TPITH AΠOΨH Άκου το (νέο) κύμα

«H επανάσταση του Ίντερνετ θα έρθει πιο αργά απ’ ό,τι νομίζουμε, αλλά ο
τελικός αντίκτυπος θα είναι πολύ μεγαλύτερος απ’ ό,τι πιστεύουμε», είχε
δηλώσει Άγγλος εκδότης προ δεκαετίας σχεδόν στο περιθώριο της παγκόσμιας
συνάντησης οργανισμών Τύπου στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας. Ίσως αυτή η –
σχεδόν ιστορική πλέον – ρήση να είναι η κάλλιστη διαλεκτική σύνθεση των
αντιθέσεων και διαξιφισμών ανάμεσα στους ζηλωτές των νέων μέσων (που εκτιμούν
ότι το Ίντερνετ αλλάζει τα πάντα) και τους αρνητές, οι οποίοι θεωρούν όλα αυτά
από υπερβολές έως αστοχίες. Και σίγουρα ισχύει για το podcasting, τη νέα
έκφανση του Διαδικτύου, όπου ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει ακουστικό –
ραδιοφωνικό πρόγραμμα το οποίο μετά είναι στη διάθεση άλλων χρηστών για να
καταναλωθεί είτε στον υπολογιστή είτε σε συσκευές χειρός (όπως το περίφημο
Ι-pod, από το οποίο η καινούργια πρακτική πήρε το όνομά της), ζωντανά ή σε
διαφορετικό χρόνο.

Εάν οι εκτιμήσεις των εταιρειών ερευνών αποτελούν κριτήριο για την επιτυχία ή
μη μιας νέας υπηρεσίας ή εφαρμογής, τότε το podcasting είναι σε καλό δρόμο: η
Forrester Research υπολογίζει πως μέχρι το τέλος της δεκαετίας οι ακροατές
τέτοιου υλικού θα έχουν ξεπεράσει τα 12 εκατομμύρια. Και ενδεχομένως αυτό δεν
θα έπρεπε να εκπλήσσει, αφού άλλη πρόσφατη έρευνα (της εταιρείας Emarketer)
έδειξε πως οι λόγοι που αρκετοί χρήστες προτιμούν το ιντερνετικό ραδιόφωνο από
το παραδοσιακό είναι η δυνατότητα επιλογής μουσικής – δηλαδή, «ελέγχου» του
προγράμματος – και η (σχετική) απουσία διαφημίσεων. Μπορεί δε το podcasting να
μην έχει την αμφίδρομη επικοινωνία ή τον δυναμισμό που έχουν τα online
ημερολόγια (blogs), καθώς δεν γίνεται να απαντήσει κανείς σε εκπομπή όπως στο
κείμενο, εν τούτοις βασίζεται σε τρεις κυρίαρχες τάσεις της νέας εποχής των
MME: πρώτον, στη δυνατότητα να είναι ο κάθε χρήστης εκδότης (οποιουδήποτε)
υλικού ο ίδιος παράγει, κατά δεύτερο λόγο στον έλεγχο (μέσω των νέων συσκευών
TiVo και Ι-pod) της χρονικής στιγμής που θα καταναλώσει ραδιοτηλεοπτικό προϊόν
και, τρίτον, στην κατάτμηση των αγορών, αφού όσο φθηνότερο είναι το όποιο
κόστος παραγωγής τόσο μικρότερες γίνονται οι οικονομικά βιώσιμες αγορές που
επιλέγει κανείς να καλύψει με (αναπόφευκτα πιο στοχευμένο) περιεχόμενο.

Μπορεί, βέβαια, προς το παρόν η πλειοψηφία των διαθέσιμων προγραμμάτων να
αποτελείται είτε από (εμφανώς) ερασιτεχνικές προσπάθειες είτε από ορισμένες
εκπομπές που τα παραδοσιακά μέσα – διστακτικά εν γένει – αναδιανέμουν, ωστόσο
ήδη έχει ξεκινήσει η συζήτηση για το κατά πόσο το podcasting θα δημιουργήσει
κρίση στο παραδοσιακό ραδιόφωνο. Πώς; Πιθανόν επιτείνοντας τις υπάρχουσες
τάσεις παράκαμψης (όπου οι ακροατές μετακινούνται από τους σταθμούς στην
ερασιτεχνική ύλη) ή επιτρέποντας στους χρήστες να αποφύγουν τις διαφημίσεις,
διαβρώνοντας έτσι το επιχειρηματικό μοντέλο του μέσου. Εν τούτοις, και να
υφίσταται τέτοιο ενδεχόμενο, αυτό θα αργήσει καθώς απουσιάζει η ουσία της
αγοράς, δηλαδή η οικονομική συναλλαγή: σχεδόν όλες οι σχετικές εκπομπές είναι
δωρεάν, ενώ οι όποιες προσπάθειες προσέλκυσης διαφημιζομένων σκοντάφτουν σε
πληθώρα τεχνικών και εμπορικών προβλημάτων. Κι όλα αυτά χωρίς να εξετασθεί
ακόμα το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων στη μουσική, ζήτημα που μάλλον θα
περιπλέξει την ανάπτυξη του podcasting.

Ίσως όμως το πλέον ενδιαφέρον σημείο της όλης ιστορίας να μην είναι οι
προοπτικές τής εν λόγω υπηρεσίας – άλλωστε, την τελευταία δεκαετία έχουν
παρατηρηθεί τόσο καινοτομίες που ρίζωσαν όσο και άλλες που διετέλεσαν παροδική
μόδα κι έσβησαν. Αυτό που εκπλήσσει και προβληματίζει είναι η παθητική στάση
του παραδοσιακού ραδιοφώνου, που ξεκινάει από άρνηση, εξελίσσεται σε
ομφαλοσκόπηση και καταλήγει σε καθυστερημένη και διστακτική αντίδραση – δηλαδή
ό,τι έπραξε στο παρελθόν και ο Τύπος όταν προέκυψαν οι νέες τεχνολογίες που
απειλούν τη θέση του. Είναι να ανυπομονεί κανείς για τον ντόρο και την σύγχυση
που θα επικρατήσουν όταν θα έρθει η σειρά της «κραταιάς» τηλεόρασης – φθάνει
να μην είναι μέτοχος και να έχει αρκετό χιούμορ…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων
και αντιπρόεδρος του IAB Europe, Πανευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Διαδραστική
Επικοινωνία.