Όταν η χαρακτική συνάντησε το… μάνατζμεντ

«Χέρια που ζωγραφίζουν» (1948), ένα από τα πιο αινιγματικά και γοητευτικά έργα του Έσερ, το οποίο εκτίθεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στην εκτεταμένη αναδρομική του μεγάλου χαράκτη

«H σοβαροφάνεια και η εμμονή στην πειραματική – “σύγχρονη” – τέχνη είναι
ιδιότητες των νεοεισερχομένων στα πράγματα» επιμένουμε τακτικά από αυτήν τη
στήλη, κρίνοντας και από τη διεθνή μουσειολογική πρακτική που συνεχώς νέες
ιδέες προτείνει για τη συσχέτιση της τέχνης με τη σύγχρονη ζωή. Τα περισσότερα
μουσεία μας π.χ., ιδίως τα κρατικά, συνεχίζουν το ιερό ύφος του 19ου αιώνα,
τότε που Γερμανία και Γαλλία ήθελαν να αναδείξουν την εθνική τους δόξα μέσω
των εκθεμάτων· και η κρατική εξάρτηση σε αυτήν την ξεπερασμένη κληρονομιά
βασίζεται. Αποφεύγοντας να ερευνήσουν οτιδήποτε άλλο χάνουν και τις πλευρές
της τέχνης που δείχνουν τον πλούτο και τις διακλαδώσεις της και, βέβαια,
συνεχίζουν και τον εύκολο δρόμο της κρατικής εξάρτησης.

Τρεις σημαντικές εκθέσεις αυτού του καλοκαιριού, όλες με έργα
χαρακτικής – σχεδίου από ξένες συλλογές, δίνουν αφορμή για δημιουργική
συζήτηση.

Ο εκ των κορυφαίων της ποπ αρτ David Hockney παρουσιάζεται στο Μουσείο
Μπενάκη, με τις εικονογραφήσεις του για ποιήματα του K. Καβάφη, για τα
«Παραμύθια» των αδελφών Γκριμ κ.ά., από τις συλλογές του Βρετανικού
Συμβουλίου. Στο Μουσείο Τάκη Κατσουλίδη της Μεσσήνης παρουσιάστηκαν 44
χαρακτικά (16ου – 19ου αι.) των συλλογών του Λούβρου με θέματα από την
ελληνική μυθολογία. Και στο (νέο, ιδιωτικό) «Μουσείο Ηρακλειδών» λειτουργεί
εκτεταμένη έκθεση του δημοφιλούς Maurits Cornelis Escher (1898 – 1972).

Τέχνη για «οφθαλμογνώστες»: Το πρώτο που πρέπει να επισημάνουμε είναι
ότι η χαρακτική και το σχέδιο προϋποθέτουν γούστο ανάλογο με την κλασική, τη
«σοβαρή» μουσική, τα αγαπούν και τα συλλέγουν όσοι ξέρουν να εκτιμήσουν την
έμπνευση σε συνδυασμό με την πειθαρχημένη και ασκημένη έκφραση. Στο είδος αυτό
και πολλούς δικούς μας έχουμε, αλλά και έναν τεράστιο αριθμό από ξένους με
ελληνικά θέματα, σε μεγάλο ποσοστό μάλιστα η Ελλάδα οφείλει την απελευθέρωσή
της στα φιλελληνικά χαρακτικά που αφύπνιζαν τις συνειδήσεις σε όλον τον κόσμο!
Σε αυτό το πλαίσιο χαρήκαμε τα χαρακτικά του N. Pousin και άλλων που είδαμε
στην όμορφη τεκμηριωμένη έκδοση του Μουσείου Κατσουλίδη, όμως κρίμα που η
έκθεση δεν παρατάθηκε ώς τη σχολική περίοδο. Τα χαρακτικά του Χόκνι δεν
θυμίζουν βέβαια τις πολύχρωμες πισίνες που τον καθιέρωσαν, δείχνουν όμως τη
διαπεραστική του ματιά και, ως προς τον Καβάφη, αναδίδουν πολύ την ειδική
ερωτική του ατμόσφαιρα. H πρώτη αυτή αναδρομή του Έσερ στην Ελλάδα – πρόσφατα
η έκθεση ανανεώθηκε με πολλά ακόμη έργα – δείχνει έναν κορυφαίο στοχαστή και
μεταφυσικό της «οπτικής λογικής», που ξαφνιάζει και γοητεύει.

Χαρακτικά, μια «πρώιμη, χάρτινη, τηλεόραση»: «Εκ γενετής» η χαρακτική
φτιάχνεται για να ταξιδεύει, μικρών διαστάσεων και σε πολλά αντίτυπα, συχνά
εικονογραφώντας βιβλία. Είναι αδιανόητο λοιπόν να μην προωθούμε – σε εθνική
βάση, π.χ. μέσω του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού – αυτήν την τεράστια
πολιτισμική κληρονομιά στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως αντίστοιχα κάνει το
Βρετανικό Συμβούλιο.

Νέο Μουσειακό Μάρκετινγκ: Σε αντίθεση με τη σύγχρονη-πειραματική τέχνη
που μια συλλογή 100 έργων χρειάζεται για αποθήκες χώρους εργοστασιακών
διαστάσεων, τα χαρακτικά αποθηκεύονται σε ένα ράφι, μεταφέρονται φθηνά και δεν
έχουν υψηλά ασφάλιστρα. Προσφέρονται και για επικοινωνιακές παραλλαγές, είδαμε
π.χ. προσεγμένα αντίγραφα και επιτραπέζια παιχνίδια με έργα του Έσερ, και
αξίζει να σημειωθεί ότι το νέο αυτό αυτοχρηματοδοτούμενο μουσείο έχει ένα από
τα ελκυστικότερα πωλητήρια, εκτός από ελκυστικούς και άρτια εξοπλισμένους
χώρους. Αφήστε να γκρινιάζουν οι σοβαροφανείς, από τα πωλητήρια βγάζουν τα
έξοδα λειτουργίας τους μουσεία όπως το Μπενάκη και το Κυκλαδικό, περιορίζοντας
έτσι την εξάρτησή τους από τις κρατικές επιδοτήσεις και παρεμβάσεις.

INFO

* David Hockney, 87 χαρακτικά από τις συλλογές του Βρετανικού
Συμβουλίου, εμπνευσμένα από λογοτεχνικά έργα των K. Καβάφη, Αδελφών Γκριμ κ.ά.
Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1, Κολωνάκι, τηλ. 210-3671.000, μέχρι 15
Σεπτεμβρίου.

* H Ελληνική Μυθολογία από τα Χαρακτικά του Λούβρου, 44 χαλκογραφίες
κορυφαίων Ιταλών και Γάλλων καλλιτεχνών 16ου – 19ου αι., Μουσείο Χαρακτικής
Τάκη Κατσουλίδη, Μεσσήνη. (H έκθεση έληξε, ο μουσειακός κατάλογος μόλις
κυκλοφόρησε).

* Beyond Infinity – The Art of Μ. Escher, Herakleidon – Experience in
Visual Arts, Ηρακλειδών 16, Θησείο, τηλ. 210-3461981, μέχρι 30 Οκτωβρίου.