισαγωγές (κατ’ αναλογία) τζιπ. Ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος
είναι περίπου στο 6% (σε κάθε 100 αυτοκίνητα που ταξινομούνται τα 6 είναι 4×4)
στην Ελλάδα βρίσκεται σταθερά πάνω από το 10%. Και το εντυπωσιακότερο; Το 70%
του συνόλου βρίσκεται στις αθηναϊκές λεωφόρους! Όπου από τα 4,5 εκατομμύρια
οχήματα που κυκλοφορούν στην πρωτεύουσα τα 450.000 είναι 4×4. Γιατί;

«Carmageddon» [λογοπαίγνιο από το car (αυτοκίνητο) και Αρμαγεδδών]…

… ήταν ο τίτλος μιας από τις πιο ευφάνταστες καμπάνιες οικολογικών
οργανώσεων (μιας παλιάς ξεχασμένης σχολής, του deep ecology) εναντίον των I.X.
σε Αμερική και Αγγλία. Τα σαμποτάζ σε αυτοκινητόδρομους ήταν στην ημερήσια
διάταξη σχεδόν για ένα χρόνο από το 1992. H λογική ήταν μάλλον απλή: Οι
εκπομπές των I.X. αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους υπαίτιους του
φαινομένου του θερμοκηπίου. Αλλά το αποτέλεσμα – για τους ακτιβιστές – μάλλον
δυσοίωνο: Τα ρεύματα του deep ecology σχεδόν ξεχάστηκαν. H
αυτοκινητοβιομηχανία φαίνεται ότι ποτέ δεν ξέχασε τη ρήση του γκουρού της, του
Henry Ford ΙΙ: «Μικρά αυτοκίνητα, μικρά κέρδη – μεγάλα αυτοκίνητα, μεγάλα
κέρδη». Τα στοιχεία για τα τζιπ στην Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνουν ότι ο Ford
«ζει»: Μέσα σε μία δεκαετία τα 4×4 διπλασιάστηκαν στους δρόμους. Είναι η
δεύτερη μεγάλη στιγμή στην ιστορία του αυτοκινήτου. H πρώτη συνέπεσε με το
τέλος του B’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως σημειώνει ο Γιάννης Σταυρακάκης
(ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Έσεξ) η μεγάλη στιγμή του αυτοκινήτου ήταν η
δεκαετία 1945 – 1954 όταν τετραπλασιάστηκε ο στόλος των I.X. Αλλά είναι η
πρώτη φορά που η αύξηση των I.X. συμπίπτει όχι μόνο με μία μεγάλη πετρελαϊκή
κρίση αλλά και με τα πρώτα σημάδια μιας νέας «πάλης των τάξεων» στους αστικούς
δρόμους. «Κάποτε για τους φτωχούς ή τους μικρομεσαίους», λέει στέλεχος
διαφημιστικής εταιρείας που γνωρίζει τη συγκεκριμένη αγορά, «υπήρχαν
απαγορευμένες μάρκες αυτοκινήτων. Τα Μερτσέντες ή τα Μπε-Εμ- Βε δεν ήταν για
κάθε πορτοφόλι. Αυτή η εικόνα έχει πλέον αλλάξει. Όλες οι εταιρείες έχουν
βγάλει και 1.400άρια και 1.600άρια. Αν είσαι κολλημένος με το σήμα της
Μερτσέντες μπορείς με 6.000-7.000 ευρώ επιπλέον να αγοράσεις μια μικρή
Μερτσέντες. Δεν είναι οι μάρκες που πουλάνε όσο η πολυτέλεια των οχημάτων».
Αυτή η ιδιόμορφη πάλη έχει και μία ακόμη πλευρά, την περιβαλλοντική: Δύο 4×4
παρκαρισμένα στον δρόμο χρησιμοποιούν τον χώρο τριών μεσαίας κατηγορίας I.X.

Κι όμως ο κάτοχος ενός

τετράτροχου φρουρίου είναι πιο ευνοημένος…

… από αυτόν ενός μεσαίου κυβισμού I.X. αν και για τα ίδια χιλιόμετρα
εκπέμπει διπλάσια ποσότητα ρύπων στην ατμόσφαιρα. Ο περιβαλλοντολόγος Στέλιος
Ψωμάς υπολόγισε το κόστος για ένα I.X. 1.400 κυβικών και για ένα 4×4 2.500
κυβικών: «Για ένα τζιπ 2.500 cc υπολογίσαμε ότι μέσα στην 7ετία το κόστος
κτήσης και χρήσης είναι 100.000 ευρώ. Αν μέσα σ’ αυτά τα 7 χρόνια διανύσει
100.000 χιλιόμετρα, ο ιδιοκτήτης θα πληρώσει για καύσιμα 20.000 ευρώ, ποσοστό
περίπου 20% στο συνολικό κόστος. Τα αντίστοιχα νούμερα για ένα I.X. 1.400 cc
είναι 35.000 ευρώ (κτήση και χρήση) και η αναλογία κόστους καυσίμου είναι 25%
επί της συνολικής δαπάνης». Συμπέρασμα; Δεν είναι δίκαιο ο φτωχότερος – που
καταναλώνει λιγότερο καύσιμο και επομένως ρυπαίνει λιγότερο – να επιβαρύνεται
τελικά περισσότερο από τον κάτοχο του τζιπ. Στις διεθνείς συναντήσεις έγινε
από το 1972 αποδεκτή η αρχή της «ισότητας των δικαιωμάτων»: «Στην περίπτωση
της κατάχρησης και της σπατάλης των περιβαλλοντικών πόρων ίσως χρειάζεται να
περισταλούν κάποια ατομικά δικαιώματα στο όνομα του δημοσίου συμφέροντος και
της ισότητας των δικαιωμάτων». Πολλοί σήμερα προσβλέπουν είτε στον περιορισμό
της χρήσης του 4×4 τα κέντρα των πόλεων, είτε στο τέλος διοξειδίου του άνθρακα
που θα πρέπει να πληρώνει ο κάτοχος κάθε I.X. ανάλογα με την κατανάλωση
καυσίμου του αυτοκινήτου του.

Έγραψε ιστορία στον χώρο της διαφήμισης…

… μια σειρά καταχωρήσεων της Πόρσε στην αμερικανική αγορά. Από τα πιο
επιτυχημένα ήταν και το «small penis? Porche» (μικρό πέος; (τότε πάρε) Πόρσε).
Όπως μου εξήγησε στέλεχος διαφημιστικής εταιρείας «τα πολυτελή αυτοκίνητα αυτό
πουλάνε: status. Σπάνια θα δεις σε διαφήμιση μεγάλων τζιπ βρώμικα αυτοκίνητα.
Τα αυτοκίνητα στη διαφήμιση είναι πεντακάθαρα διότι δεν είναι οι επιδόσεις
τους ή οι συνθήκες ασφαλείας που πουλάνε (σήμερα πλέον είναι λίγο-πολύ ίδιες
σ’ όλα τα αυτοκίνητα) αλλά η πολυτέλειά τους. Άλλωστε το life-style της
περιπέτειας δεν απαιτεί πολυτέλειες. Κι όμως εμείς στις διαφημίσεις μας αυτήν
φροντίζουμε να τονίσουμε: την πολυτέλεια. Αυτή ανεβάζει την τιμή, αυτή είναι
το δέλεαρ. Διότι τα πολυτελή αυτοκίνητα δεν αρκεί να είναι ακριβά, πρέπει και
να φαίνεται ότι είναι ακριβά. Σήμερα που οι διαφορές μεταξύ όλων των
αυτοκινήτων είναι μικρές, μόνο ένα πράγμα μπορεί να αποδώσει το status του
ιδιοκτήτη: Ένα μεγάλο αστραφτερό 4×4»… Δικαίωμά του, αλλά με όλο το κόστος
που του αναλογεί.

Info

Σωτήρη Ντάλη «Οι διατλαντικές σχέσεις και το Πρωτόκολλο του Κιότο»,
Αθήνα 2005, EKEM

J. Biehl – Ρ. Staudenmaier «Οικοφασισμός», Ιωάννινα 2003, ΙΣΝΑΦΙ

Λ. Λουλούδη, Βασιλικής Γεωργιάδου, Γ. Σταυρακάκη «Φύση, Κοινωνία και
Επιστήμη στην εποχή των “τρελών αγελάδων”», Αθήνα 1999, ΝΕΦΕΛΗ

Τζον Μπέλαμι Φόστερ «Οικολογία και καπιταλισμός», Αθήνα 2005,
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Αλέξανδρου Γεωργόπουλου «Περιβαλλοντική ηθική», Αθήνα 2002,
GUTENBERG

George Steiner «H βαρβαρότητα της άγνοιας», Αθήνα 2003, SCRIPTA